సర్వేష్వపి చ లోకేషు బీభత్సురపరాజితః। ప్రాధాన్యేనైవ భూయిష్ఠమమేయాః కేశవే గుణాః
ప్రపంచాలన్నిటిలోనూ భీభత్సుడు ఎవ్వరూ ఓడించలేరు. అయినా, కేశవునిలో అపరిమితమైన గుణాలు ప్రధానంగా ఉన్నాయి.
మోహాద్దుర్యోధనః కృష్ణం యో న వేత్తీహ కేశవమ్। మోహితో దైవయోగేన మృత్యుపాశపురస్కృతః
దుర్యోధనుడు మోహంతో కేశవుని, కృష్ణుని గుర్తించలేడు. అతడు దైవయోగంతో మాయలో పడి, మరణపు పాశానికి బంధించబడ్డాడు.
న వేద కృష్ణం దాశార్హమర్జునం చైవ పాణ్డవమ్। పూర్వదేవౌ మహాత్మానౌ నరనారాయణావుభౌ
దశార్హ వంశానికి చెందిన కృష్ణుని, పాండవుడైన అర్జునుని అతడు తెలియడు. వీరిద్దరూ మహాత్ములు, పూర్వజన్మలో దేవతలు, నరనారాయణులు.
ఏకాత్మానౌ ద్విధాభూతౌ దృశ్యేతే మానవైర్భువి। మనసాపి హి దుర్ధర్షౌ సేనామేతాం యశస్వినౌ
వీరిద్దరూ భూమిపై రెండు రూపాలలో కనిపించినా, ఆత్మలో ఒక్కటే. వీరిని సైన్యాలు మనసులోకైనా జయించలేవు.
నాశయేతామిహేచ్ఛన్తౌ మానుషత్వాచ్చ నేచ్ఛతః। యుగస్యేవ విపర్యాసో లోకానామివ మోహనమ్
వీరు కోరితే ఇక్కడ అన్నిటినీ నాశనం చేయగలరు. కానీ మానవత్వం వల్ల అలా చేయరు. యుగాలు మారిపోయినట్టూ, లోకాలు మాయలో పడినట్టూ ఉంది.
భీష్మస్య చ వధస్తాత ద్రోణస్య చ మహాత్మనః। న హ్యేవ బ్రహ్మచర్యేణ న వేదాధ్యయనేన చ
భీష్ముడు, మహాత్ముడు ద్రోణుడు మరణాన్ని బ్రహ్మచర్యం వల్లా, వేదపఠనం వల్లా తప్పించుకోలేరు, సంజయా.
న క్రియాభిర్న చాస్త్రేణ మృత్యోః కశ్చిన్నిర్వాయతే। లోకసమ్భావితౌ వీరౌ కృతాస్త్రౌ యుద్ధదుర్మదౌ
కర్మల వల్లా, ఆయుధాల వల్లా మరణాన్ని ఎవరూ తప్పించుకోలేరు. ఆ ఇద్దరు వీరులు ప్రపంచంలో గౌరవించబడినవారు, ఆయుధవిద్యలో నిపుణులు, యుద్ధంలో ఉక్కిరిబిక్కిరి చేసే వారు.
భీష్మద్రోణౌ హతౌ శ్రుత్వా కిన్ను జీవామి సఞ్జయ। యాం తాం శ్రియమసూయామః పురా దృష్ట్వా యుధిష్ఠిరే
భీష్ముడు, ద్రోణుడు మరణించినట్టు విని, సంజయా, నేను ఎలా బ్రతికెదను? యుధిష్ఠిరుని వద్ద మనం ఒకప్పుడు చూసిన ఆ ఐశ్వర్యాన్ని అసూయతో చూశాం.
అద్య తామనుజానీమో భీష్మద్రోణవధేన హ। మత్కృతే చాప్యనుప్రాప్తః కురూణామేష సఙ్క్షయః
ఈ రోజు భీష్మ, ద్రోణుల మరణంతో ఆ ఐశ్వర్యాన్ని మనం అంగీకరించాలి. నా వల్లే ఈ కురువంశ నాశనం సంభవించింది.
పక్వానాం హి వధే సూత వజ్రాయన్తే తృణాన్యుత। అనన్తమిదమైశ్వర్యం లోకే ప్రాప్తో యుధిష్ఠిరః
పండినవారు పడిపోతే, సారథీ, గడ్డి కూడా వజ్రంలా మారుతుంది. యుధిష్ఠిరుడు లోకంలో అనంతమైన ఐశ్వర్యాన్ని పొందాడు.
యస్య కోపాన్మహాత్మానౌ భీష్మద్రోణౌ నిపాతితౌ। ప్రాప్తః ప్రకృతితో ధర్మో న ధర్మో మామకాన్ప్రతి
ఎవరినీతి కోపంతో మహాత్ములు అయిన భీష్మ, ద్రోణులు పడిపోయారు. ధర్మం తన స్వభావాన్ని తిరిగి పొందింది, కానీ మా వంశానికి అది కలగలేదు.
క్రూరః సర్వవినాశాయ కాలోఽసౌ నాతివర్తతే। అన్యథా చిన్తితా హ్యర్థా నరైస్తాత మనస్విభిః। అన్యథైవ ప్రపద్యన్తే దైవాదితి మతిర్మమ
ఈ కాలం క్రూరంగా అన్నింటినీ నాశనం చేయడానికి వస్తుంది, దాన్ని ఎవరూ దాటలేరు. తెలివైనవారు వేరేలా ఆలోచించినా, ఫలితాలు వేరేలా జరుగుతాయి. అదే నా అభిప్రాయం.
తస్మాదపరిహార్యేఽర్థే సమ్ప్రాప్తే కృచ్ఛ్ర ఉత్తమే। అపారణీయే దుశ్చిన్త్యే యథాభూతం ప్రచక్ష్వ మే
అందువల్ల, తప్పించుకోలేని పెద్ద కష్టసమయం వచ్చినప్పుడు, దానిని ఎలా ఎదుర్కోవాలో మార్గం కనిపించని ఆందోళనలో ఉన్నప్పుడు, నీవు నిజాన్ని నాతో నేరుగా చెప్పు.
ఏవముక్తే తదా తస్మిన్యుద్ధే దేవాసురోపమే'। సాన్తరం తు ప్రతిజ్ఞాతే రాజ్ఞో ద్రోణేన నిగ్రహే। గృహీతం తమమన్యన్త తవ పుత్రాః సుబాలిశాః
అలా చెప్పిన తరువాత, ఆ యుద్ధం దేవతలు, రాక్షసులు పోరాటంలా ఉద్ధృతంగా సాగుతుండగా, రాజును పట్టుకోవాలని ద్రోణుడు ప్రతిజ్ఞ చేసిన వెంటనే, నీ మూర్ఖపుత్రులు అది జరిగిపోయిందని అనుకున్నారు.
తతో దుర్యోధనేనాపి గ్రహణం పాణ్డవస్య తత్। `స్కన్ధావారేషు సర్వేషు యథాస్థానేషు మారిష'। సైన్యస్థానేషు సర్వేషు సుఘోషితమరిన్దమ
అప్పుడే దుర్యోధనుడు కూడా, 'పాండవుడిని పట్టుకున్నామని, శిబిరాల్లో, సైన్యంలో అన్ని చోట్ల గట్టిగా ప్రకటించండి' అని ఆజ్ఞాపించాడు, శత్రువులను జయించినవాడా!
పాణ్డవేయేషు సాపేక్షం ద్రోణం జానాతి తే సుతః। తతః ప్రతిజ్ఞాస్థైర్యార్థం స మన్త్రో బహులీకృతః
నీ కుమారుడు ద్రోణుడు పాండవుల పట్ల కొంత మెరుగుగా ఉంటాడని తెలుసు. అందుకే, ఆ ప్రతిజ్ఞను కట్టుబాటుగా నిలిపేందుకు, ఆ సలహా మరింత బలంగా చెప్పబడింది.
మోహయిత్వా తతః సైన్యం భారద్వాజః ప్రతాపవాన్। ధృష్టద్యుమ్నబలం తూర్ణం వ్యధమన్నిశితైః శరైః
ఆ తర్వాత భరద్వాజుని వంశజుడు, పరాక్రమశాలి ద్రోణుడు, ఆ సైన్యాన్ని మాయలో పడేసి, ధృష్టద్యుమ్నుని సేనను పదునైన బాణాలతో వేగంగా చెదరగొట్టాడు.
స దిశః సర్వతో రుద్ధ్వా సంవృత్య ఖమజిహ్మగైః। పార్షతో యత్ర తత్రైనామభినత్పాణ్డువాహినీమ్
అతడు అన్ని దిశలనూ బాణాలతో మూసివేసి, ఆకాశాన్ని కూడా వంకరగా ఎగిరే బాణాలతో కప్పి, ప్రిషతుని కుమారుడు ఉన్న చోటల్లా పాండవుల సైన్యాన్ని దాడిచేశాడు.
శఱీరశతసమ్బాధాం కేశశైవలశాద్వలామ్। నదీం ప్రావర్తయద్రాజన్భీరూపణాం భయవర్ధినీమ్
ఓ రాజా! వందలాది శరీరాలతో నిండిన, జుట్టు, మొక్కజొన్నలతో గడ్డి లాగా ఉన్న, భయంకరంగా కనిపించే, భయాన్ని మరింత పెంచే నదిని అతడు సృష్టించాడు.
తర్జయన్తమనీకాని తాని తాని మహారథమ్। సర్వతోఽభ్యద్రవన్ద్రోణం యుధిష్ఠిరపురోగమాః
అప్పుడు యుధిష్ఠిరుడు ముందుండగా, యోధులు వివిధ విభాగాలను, మహారథులను బెదిరిస్తూ, అన్ని వైపులా ద్రోణుని మీద దాడికి దూసుకొచ్చారు.
తానభిద్రవతః శూరాంస్తావకా దృఢవిక్రమాః। సర్వతః ప్రత్యగృహ్ణన్త తదభూద్రోమహర్షణమ్
నీ ధైర్యవంతులైన యోధులు, తమ పరాక్రమంలో దృఢంగా ఉండి, అన్ని వైపులా ఎదురుగా వచ్చి పోరాడిన వీరులను అడ్డుకున్నారు. అప్పుడు అక్కడ ఘోరమైన పోరు జరిగింది.
శతమాయస్తు శకునిః సహదేవం సమాద్రవత్। సనియన్తృధ్వజరథం వివ్యాఘ నిశితైః శరైః
శకుని, మాయలో నిపుణుడు, సహదేవునిపై వంద మాయలతో దూసుకొచ్చి, అతని రథసారథి, జెండా, గుర్రాలు అన్నింటినీ పదునైన బాణాలతో గాయపరిచాడు.
తస్య మాద్రీసుతః కేతుం ధనుః సూతం హయానపి। నాతిక్రుద్ధః శరైశ్ఛిత్త్వా షష్ఠ్యా వివ్యాధ సౌబలమ్। `భిత్త్వా చ శరవర్షేణ శకునిం ప్రత్యవారయత్
అప్పుడు మాద్రీ కుమారుడు సహదేవుడు, ఎక్కువ కోపపడకుండా, శకుని రథపు జెండా, ధనుస్సు, సారథి, గుర్రాలను బాణాలతో నాశనం చేసి, శకునిని అరవై బాణాలతో గాయపరిచాడు. బాణవర్షాన్ని చీల్చుకుంటూ, శకునిని వెనక్కు తిప్పాడు.
గదాం గృహీత్వా శకునిః ప్రచస్కన్ద రథోత్తమాత్। స తస్య గదయా రాజన్రథాత్సూతమపాతయత్
శకుని తన గదను తీసుకుని, తన రథం నుండి దూకి, ఓ రాజా! ఆ గదతో సహదేవుని రథసారథిని కింద పడేశాడు.
తతస్తౌ విరథౌ రాజన్గదాహస్తౌ మహాబలౌ। చిక్రీడతూ రణే శూరౌ సశృఙ్గావివ పర్వతౌ
అప్పుడా ఇద్దరూ, రథాల్లేకుండా, చేతుల్లో గదలు పట్టుకుని, మహాబలులు, యుద్ధంలో రెండు కొమ్ములున్న కొండల్లా పరస్పరం పోటీపడ్డారు.
ద్రోణః పాఞ్చాలదాయాదం వివ్యాధ నిశితైః శరైః। తయోస్తత్ర మహారాజ బాణవర్షైః ప్రకాశితమ్। ఖద్యోతైరివ చాకాశం ప్రదోషే పురుషర్షభ
ద్రోణుడు పాంచాళ రాజు వారసుడిని పదునైన బాణాలతో గాయపరిచాడు. అక్కడ ఇద్దరి బాణవర్షం, సంధ్యాకాలంలో ఆకాశంలో మెరిసే జ్యోతిర్మయురాల్లా ప్రకాశించింది, ఓ మహారాజా!
వివింశతిం భీమసేనో వింశత్యా నిశితైః శరైః। విద్ధ్వా నాకమ్పయద్వీరస్తదద్భుతమివాభవత్
భీమసేనుడు, వీరుడు, వివింశతిని ఇరవై పదునైన బాణాలతో గాయపరిచినా, అతడిని కదిలించలేకపోయాడు. అది నిజంగా ఆశ్చర్యంగా ఉంది.
వివింశతిస్తు సహసా వ్యశ్వకేతుశరాసనమ్। భీమం చక్రే మహారాజ తతః సైన్యాన్యపూజయన్
వివింశతి అకస్మాత్తుగా తన ధనుస్సు, బాణాలను విరిచి, భీముడిపై దాడిచేశాడు, ఓ రాజా! దాంతో సైన్యమంతా అతన్ని అభినందించింది.
స తన్న మమృషే వీరః శత్రోర్విక్రమమాహవే। తతోఽస్య గదయా దాన్తాన్హయాత్సర్వానపాతయత్
ఆ వీరుడు శత్రువు పరాక్రమాన్ని యుద్ధంలో భరించలేక, వెంటనే తన గదతో అతని గుర్రాలను అన్నింటినీ పడగొట్టాడు.
హతాశ్వాత్స రథాద్రాజన్గృహ్య చర్మ మహాబలః। అభ్యయాద్భీమసేనం తు మత్తో మత్తమివ ద్విపమ్
గుర్రాలు చనిపోవడంతో, ఆ మహాబలుడు తన రథం నుండి దిగిపోయి, కవచాన్ని ధరించి, మత్తెక్కిన ఏనుగు మరో మత్తెక్కిన ఏనుగును ఎలా ఎదుర్కుంటుందో అలా భీమసేనుని మీద దూసుకొచ్చాడు.