అసంశయం ధ్యానపరో యథా వత్స తథా శృణు। అపత్యం నస్త్వమేవైకః కులే మహతి భారత
నిస్సందేహంగా నేను ఆలోచనల్లో మునిగిపోయాను, బిడ్డా. ఎందుకు అని నీవు విను. ఈ గొప్ప వంశంలో నీవే నాకు ఒక్కగానొక్క సంతానం, ఓ భారతా.
శస్త్రనిత్యశ్చ సతతం పౌరుషే పర్యవస్థితః। అనిత్యతాం చ లోకానామనుశోచామి పుత్రక
నీవు ఎప్పుడూ ఆయుధ సాధనలో నిపుణుడవు, ధైర్యంలో నిలబడేవాడవు. కానీ, బిడ్డా, ఈ లోకాలు నశించిపోతాయనే ఆలోచన నన్ను బాధిస్తోంది.
కథంచిత్తవ గాఙ్గేయ విపత్తౌ నాస్తి నః కులమ్। అసంశయం త్వమేవైకః శతాదపి వరః సుతః
ఓ గంగా కుమారా, నీకు ఏదైనా అపాయం జరిగినా మన వంశం అంతమవుతుంది. నిస్సందేహంగా నీవొక్కడే వంద మంది కుమారులకన్నా మిన్నవు.
న చాప్యహం వృథా భూయో దారాన్కర్తుమిహోత్సహే। సంతానస్యావినాశాయ కామయే భద్రమస్తు తే
నేను మళ్లీ వృథాగా పెళ్లి చేసుకోవాలని కూడా ఆసక్తి చూపడం లేదు. మన వంశం నిలబడాలని మాత్రమే కోరుకుంటున్నాను. నీకు మంగళం కలగాలి.
అనపత్యతైకపుత్రత్వమిత్యాహుర్ధర్మవాదినః। `చక్షురేకం చ పుత్రశ్చ అస్తి నాస్తి చ భారత। చక్షుర్నాశే తనోర్నాశః పుత్రనాశే కులక్షయః
ధర్మాన్ని పాటించే వారు, సంతానం లేకపోవడం లేదా ఒక్క కుమారుడే ఉండడం రెండూ ఒకటే అంటారు. కన్ను, కుమారుడు రెండూ ఒక్కటే — ఉన్నా లేకపోయినా. కన్ను పోతే శరీరం నశిస్తుంది, కుమారుడు పోతే వంశం నశిస్తుంది, ఓ భారతా.
అగ్నిహోత్రం త్రయీ విద్యా యజ్ఞాశ్చ సహదక్షిణాః। సర్వాణ్యేతాన్యపత్యస్య కలాం నార్హన్తి షోడశీమ్
అగ్నిహోత్రం, మూడు వేదాలు, దక్షిణతో కూడిన యజ్ఞాలు — ఇవన్నీ కలిపినా సంతానం కలిగిన ఆనందానికి పదహారవంతు కూడా సరిపోవు.
ఏవమేతన్మనుష్యేషు తచ్చ సర్వం ప్రజాస్వితి। యదపత్యం మహాప్రాజ్ఞ తత్ర మే నాస్తి సంశయః
మనుషులలో అలాగే అన్ని జీవుల్లో కూడా ఇదే విషయం వర్తిస్తుంది. ఓ మహాబుద్ధి, సంతానం విలువపై నాకు ఎలాంటి సందేహం లేదు.
అపత్యేనానృణో లోకే పితౄణాం నాస్తి సంశయః।' ఏషా త్రయీ పురాణానాం దేవతానాం చ శాశ్వతీ
సంతానం వల్లే పితృ ఋణం తీరుతుంది — దీనిలో ఎలాంటి సందేహం లేదు. ఇది పురాతనులకు, దేవతలకు శాశ్వతమైన మూడు విధులలో ఒకటి.
అపత్యం కర్మ విద్యా చ త్రీణి జ్యోతీంషి భారత
సంతానం, కర్మ, విద్య — ఇవే మూడు దీపాలు, ఓ భారతా.
త్వం చ శూరః సదాఽమర్షీ శస్త్రనిత్యశ్చ భారత। నాన్యత్ర యుద్ధాత్తస్మాత్తే నిధనం విద్యతే క్వచిత్
నీవు ధైర్యవంతుడవు, ఎప్పుడూ ఓర్పు లేని వాడవు, ఆయుధ సాధనలో నిత్యం నిపుణుడవు, ఓ భారతా. యుద్ధం తప్ప నీకు మరణం ఎక్కడా లేదు.
సోఽస్మి సంశయమాపన్నస్త్వయి శాన్తే కథం భవేత్। ఇతి తే కారణం తాత దుఃఖస్యోక్తమశేషతః
అందుకే, నీలో శాంతి ఎలా కలుగుతుందో నాకు సందేహంగా ఉంది. ఇదే నా బాధకు కారణమని నీకు పూర్తిగా చెప్పాను, బిడ్డా.
తతస్తత్కారణం రాజ్ఞో జ్ఞాత్వా సర్వమశేషతః। దేవవ్రతో మహాబుద్ధిః ప్రజ్ఞయా చాన్వచిన్తయత్
రాజు బాధకు కారణం మొత్తం తెలుసుకున్న దేవవ్రతుడు, గొప్ప తెలివితో ఆ విషయాన్ని లోతుగా ఆలోచించాడు.
అపత్యఫలసంయుక్తమేతచ్ఛ్రుత్వా పితుర్వచః। సూతం భూయోఽపి సంతప్త ఆహ్వయామాస వై పితుః
తండ్రి మాటల్లో సంతానం గురించి వచ్చిన బాధను విని, మనసు కలత చెందిన దేవవ్రతుడు మళ్లీ తన తండ్రి రథసారథిని పిలిపించాడు.
సూతస్తు కురుముఖ్యస్య ఉపయాతస్తదాజ్ఞయా। తమువాచ మహాప్రాజ్ఞో భీష్మో వై సారథిం పితుః
కురువంశంలో ప్రముఖుడైన దేవవ్రతుని ఆజ్ఞతో రథసారథి వచ్చాడు. అప్పుడు భీష్ముడు, తన తండ్రి రథసారథిని ఇలా అడిగాడు.
త్వం సారథే పితుర్మహ్యం సఖాసి రథధూర్గతః। అపి జానాసి యది వై కస్యాం భావో నృపస్య తు
నీవు నా తండ్రికి రథసారధి, నాకు స్నేహితుడవు, రథాన్ని నడిపే నైపుణ్యం నీకు తెలుసు. రాజు మనసు ఎవరిపట్ల ఉందో నీకు తెలిసి ఉంటే నిజంగా చెప్పు.
దాశకన్యా కురుశ్రేష్ఠ తత్ర భావః పితుర్గతః
కురువంశంలో శ్రేష్ఠుడవు, రాజు మనసు ఆ దాసుని కుమార్తె పట్లే ఉంది.
వృతః స నరదేవేన తదా వచనమబ్రవీత్। యోఽస్యాం పుమాన్భవేజ్జాతః స రాజా త్వదనన్తరమ్
రాజు ఆమెను కోరగా, అతను ఇలా అన్నాడు: 'ఆమెకు పుట్టే కుమారుడు నీ తరువాత రాజు అవుతాడు.'
నాకామయత తం దాతుం పితా తవ వరం తదా। స చాపి నిశ్చయస్తస్య న చ దద్యాం తతోఽన్యథా
ఆ సమయంలో నీ తండ్రికి ఆ వరం ఇవ్వాలనే మనసు లేదు; కానీ తన నిర్ణయాన్ని మార్చుకోలేదు, వేరే షరతులతో ఆమెను ఇవ్వడాన్ని ఒప్పుకోలేదు.
తతః స పితురాజ్ఞాయ మతం సమ్యగవేక్ష్య చ। జ్ఞాత్వా చ మానసం పుత్రః ప్రయయౌ యమునాం ప్రతి
తండ్రి ఆజ్ఞను తెలుసుకుని, ఆయన మనసు తెలుసుకుని, తన మనసులో ఆలోచించి, కుమారుడు యమునా వైపు బయలుదేరాడు.
క్షత్రియైః సహ ధర్మాత్మా పురాణైర్ధర్మచారిభిః। ఉచ్చైశ్శ్రవసమాగమ్య కన్యాం వవ్రే పితుః స్వయమ్
ధర్మాన్ని పాటించే పురాతన క్షత్రియులతో కలిసి, ఉచ్చైశ్రవసుని దగ్గరికి వెళ్లి, తన తండ్రికోసం ఆ యువతిని అడిగాడు.
తం దాశః ప్రతిజగ్రాహ విధివత్ప్రతిపూజ్య చ। అబ్రవీచ్చైనమాసీనం రాజసంసది భారత
ఆ దాసుడు అతన్ని యథావిధిగా సత్కరించి, రాజ సభలో కూర్చోబెట్టి, అతనితో మాట్లాడాడు, ఓ భారత.
రాజ్యశుల్కా ప్రదాతవ్యా కన్యేయం యాచతాం వర। అపత్యం యద్భవేదస్యాః స రాజాఽస్తు పితుః పరమ్
'ఈ యువతిని కోరేవారు రాజశुल्कం ఇవ్వాలి; ఆమెకు పుట్టే కుమారుడు తన తండ్రి తరువాత రాజు కావాలి.'
త్వమేవాత్ర మహాబాహో శాన్తనోర్వంశవర్ధనః। పుత్రః శస్త్రభృతాం శ్రేష్ఠః కిం ను వక్ష్యామి తే వచః
'ఓ మహాబాహువా, నీవే శాంతనువు వంశాన్ని పెంచేవాడవు, శస్త్రధారులలో శ్రేష్ఠుడవు; నీకు ఇంకేమి చెప్పగలను?'
కుమారికాయాః శుల్కార్థం కించిద్వక్ష్యామి భారత।' కోహి సంబన్ధఖం శ్లాఘ్యమీప్సితం యౌనమీదృశమ్। అతిక్రామన్న తప్యేత సాక్షాదపి శతక్రతుః
'ఈ యువతికి శుల్కం విషయమై ఒక మాట చెబుతాను, ఓ భారత: ఇలాంటి సంబంధాన్ని ఎవరు కోరగలరు? ఎంత శక్తివంతుడైనా, ఇంద్రుడైనా, దాన్ని దాటి పోయి బాధపడకుండా ఉండలేడు.'
అపత్యం చైతదార్యస్య యో యుష్మాకం సమో గుణైః। యస్య శుక్రాత్సత్యవతీ సంభూతా వరవర్ణినీ
'ఈ మహానుభావురాలికి పుట్టే కుమారుడు, మీకు సమానమైన గుణాలు కలవాడు, ఆ మహత్తర వర్ణం గల సత్యవతిని ఎవరి బీజం నుండి పుట్టిందో.'
తేన మే బహుశస్తాత పితా తే పరికీర్తితః। అర్హః సత్యవతీం వోఢుం ధర్మజ్ఞః స నరాధిపః
'ఆయనే, ప్రియమైనవాడా, నీ తండ్రిని తరచూ ప్రశంసించాడు; ఆ రాజు, ధర్మాన్ని తెలిసినవాడు, సత్యవతిని పెళ్లి చేసుకోవడానికి అర్హుడు.'
ఇయం సత్యవతీ దేవీ పితరం తేఽబ్రవీత్తథా। అర్థితశ్చాపిరాజర్షిః ప్రత్యాఖ్యాతః పురా మయా
ఈ సత్యవతి దేవి నీ తండ్రితో అలా మాట్లాడింది; అప్పట్లో ఆ రాజర్షి నన్ను కోరినా, నేను తిరస్కరించాను.
కన్యాపితృత్వాత్కించిత్తు వక్ష్యామి త్వాం నరాధిప। బలవత్సపత్నతామత్ర దోషం పశ్యామి కేవలమ్
'కానీ, కుమార్తె తండ్రిగా నేను నీతో ఒక మాట చెప్పాలి, ఓ రాజా: ఇక్కడ బలమైన సపత్నత్వం తప్ప మరే దోషం కనిపించదు.'
భూయాంసం త్వయి పశ్యామి తద్దోషమపరాజిత।' యస్య హి త్వం సపత్నః స్యా గన్ధర్వస్యాసురస్య వా
'ఓ అపరాజితా, ఆ దోషం నీలోనే ఎక్కువగా కనిపిస్తోంది; నీవు గంధర్వుడైనా, అసురుడైనా ఎవరికైనా సపత్నుడివైతే.'
న స జాతు చిరం జీవేత్త్వయి క్రుద్ధే పరన్తప। ఏతావానత్ర దోషో హి నాన్యః కశ్చన పార్థివ
'నీకు కోపం వస్తే, ఓ శత్రువులను జయించేవాడా, అతను ఎక్కువ కాలం బతకడు; ఇక్కడ ఒక్కటే దోషం ఉంది, ఇంకొకటి లేదు, ఓ రాజా.'