ద్రోణావారితం దృష్ట్వా భృశాయస్తస్తవాత్మజః। నానాలిఙ్గైః శరవ్రాతైః పార్షతం సమమోహయత్
ద్రోణుడు మార్గాన్ని ఆపినదాన్ని చూసి, నీ కుమారుడు చాలా ఆందోళన చెంది, పార్థసరథిని ఎన్నో రకాల బాణాలతో ముంచెత్తాడు.
తయోర్విషక్తయోః సఙ్ఖ్యే పాఞ్చాల్యకురుముఖ్యయోః। ద్రోణో యౌధిష్ఠిరం సైన్యం బహుధా వ్యధమచ్ఛరైః
పాండవులూ, కౌరవులూ యుద్ధంలో నిమగ్నమై ఉన్నప్పుడు, ద్రోణుడు యుదిష్ఠిరుని సైన్యాన్ని తన బాణాలతో అనేక విధాలుగా చీల్చేశాడు.
అనిలేన యథాఽభ్రాణి విచ్ఛిన్నాని సమన్తతః। తథా పార్థస్య సైన్యాని విచ్ఛిన్నాని క్వచిత్క్వచిత్
గాలికి మేఘాలు చీలిపోతున్నట్టు, అర్జునుని సైన్యాలు కూడా ఇక్కడ అక్కడ విడివిడిగా పడిపోయాయి.
ముహూర్తమివ తద్యుద్ధమాసీన్మధురదర్శనమ్। తత ఉన్మత్తవద్రాజన్నిర్మర్యాదమవర్తత
ఒక క్షణం ఆ యుద్ధం చూడటానికి ఎంతో మధురంగా కనిపించింది; ఆ తరువాత, ఓ రాజా, అది నియమాలు లేకుండా ఉన్మాదంగా మారింది.
నైవ ఖం న దిశో భూమిర్బభాసే న చ భాస్కరః'। నైవ స్వే న పరే రాజన్నాజ్ఞాయన్త పరస్పరమ్। అనుమానేన సంజ్ఞాభిర్యుద్ధం తత్సమవర్తత
ఆకాశం, దిక్కులు, భూమి, సూర్యుడు ఏదీ కనిపించలేదు; సొంతవాళ్లను, శత్రువులను ఎవ్వరూ గుర్తించలేకపోయారు. అప్పుడు యుద్ధం సంకేతాలు, ఊహలతో కొనసాగింది.
చూడామణిషు నిష్కేషు భూషణేష్వపి వర్మసు। తేషామాదిత్యవర్ణాభా రశ్మయః ప్రచకాశిరే
వీరుల కిరీటాలు, హారాలు, అలంకారాలు, కవచాలపై సూర్యుని వెలుగు వంటి కాంతిరేఖలు మెరిసిపోయాయి.
తత్ప్రకీర్ణపతాకానాం రథవారణవాజినామ్। బలాకాశబలాభ్రామం దదృశే రూపమాహవే
రథాలు, ఏనుగులు, కుదిరాళ్ల జెండాలు చెల్లాచెదురుగా పడిపోయిన యుద్ధరంగంలో, ఆకాశంలో బకలు ఉన్న మేఘాల్లా రూపం కనిపించింది.
నరానేవ నరా జఘ్నరుదగ్రాశ్చ హయా హయాన్। రథాంశ్చ రథినో జఘ్నుర్వారణా వరవారణాన్
మనుషులు మనుషులను, ఉగ్రమైన కుదిరాళ్లు కుదిరాళ్లను, రథసారథులు రథాలను, ఏనుగులు గొప్ప ఏనుగులను కొట్టిపడేశారు.
సముచ్ఛ్రితపతాకానాం గజానాం పరమద్విపైః। క్షణేన తుములో ఘోరః సఙ్గ్రామః సమపద్యత
ఎత్తైన జెండాలు ఉన్న ఏనుగుల మధ్య, శ్రేష్ఠమైన ఏనుగుల చేతిలో, ఒక్క క్షణంలో ఘోరమైన కలకలం కలిగిన యుద్ధం మొదలైంది.
తేషాం సంసక్తగాత్రాణాం కర్షతామితరేతరమ్। దన్తసఙ్ఘాతసఙ్ఘర్షాత్సధూమోఽగ్నిరజాయత
వీరుల దేహాలు ఒకదానికొకటి చిక్కుకొని లాగుతూ, దంతాలు రుద్దుకోవడంతో పొగ, అగ్ని ఉద్భవించాయి.
విప్రకీర్ణపతాకాస్తే విషాణజనితాగ్నయః। బభూవుః ఖం సమాసాద్య సవిద్యుత ఇవామ్బుదాః
విప్పరబడ్డ జెండాలు, దంతాల రుద్దుతో ఏర్పడిన అగ్నికాంతులు ఆకాశాన్ని తాకాయి, మెరుపులతో కూడిన మేఘాల్లా కనిపించాయి.
విక్షిపద్భిర్నదద్భిశ్చ నిపతద్భిశ్చ వారణైః। సమ్బభూవ మహీ కీర్ణా మేఘైర్ద్యౌరివ వార్షికీ
ఏనుగులు ఎగురుతూ, గర్జిస్తూ, పడిపోతూ ఉండగా, భూమంతా మేఘాలతో నిండిన వానకాలపు ఆకాశంలా మారింది.
తేషామాహన్యమానానాం బాణతోమరఋష్టిభిః। వారణానాం రవో జజ్ఞే మేఘానామివ సమ్పువే
బాణాలు, కటారాలు, కుళ్లులతో కొట్టబడుతున్న ఏనుగుల అరుపులు మేఘాల గర్జనల్లా వినిపించాయి.
తోమరాభిహతాః కేచిద్బాణైశ్చ పరమద్విపాః। విత్రేసుః సర్వనాగానాం శబ్దమేవాపరేఽసృజన్
కొన్ని శక్తివంతమైన ఏనుగులు కటారాలు, బాణాలతో గాయపడి పారిపోయాయి; మరికొన్ని ఏనుగులన్నింటి గర్జనను వినిపించాయి.
విషాణాభిహతాశ్చాపి కేచిత్తత్ర గజా గజైః। చక్రురార్తస్వనం ఘోరముత్పాతజలదా ఇవ
కొన్ని ఏనుగులు ఇతర ఏనుగుల దంతాలతో గాయపడి, భయానకంగా అరుస్తూ, ఉరుములతో కూడిన మేఘాల్లా కనిపించాయి.
ప్రతీపాః క్రియమాణాశ్చ వారణా వరవారణైః। ఉన్మథ్య పునరాజగ్ముః ప్రేరితాః పరమాఙ్కుశైః
శ్రేష్ఠమైన ఏనుగులు తోసివేసినప్పుడు, అవి వెనక్కి వెళ్లి, మళ్లీ మంచి అంకుశాల ప్రేరణతో ముందుకు వచ్చాయి.
మహామాత్రైర్మహామాత్రాస్తాడితాః శరతోమరైః। గజేభ్యః పృథివీం జగ్ముర్ముక్తప్రహరణాఙ్కుశాః
ప్రధాన ఏనుగు నడిపేవారు బాణాలు, కటారాలతో గాయపడి, ఆయుధాలు, అంకుశాలు వదిలేసి, ఏనుగుల నుంచి భూమిపైకి దిగిపోయారు.
నిర్మనుష్యాశ్చ మాతఙ్గా వినదన్తస్తతస్తతః। ఛిన్నాభ్రాణీవ సమ్పేతుః సమ్ప్రవిశ్య పరస్పరమ్
నడిపేవాళ్లు లేని ఏనుగులు అక్కడక్కడ గర్జిస్తూ, ఒకదానికొకటి ఢీకొంటూ, చెల్లాచెదురైన మేఘాల్లా పరస్పరం కలిసిపోయాయి.
హతాన్పరివహన్తశ్చ పతితాన్పతితాయుధాన్। దిశో జగ్ముర్మహానాగాః కేచిదేకచరా ఇవ
కొంతమంది గొప్ప ఏనుగులు, చనిపోయినవారిని మరియు ఆయుధాలు పడేసినవారిని మోస్తూ, ఒంటరిగా తిరిగే వాళ్లలా అన్ని దిశల్లో చెలరేగిపోయాయి.
తాడితాస్తాడ్యమానాశ్చ తోమరర్ష్టిపరశ్వథైః। పేతురార్తస్వనం కృత్వా తదా విశసనే గజాః
టోమరాలు, భుజాలు, గొడ్డలులతో కొట్టబడి, కొట్టుకుంటూ, ఆ యుద్ధంలో ఏనుగులు బాధతో అరుస్తూ నేలకూలిపోయాయి.
తేషాం శైలోపమైః కాయైర్నిపతద్భిః సమన్తతః। ఆహతా సహసా భూమిశ్చకమ్పే చ ననాద చ
పర్వతాల్లాంటి పెద్ద శరీరాలు చుట్టూ పడిపోవడంతో, భూమి ఒక్కసారిగా దెబ్బతిని కంపించిపోయింది, గర్జించింది కూడా.
సాదితైః సగజారోహైః సపతాకైః సమన్తతః। మాతఙ్గైః శుశుభే భూమిర్వికీర్ణైరివ పర్వతైః
ఏనుగులు, వాటి పై కూర్చున్నవారు, జెండాలు కలిసి చుట్టూ పడిపోవడంతో, భూమి చెల్లాచెదురుగా ఉన్న పర్వతాలతో అలంకరించబడినట్టు కనిపించింది.
గజస్థాశ్చ మహామాత్రా నిర్భిన్నహృదయా రణే। రథిభిః పాతితా భల్లైర్వికీర్ణాఙ్కుశతోమరాః
ఏనుగులపై ఉన్న గొప్ప మాహూతులు, యుద్ధంలో వీరులు బాణాలతో హృదయాన్ని చీల్చడంతో, వారి అంకుశాలు, టోమరాలు చెల్లాచెదురుగా పడిపోయి, నేలపై విగతజీవులై పడ్డారు.
క్రౌఞ్చవద్వినదన్తోఽన్యే నారాచాభిహతా గజాః। పరాన్స్వాంశ్చాపి మృద్గన్తః పరిపేతుర్దిశో దశ
ఇనుపబాణాలతో గాయపడి, ఇంకొన్ని ఏనుగులు క్రౌంచపక్షిలా అరుస్తూ, స్నేహితులను, శత్రువులను తొక్కుతూ, పది దిశల్లో పరుగెత్తాయి.
గజాశ్వరథయోధానాం శరీరౌఘసమావృతా। బభూవ పృథివీ రాజన్మాంసశోణితకర్దమా
ఓ రాజా! ఏనుగులు, కుదిరాళ్లు, రథాలు, యోధుల శరీరాలతో భూమి మాంసం, రక్తంతో మురికి మట్టిగా మారింది.
ప్రమథ్య చ విషాణాగ్రైః సముత్క్షిప్తాశ్చ వారణైః। సచక్రాశ్చ విచక్రాశ్చ రథైరేవ మహారథాః
ఏనుగుల దంతాలతో నలిపివేయబడి, వాటి చేత పైకి ఎగరబడి, గొప్ప రథయోధులు తమ రథాలతో—చక్రాలతో, లేకుండా—చెల్లాచెదురుగా పడిపోయారు.
రథాశ్చ రథిభిర్హీనా నిర్మనుష్యాశ్చ వాజినః। హతారోహాశ్చ మాతఙ్గా దిశో జగ్ముర్భయాతురాః
రథస్వారులు లేని రథాలు, మానవులు లేని గుర్రాలు, చనిపోయిన మాహూతులు ఉన్న ఏనుగులు—all భయంతో అన్ని దిశల్లో పారిపోయాయి.
జఘానాత్ర పితా పుత్రం పుత్రశ్చ పితరం తథా। ఇత్యాసీత్తుములం యుద్ధం న ప్రాజ్ఞాయత కిఞ్చన
ఇక్కడ తండ్రి తన కుమారుని చంపాడు, కుమారుడు కూడా తండ్రిని చంపాడు; యుద్ధం అంతగా కలకలం, ఏదీ గుర్తుపట్టలేని స్థితి ఏర్పడింది.
ఆగుల్ఫేభ్యోఽవసీదన్తే నరా లోహితకర్దమైః। దీప్యమానైః పరిక్షిప్తా దావైరివ మహాద్రుమాః
రక్తమయమైన మురికి మట్టిలో, మడమలవరకూ మునిగిపోయి, చుట్టూ మండుతున్న అగ్నిలా, పెద్ద వృక్షాలు అగ్నిచుట్టూ ఉన్నట్టు యోధులు కనిపించారు.
శోణితైః సిచ్యమానాని వస్త్రాణి కవచాని చ। ఛత్రాణి చ పతాకాశ్చ సర్వం రక్తమదృశ్యత
రక్తంతో తడిసిన వస్త్రాలు, కవచాలు, గొడుగులు, జెండాలు—అన్నీ ఎర్రగా కనిపించాయి.