భూయిష్ఠం ప్రతిరుద్ధా యే హతైర్యోధైర్యశస్వినః'। వ్యద్రవన్త భయాద్భీతా యత్ర దౌర్యోధనం బలమ్
ప్రముఖ యోధులు యుద్ధంలో చనిపోవడంతో, అక్కడి వారిలో చాలా మంది భయంతో, గందరగోళంగా దుర్యోధన సైన్యం వైపు పారిపోయారు.
తతో జఘానం సఙ్క్రుద్ధో వాసవిస్తాం మహాచమూమ్। శరజాలైరవిచ్ఛిన్నైస్తమః సూర్య ఇవాంశుభిః
అప్పుడు వాసవి కోపంతో ఆ మహాసైన్యాన్ని విరామం లేకుండా బాణవర్షంతో కొట్టాడు. అది సూర్యుడు తన కిరణాలతో చీకటిని తొలగించడంలా ఉండింది.
తతో భగ్నే బలే తస్మిన్విప్రలీనే సమన్తతః। సవ్యసాచిని సఙ్క్రుద్వే త్రైగర్తాన్భయమావిశత్
ఆ సైన్యం చెల్లాచెదురై, ఓడిపోయినప్పుడు, సవ్యసాచీ కోపాన్ని చూసి త్రిగర్తులకు భయం పట్టుకుంది.
తే వధ్యమానాః పార్థేన శరైః సన్నతపర్వభిః। అముహ్యంస్తత్రతత్రైవ త్రస్తా మృగగణా ఇవ
పార్థుడు బాగా అమర్చిన బాణాలతో వారిని చంపుతుండగా, వారు భయంతో మృగాల గుంపుల్లా ఇక్కడ అక్కడ పరుగెత్తినా ఎక్కడికీ తప్పించుకోలేకపోయారు.
తతస్త్రిగర్తరాట్ క్రుద్ధస్తానువాచ మహారథాన్। అలం ద్రుతేన వః శూరా న భయం కర్తుమర్హథ
అప్పుడు త్రిగర్త రాజు కోపంతో ఆ మహారథులను ఇలా ఉద్దేశించి చెప్పాడు: 'వీరులారా! ఇక పరుగెత్తడం చాలూ, భయంతో ప్రవర్తించకండి.'
శప్త్వాఽథ శపథాన్ఘోరాన్సర్వసైన్యస్య పశ్యతః। గత్వా దౌర్యోధనం సైన్యం కిం వై వక్ష్యథ ముఖ్యశః
అన్ని సైన్యాల ముందు భయంకరమైన ప్రమాణాలు చేసి, 'మీరు దుర్యోధన సైన్యంలోకి వెళ్లినప్పుడు, నాయకులారా! ఏమి చెప్పబోతున్నారు?' అని అన్నాడు.
నావహాస్యాః కథం లోకే కర్మణాఽనేన సంయుగే। భవేమ సహితాః సర్వే నివర్తధ్వం యథాబలమ్
ఈ యుద్ధంలో చేసిన పనికి మనమంతా కలిసీ లోకంలో నవ్వులపాలవుతామా? మీ శక్తికి తగినట్టు తిరిగి పోరాడండి.
ఏవముక్తాస్తు తే రాజన్నుదక్రోశన్ముహుర్ముహుః। శఙ్ఖాంశ్చ దధ్మిరే వీరా హర్షయన్తః పరస్పరమ్
ఇలా చెప్పిన తరువాత, వారు మళ్లీ మళ్లీ అరవడం మొదలుపెట్టారు. వీరులు పరస్పరం ఉత్సాహపరిచుకుంటూ శంఖాలు ఊదారు.
తతస్తే సన్న్యవర్తన్తం సంశప్తకగణాః పునః। నారాయణాశ్చ గోపాలా మృత్యుం కృత్వాఽనివర్తనమ్
అప్పుడు సంశప్తక గణాలు, నారాయణ గోపాళులు మరణాన్ని ప్రమాణంగా చేసుకుని, తిరిగి పోరాడటానికి ముందుకు వచ్చారు.
సోత్తరాయుధినో నాగాః సపతాకాఙ్కుశధ్వజాః। పేతుః శక్రాశనిహతా ద్రుమవన్త ఇవాచలాః
ఉత్తమ ఆయుధాలు, జెండాలు, అంకుశాలు, ధ్వజాలతో ఉన్న ఏనుగులు, ఇంద్రుడు వజ్రాయుధంతో కొట్టినట్లు, కొండలపై వృక్షాలు పడిపోవడంలా నేలపై పడిపోయాయి.
చామరాపీడకవచాః స్రస్తాన్త్రనయనాస్తథా। సారోహాస్తురగాః పేతుః పార్తబాణహతాః క్షితౌ
చామరాలు, కవచాలు సడలిపోయి, కళ్లూ తిరిగిన సారధులతో కూడిన కుదేరులు, పార్థుడు వేసిన బాణాలకు తాళలేక నేలపై పడిపోయాయి.
విప్రవిద్ధాసినారాచాశ్ఛిన్నవర్మర్ష్టిశక్తయః। పత్తయశ్చిన్నవర్మాణః కృపణాః శేరతే హతాః
వెయ్యబడిన ఖడ్గాలు, బాణాలు, కవచాలు, కవచాలు, భుజబలంతో కూడిన కృపాణాలు చిదిమిపోయి, కాలువలపై పడిపోయిన పాదసేనలు అక్కడే చనిపోయి పడి ఉన్నాయి.
తైర్హతైర్హన్యమానైశ్చ పతద్భిః పతితైరపి। భ్రమద్భిర్నిష్టనద్భిశ్చ క్రూరమాయోధనం బభౌ
వారు పడిపోతూ, కొట్టబడి చనిపోతూ, కొందరు గిరగిరా తిరుగుతూ, కొందరు బాధతో అరుస్తూ ఉండగా, ఆ యుద్ధం ఎంతో భయంకరంగా మారింది.
రజశ్చ చాప్యభవద్దుర్గా కబన్ధశతసఙ్కులా।। తద్బభౌ రౌద్రబీభత్సం బీభత్సోర్యానమాహవే
దుమ్ము అంతా దాటి వెళ్లలేనంతగా, వందలాది శిరచ్ఛిన్న శరీరాలతో నిండిపోయింది. ఆ యుద్ధంలో భీమసేనుని రథం భయానకంగా, హృదయాన్ని కలిచివేసేలా కనిపించింది.
ఆక్రీడమివ రుద్రస్య ఘ్నతః కాలాత్యయే పశూన్।। కతే వధ్యమానాః పార్థేన వ్యాకులాశ్వరథద్విపాః
కాలాంతంలో రుద్రుడు జంతువులను సంహరించడంలా, అర్జునుడు కొట్టినవారు, వారి గుర్రాలు, రథాలు, ఏనుగులు గందరగోళంగా అయిపోయారు.
తమేవాభిముఖాః క్షీణాః శక్రస్యాతిథితాం గతాః।। సా భూమీర్భరతశ్రేష్ఠ నిహతైస్తైర్మహారథైః
వారు అలసిపోయినా, అతనివైపు ఎదురుగా వచ్చి, ఇంద్రునికి అతిథుల్లా చేరారు. ఆ సమయంలో, ఓ భరతశ్రేష్ఠా, ఆ భూమి మహారథుల శవాలతో నిండిపోయింది.
ఆస్తీర్ణా సమ్బభౌ సర్వా ప్రేతీభూతైః సమన్తతః।। ఏతస్మిన్నన్తరే చైవ ప్రమత్తే సవ్యసాచిని
చుట్టూ అంతా మృతుల్లా పడిపోయినవారితో భూమి పరుచబడింది. ఆ సమయంలో సవ్యసాచీ యుద్ధంలో మునిగిపోయి ఉండగా—
వ్యూఢానీకస్తతో ద్రోణో యుధిష్ఠిరముపాద్రవత్।। తం ప్రత్యగృహ్ణంస్త్వరితా వ్యూఢానీకాః ప్రహారిణః
అప్పుడే ద్రోణుడు తన సైన్యాన్ని సిద్ధం చేసి, యుధిష్ఠిరుని మీదకు దూసుకొచ్చాడు. సిద్ధంగా ఉన్న యోధులు వేగంగా అతన్ని ఎదుర్కొన్నారు.
యుధిష్ఠిరం పరీప్సన్తస్తదాసీత్తుములం మహత్
యుధిష్ఠిరుని పట్టుకోవాలని ప్రయత్నించగా, అక్కడ గొప్పగా, ఘోరంగా యుద్ధం మొదలైంది.
బ్రాహ్మణస్య వశం నాహమియామద్య యథా ప్రభో। పారావతసవర్ణాశ్వ తథా నీతిర్విధీయతామ్
ఈ రోజు నేను బ్రాహ్మణుని మాట వినను ప్రభూ. పావురపు రంగు గుర్రాలతో మేము ఎలా వ్యూహం వేసామో అలా వ్యూహం ఏర్పాటు చేయండి.
ద్రోణస్య యతమానస్య వశం నైష్యసి సువ్రత। అహమావారయిష్యామి ద్రోణమద్య సహానుగమ్
ద్రోణుడు ఎంత ప్రయత్నించినా, నీవు అతని చేతిలో పడిపోవడం లేదు ఓ ధైర్యవంతుడా. ఈ రోజు నేను ద్రోణుడిని, అతని అనుచరులతో పాటు అడ్డుకుంటాను.
మయి జీవతి కౌరవ్య నోద్వేగం కర్తుమర్హసి। న హి శక్తో రణే ద్రోణో విజేతుం మాం కథఞ్చన
నాకు ప్రాణం ఉన్నంతవరకు, నీకు భయం అవసరం లేదు ఓ కౌరవుడా. యుద్ధంలో ద్రోణుడు నన్ను ఏ విధంగా అయినా జయించలేడు.
ఏవముక్త్వా కిరన్బాణాన్ద్రుపదస్య సుతో బలీ। పారావతసవర్ణాశ్వః స్వయం ద్రోణముపాద్రవత్
అలా చెప్పి, బాణాలను వర్షిస్తూ, దృపదుని బలవంతుడైన కుమారుడు, పావురపు రంగు గుర్రాలపై, తానే ద్రోణుడి వైపు దూసుకెళ్లాడు.
అనిష్టదర్శనం దృష్ట్వా ధృష్టద్యుమ్నమవస్థితమ్। క్షణేనైవాభవద్ద్రోణో నాతిహృష్టమనా ఇవ
ధృష్టద్యుమ్నుడు ఎదురుగా నిలబడి ఉండటం దురదృష్టకరం అనిపించి, ద్రోణుడు ఒక్కసారిగా అంత ఆనందంగా లేని వాడిగా మారిపోయాడు.
స హి జాతో మహారాజ ద్రోణస్య నిధనం ప్రతి
ఎందుకంటే, మహారాజా, అతడు ద్రోణుని సంహారం కోసం పుట్టాడు.
మర్త్యధర్మతయా తస్మాద్భారద్వాజో వ్యముహ్యత। నాశకత్తత్ర తత్కిఞ్చిదనీకం ప్రతివీక్షితుమ్
మరణం తప్పదన్న భావనతో, భరద్వాజుడు అయోమయానికి లోనయ్యాడు. అక్కడ ఆ సైన్యాన్ని చూడటానికి కూడా అతనికి ధైర్యం రాలేదు.
తతః కిరన్నిషూంస్తీక్ష్ణాన్ద్రుపదస్య వరూథినీమ్। భరాద్వాజో యయౌ తూర్ణం పార్షతం వర్జయన్యుధి। ద్రుపదస్య మహత్సైన్యం దారయామాస బ్రాహ్మణః
అప్పుడే, ద్రుపదుని గొప్ప సైన్యంపై కఠినమైన బాణాలను వర్షిస్తూ, భరద్వాజుడు వేగంగా పాంచాలుని తప్పించుకొని ముందుకు వెళ్లాడు. బ్రాహ్మణుడు ద్రుపదుని మహాసైన్యాన్ని చీల్చేశాడు.
తం తు సమ్ప్రేక్ష్య పుత్రస్తే దుర్ముఖః శత్రుకర్షణః। ప్రియం చికీర్షుర్ద్రోణస్య ధృష్టద్యుమ్నమవారయత్
అయితే, నీ కుమారుడు దుర్ముఖుడు, శత్రువులను జయించే వాడు, ద్రోణునికి ఇష్టం కలిగించాలనే ఉద్దేశంతో, ధృష్టద్యుమ్నుడిని అడ్డుకున్నాడు.
స సమ్ప్రహారస్తుములః సుఘోరః సమపద్యత। పార్షతస్య చ శూరస్య దుర్ముఖస్య చ భారత
ఆ సమయంలో, పాంచాలుని ధైర్యవంతుడి మరియు దుర్ముఖుని మధ్య జరిగిన పోరు ఎంతో ఘోరంగా, భయంకరంగా మారింది.
పార్షతః శరజాలేన క్షిప్రం ప్రచ్ఛాద్య దుర్ముఖమ్। భారద్వాజం శరౌఘేణ మహతా సమవారయత్
పాంచాలుడు బాణాల వర్షంతో దుర్ముఖుని త్వరగా కప్పివేశాడు. అలాగే, గొప్ప బాణాల వర్షంతో భరద్వాజుని అడ్డుకున్నాడు.