తేషాం శైలోపమైః కాయైర్నిపతద్భిః సమన్తతః। ఆహతా సహసా భూమిశ్చకమ్పే చ ననాద చ
పర్వతాల్లాంటి పెద్ద శరీరాలు చుట్టూ పడిపోవడంతో, భూమి ఒక్కసారిగా దెబ్బతిని కంపించిపోయింది, గర్జించింది కూడా.
సాదితైః సగజారోహైః సపతాకైః సమన్తతః। మాతఙ్గైః శుశుభే భూమిర్వికీర్ణైరివ పర్వతైః
ఏనుగులు, వాటి పై కూర్చున్నవారు, జెండాలు కలిసి చుట్టూ పడిపోవడంతో, భూమి చెల్లాచెదురుగా ఉన్న పర్వతాలతో అలంకరించబడినట్టు కనిపించింది.
గజస్థాశ్చ మహామాత్రా నిర్భిన్నహృదయా రణే। రథిభిః పాతితా భల్లైర్వికీర్ణాఙ్కుశతోమరాః
ఏనుగులపై ఉన్న గొప్ప మాహూతులు, యుద్ధంలో వీరులు బాణాలతో హృదయాన్ని చీల్చడంతో, వారి అంకుశాలు, టోమరాలు చెల్లాచెదురుగా పడిపోయి, నేలపై విగతజీవులై పడ్డారు.
క్రౌఞ్చవద్వినదన్తోఽన్యే నారాచాభిహతా గజాః। పరాన్స్వాంశ్చాపి మృద్గన్తః పరిపేతుర్దిశో దశ
ఇనుపబాణాలతో గాయపడి, ఇంకొన్ని ఏనుగులు క్రౌంచపక్షిలా అరుస్తూ, స్నేహితులను, శత్రువులను తొక్కుతూ, పది దిశల్లో పరుగెత్తాయి.
గజాశ్వరథయోధానాం శరీరౌఘసమావృతా। బభూవ పృథివీ రాజన్మాంసశోణితకర్దమా
ఓ రాజా! ఏనుగులు, కుదిరాళ్లు, రథాలు, యోధుల శరీరాలతో భూమి మాంసం, రక్తంతో మురికి మట్టిగా మారింది.
ప్రమథ్య చ విషాణాగ్రైః సముత్క్షిప్తాశ్చ వారణైః। సచక్రాశ్చ విచక్రాశ్చ రథైరేవ మహారథాః
ఏనుగుల దంతాలతో నలిపివేయబడి, వాటి చేత పైకి ఎగరబడి, గొప్ప రథయోధులు తమ రథాలతో—చక్రాలతో, లేకుండా—చెల్లాచెదురుగా పడిపోయారు.
రథాశ్చ రథిభిర్హీనా నిర్మనుష్యాశ్చ వాజినః। హతారోహాశ్చ మాతఙ్గా దిశో జగ్ముర్భయాతురాః
రథస్వారులు లేని రథాలు, మానవులు లేని గుర్రాలు, చనిపోయిన మాహూతులు ఉన్న ఏనుగులు—all భయంతో అన్ని దిశల్లో పారిపోయాయి.
జఘానాత్ర పితా పుత్రం పుత్రశ్చ పితరం తథా। ఇత్యాసీత్తుములం యుద్ధం న ప్రాజ్ఞాయత కిఞ్చన
ఇక్కడ తండ్రి తన కుమారుని చంపాడు, కుమారుడు కూడా తండ్రిని చంపాడు; యుద్ధం అంతగా కలకలం, ఏదీ గుర్తుపట్టలేని స్థితి ఏర్పడింది.
ఆగుల్ఫేభ్యోఽవసీదన్తే నరా లోహితకర్దమైః। దీప్యమానైః పరిక్షిప్తా దావైరివ మహాద్రుమాః
రక్తమయమైన మురికి మట్టిలో, మడమలవరకూ మునిగిపోయి, చుట్టూ మండుతున్న అగ్నిలా, పెద్ద వృక్షాలు అగ్నిచుట్టూ ఉన్నట్టు యోధులు కనిపించారు.
శోణితైః సిచ్యమానాని వస్త్రాణి కవచాని చ। ఛత్రాణి చ పతాకాశ్చ సర్వం రక్తమదృశ్యత
రక్తంతో తడిసిన వస్త్రాలు, కవచాలు, గొడుగులు, జెండాలు—అన్నీ ఎర్రగా కనిపించాయి.
హయౌఘాశ్చ రథౌఘాశ్చ నరౌఘాశ్చ నిపాతితాః। సంక్షుణ్ణాః పునరావృత్య బహుధా రథనేమిభిః
గుర్రాల గుంపులు, రథాల గుంపులు, మనుషుల గుంపులు పడిపోయి, రథాల చక్రాలతో మళ్లీ మళ్లీ ఎన్నో విధాలుగా నలిగిపోయాయి.
సగజౌఘమహావేగః పరాసునరశైవలః। రథౌఘతుములావర్తః ప్రబభౌ సైన్యసాగరః
ఏనుగుల గాలులతో ఉప్పొంగుతున్న, చనిపోయినవారి నురుగు, రథాల కలకలంతో అల్లకల్లోలంగా ఉన్న ఆ సైన్యసముద్రం అద్భుతంగా కనిపించింది.
తం వాహనమహానౌభిర్యోధా జయధనైషిణః। అవగాహ్యాథ మజ్జన్తో నైవ మోహం ప్రచక్రిరే
విజయాన్ని, ధనాన్ని కోరిన యోధులు, ఆ వాహనాల సముద్రంలో మునిగిపోతూ కూడా, ధైర్యాన్ని కోల్పోలేదు.
శరవర్షాభివృష్టేషు యోధేష్వఞ్చితలక్ష్మసు। న తేష్వచిత్తతాం లేభే కశ్చిదాహతలక్షణః
బాణవర్షం కురుస్తున్నా, గాయాల గుర్తులు ఉన్న యోధుల్లో ఎవ్వరూ మనసు తడబాటు చెందలేదు.
వర్తమానే తథా యుద్ధే ఘోరరూపే భయఙ్కరే। మోహయిత్వా పరాన్ద్రోణో యుధిష్ఠిరముపాద్రవత్
అంత భయంకరమైన, ఘోరమైన యుద్ధం జరుగుతుండగా, ద్రోణుడు శత్రువులను మాయచేసి, యుధిష్ఠిరుని మీదకు దూసుకొచ్చాడు.
పాఞ్చాలాః కేకయా మాత్స్యాశ్చేదికారూశకోసలాః। యుధిష్ఠిరమభీప్సన్తో దృష్ట్వా ద్రోణముపాద్రవన్
పాంచాళులు, కేకయులు, మత్స్యులు, చేదీలు, కరూషులు, కోసలులు—యుధిష్ఠిరుని రక్షించాలనే కోరికతో, ద్రోణుని చూసి ముందుకు పరుగెత్తారు.
తతో యుధిష్ఠిరం ప్రేప్సురాచార్యః శత్రుపూగహా। వ్యధమత్తాన్యనీకాని తూలరాశిమివానలః
ఆచార్యుడు యుధిష్ఠిరుని చేరాలని తలచి, శత్రువుల గుంపులను నాశనం చేస్తూ, ఎదురు వచ్చిన సైన్యాలను మంటలో పడ్డ పత్తిపుంజుల్లా చెల్లాచెదురుగా చేసాడు.
నిర్దహన్తమనీకాని తాని తాని పునఃపునః। ద్రోణం మత్స్యాదవరజః శతానీకోఽభ్యవర్తత
ఆయన మళ్లీ మళ్లీ ఆ సైన్యాలను కాల్చుతూ పోతుండగా, మత్స్యుల యువరాజు శతానికుడు ద్రోణుని ఎదుర్కొన్నాడు.
సూర్యరశ్మిప్రతీకాశైః కర్మారపరిమార్జితైః। షడ్భిః ససూతం సహయం ద్రోణం విద్ధ్వాఽనదద్భృశమ్
సూర్యకిరణాల్లా మెరిసే, పనిముట్లు మెరిపించిన ఆరు బాణాలతో, శతానికుడు ద్రోణుని, అతని రథసారథి, గుర్రాలను గాయపరిచి, గట్టిగా గర్జించాడు.
క్రూరాయ కర్మణే యుక్తశ్చికీర్షుః కర్మ దుష్కరమ్। అవాకిరచ్ఛరశతైర్భారద్వాజం మహారథమ్
కఠినమైన పని చేయాలని సంకల్పించి, దుర్భరమైన కార్యానికి సిద్ధమై, శతానికుడు మహారథుడైన భారద్వాజుని మీద వందలాది బాణాలను వర్షంలా కురిపించాడు.
తస్య నానదతో ద్రోణః శిరః కాయాత్సకుణ్డలమ్। క్షురేణాపాహరత్తుర్ణం తతో మత్స్యాః ప్రదుద్రువుః
అతడు గర్జిస్తున్నప్పుడు, ద్రోణుడు పదునైన బాణంతో అతని చెవిపూసలతో కూడిన తలని శరీరం నుండి వెంటనే వేరు చేశాడు. అప్పుడు మత్స్యులు భయంతో పారిపోయారు.
మత్స్యాఞ్జిత్వాఽజయచ్చేదీన్కరూశాన్కేకయానపి। పాఞ్చాలాన్సృఞ్జయాన్పాణ్డూన్భారద్వాజః పునఃపునః
మత్స్యులను ఓడించిన తరువాత, భారద్వాజుని కుమారుడు మళ్లీ మళ్లీ చేదులు, కరూశులు, కేకయులు, పాంచాళులు, శ్రీంజయులు, పాండవులను కూడా ఓడించాడు.
తం దహన్తమనీకాని క్రుద్ధమగ్నిం యథా వనమ్। దృష్ట్వా రుక్మరథం వీరం సమకమ్పన్త సృఞ్జయాః
బంగారు రథంలో కూర్చొని, కోపంతో అగ్నిలా సైన్యాలను కాల్చుతున్న ద్రోణుని చూసి, శ్రీంజయులు భయంతో వణికిపోయారు.
ఉభాభ్యాం సన్దధానస్య ధనురస్యాశుకారిణః। జ్యాఘోషో నిఘ్నతోఽమిత్రాన్దిక్షుసర్వాసు శుశ్రువే
రెండు చేతులతో విల్లు ఎక్కించుకుంటూ, శత్రువులను వేగంగా సంహరిస్తున్నప్పుడు, ద్రోణుని విల్లుల తంతి ధ్వని అన్ని దిశల్లో వినిపించింది.
నాగానశ్వాన్పదాతీంశ్చ రథినో గజసాదినః। రౌద్రా హస్తవతా ముక్తాః ప్రమథ్నన్తి స్మ సాయకాః
ద్రోణుని భయంకరమైన బాణాలు, అతని బలంతో విడిచినవి, ఏనుగులు, గుర్రాలు, కాలాళ్లు, రథసారథులు, ఏనుగుపై కూర్చున్న యోధులను పడగొట్టాయి.
నానద్యమానః పర్జన్యో మిశ్రవాతో హిమాత్యయే। అశ్మవర్షమివావర్షన్పరేషాం భయమాదధత్
వానకాలంలో గాలులతో కూడిన మేఘం గర్జించినట్టు, ద్రోణుడు శత్రువులపై రాళ్ల వర్షంలా బాణాలను కురిపించి వారిలో భయాన్ని నింపాడు.
సర్వా దిశః సమచరత్సైన్యం విక్షోభయన్నివ। బలీ శూరో మహేష్వాసో మిత్రాణామభయఙ్కరః
ఆ మహాబలుడు, మహావీరుడు, గొప్ప విలువాడు, తన మిత్రులకు భయాన్ని తొలగిస్తూ, అన్ని దిశల్లో తిరుగుతూ సైన్యాన్ని గడగడలాడించాడు.
తస్య విద్యుదివాభ్రేషు చాపం హేమపరిష్కృతమ్। దిక్షు సర్వాసు పశ్యామో ద్రోణస్యామితతేజసః
అపారమైన తేజస్సుతో ఉన్న ద్రోణుని బంగారు అలంకరణలతో ఉన్న విల్లు, మేఘాల్లో మెరిసే మెరుపులా, అన్ని దిశల్లో మెరుస్తూ కనిపించింది.
శోభమానాం ధ్వజే చాస్య వేదీమద్రాక్ష్య భారత। హిమవచ్ఛిఖరాకారం చరతః సంయుగే భృశమ్
భారతా! యుద్ధంలో ఉగ్రంగా సంచరిస్తున్న ద్రోణుని ధ్వజంపై, హిమవంతం శిఖరంలా ఆకారంలో మెరిసే వేదికను చూశాము.
ద్రోణస్తు పాణ్డవానీకే చకార కదనం మహత్। యథా దైత్యగణే విష్ణుః సురాసురనమస్కృతః
ద్రోణుడు పాండవుల సైన్యంలో గొప్ప సంహారం చేశాడు. అది దేవతలు, దానవులు పూజించే విష్ణువు దానవ గణాల్లో చేసిన విధంగా ఉండింది.