తస్య నప్తారమాయాన్తం శైబ్యం కః సమవారయత్। ద్రోణాయాభిముఖం యత్తం వ్యాత్తాననమివాన్తకమ్
డ్రోణుని ఎదుర్కొంటూ, యమధర్మరాజు లా ముఖం విప్పి ముందుకు వచ్చిన తన మనవడు శైబ్యుడిని ఆపగలిగినవాడు ఎవరు?
విరాటస్య రథానీకం మత్స్యస్యామిత్రఘాతినః। ప్రేప్సన్తం సమరే ద్రోణం కే వీరాః పర్యవారయన్
మత్స్యుల రాజు విరాటుని రథదళాన్ని పట్టుకోవాలని యుద్ధంలో డ్రోణుడు ప్రయత్నించినప్పుడు, అతన్ని చుట్టుముట్టిన వీరులు ఎవరు?
సద్యో వృకోదరాజ్జాతో మహాబలపరాక్రమః। మాయావీ రాక్షసో వీరో యస్మాన్మమ మహద్భయమ్
వృకోదరుని నుండి వెంటనే ఒక మహాబలశాలి, మాయావి రాక్షసుడు పుట్టాడు. ఆ వీరుడు నాకు భయాన్ని కలిగించాడు.
పార్థానాం జయకామం తం తం పుత్రాణాం మమ కణ్టకమ్। ఘటోత్కచం మహాత్మానం కస్తం ద్రోణాదవారయత్
పార్థుల విజయాన్ని కోరుతూ, నా కుమారులకు ముల్లయిన మహాత్ముడు ఘటోత్కచుడిని డ్రోణుని నుండి ఆపగలిగినవాడు ఎవరు?
ఏతే చాన్యే చ బహవో యేషామజితం యుధి। త్యక్తారః సంయుగే ప్రాణాన్కిం తేషామజితం యుధి
ఇవాళ చెప్పిన వీరులు, ఇంకా యుద్ధంలో ఓడించని మరెన్నోమంది, యుద్ధంలో ప్రాణాలు విడిచినవారు—వారిని యుద్ధంలో ఎలా ఓడించగలరు?
యేషాం చ పురుషవ్యాఘ్రః శార్ఙ్గధన్వా వ్యపాశ్రయః।। లోకానాం గురురత్యర్థం లోకనాథః సనాతనః
పురుషశార్దూలుడు, శారంగాన్ని ధరించినవాడు, లోకాల గురువు, శాశ్వతమైన లోకనాధుడు—వారిని ఆశ్రయించినవారు ఎవరో తెలుసా?
నారాయణోరణే నాథో దివ్యో దివ్యాత్మకః ప్రభుః।। యస్య దివ్యాని కర్మాణి ప్రవదన్తి మనీషిణః
యుద్ధంలో దైవస్వరూపుడైన నారాయణుడు, అతని దివ్యమైన కార్యాలను మేధావులు గొప్పగా వర్ణిస్తారు.
తాన్యహం కీర్తయిష్యామి భక్త్యా స్థైర్యార్థమాత్మనః
నా మనస్సు స్థిరంగా ఉండేందుకు, భక్తితో ఆ కార్యాలను నేను వివరించబోతున్నాను.
తథా గదశ్చ సామ్బశ్చ ప్రద్యుమ్నోఽథ విదూరథః। అగావహోఽనిరుద్ధశ్చ చారుదేష్ణః ససారణః
అలాగే గద, సామ్బ, ప్రద్యుమ్న, విదూరథ, అగావహ, అనిరుద్ధ, చారుదేష్ణ, సారణ కూడా ఉన్నారు.
ఉల్ముకో నిశఠశ్చైవ ఝిల్లీ బభ్రుశ్చ వీర్యవాన్। పృథుశ్చ విపృథుశ్చైవ శమీఙ్కోఽథారిమేజయః
ఉల్ముక, నిశథ, ఝిల్లి, పరాక్రమశాలి బభ్రు, పృథు, విపృథు, శమీంక, అరిమేజయ కూడా ఉన్నారు.
ఏతేఽన్యే బలవన్తశ్చ వృష్ణివీరాః ప్రహారిణః। కథంచిత్పాణ్జవానీకం శ్రయేయుః సమరే స్థితాః
ఇవాళ చెప్పిన వీరులు, ఇంకా బలవంతులైన వృష్ణివీరులు, యుద్ధంలో నిపుణులు—వారు ఏదో విధంగా యుద్ధరంగంలో ఉన్న పాండవ సేనను చేరవచ్చు.
ఆహూతా వృష్ణివీరేణ కేశవేన మహాత్మనా। తతః సంశయితం సర్వే భవేదితి మతిర్మమ
మహాత్ముడైన వృష్ణివీరుడు కేశవుడు పిలిస్తే, అందరిలో అనిశ్చితి కలగొచ్చు అని నా అభిప్రాయం.
నాగాయుతబలో వీరః కైలాసశిఖరోపమః। వనమాలీ హలీ రామస్తత్ర యత్ర జనార్దనః
పది వేల ఏనుగుల బలంతో, కైలాస శిఖరంలా ఉన్న, వనమాల ధరించిన, హలాయుధుడు రాముడు ఉన్న చోటే జనార్దనుడు కూడా ఉంటాడు.
యమాహుః సర్వపితరం వాసుదేవం ద్విజాతయః। అపి వా హ్యేష పాణ్డూనాం యోత్స్యతేఽర్థాయ సఞ్జయ
ద్విజులు అందరికీ తండ్రిగా పిలిచే వాసుదేవుడు—సంజయ, అతడు పాండవుల కోసం యుద్ధం చేస్తాడా?
స యదా తాత సన్నహ్యేత్పాణ్డవార్థాయ సఞ్జయ। న తదా ప్రతిసంయోద్ధా భవితా తత్ర కశ్చన
సంజయా! ఒకవేళ అతడు పాండవుల కోసం తన మనసును స్థిరపరిస్తే, అప్పుడా యుద్ధంలో ఎవ్వరూ అతనికి ఎదురుగా నిలబడలేరు.
యది స్మ కురవః సర్వే జయేయుర్నామ పాణ్డవాన్। వార్ష్ణేయోఽర్థాయ తేషాం వై గృహ్ణీయాచ్ఛస్త్రముత్తమమ్
కురువంశస్థులు అందరూ పాండవులను ఓడించినా, వారిని కాపాడేందుకు వృష్ణివంశ వీరుడు అత్యుత్తమ ఆయుధాన్ని ఎత్తుకుంటాడు.
తతః సర్వాన్నరవ్యాఘ్రో హత్వా నరపతీన్రణే। కౌరవాంశ్చ మహాబాహుఃకున్త్యై దద్యాత్స మేదినీమ్
తర్వాత, ఆ మహాబాహుడు, మానవసింహుడు, యుద్ధంలో రాజులను సంహరించి, కౌరవులతో సహా ఈ భూమిని కుంతికి అప్పగిస్తాడు.
యస్య యన్తా హృషీకేశో యోద్ధా యస్య ధనఞ్జయః। రథస్య తస్య కః సఙ్ఖ్యే ప్రత్యనీకో భవేద్రథః
హృషీకేశుడు రథాన్ని నడిపితే, ధనంజయుడు యోధుడైతే, యుద్ధంలో ఆ రథానికి ఎదురుగా ఎవరు నిలబడగలరు?
న కేనచిదుపాయేన కురూణాం దృశ్యతే జయః। తస్మాన్మే సర్వమాచక్ష్వ యథా యుద్ధమవర్తత
ఎలాంటి మార్గంలోనూ కురువులకు విజయమని కనబడడం లేదు. అందుకే, యుద్ధం ఎలా జరిగింది అన్నదంతా నాకు చెప్పు.
అర్జునః కేశవస్యాత్మా కృష్ణోఽప్యాత్మా కిరీటినః। అర్జునే విజయో నిత్యం కృష్ణే కీర్తిశ్చ శాశ్వతీ
అర్జునుడు కేశవుని ఆత్మ, కృష్ణుడు కిరీటధారి ఆత్మ. అర్జునునిలో ఎప్పుడూ విజయం, కృష్ణునిలో శాశ్వత కీర్తి ఉంది.
సర్వేష్వపి చ లోకేషు బీభత్సురపరాజితః। ప్రాధాన్యేనైవ భూయిష్ఠమమేయాః కేశవే గుణాః
ప్రపంచాలన్నిటిలోనూ భీభత్సుడు ఎవ్వరూ ఓడించలేరు. అయినా, కేశవునిలో అపరిమితమైన గుణాలు ప్రధానంగా ఉన్నాయి.
మోహాద్దుర్యోధనః కృష్ణం యో న వేత్తీహ కేశవమ్। మోహితో దైవయోగేన మృత్యుపాశపురస్కృతః
దుర్యోధనుడు మోహంతో కేశవుని, కృష్ణుని గుర్తించలేడు. అతడు దైవయోగంతో మాయలో పడి, మరణపు పాశానికి బంధించబడ్డాడు.
న వేద కృష్ణం దాశార్హమర్జునం చైవ పాణ్డవమ్। పూర్వదేవౌ మహాత్మానౌ నరనారాయణావుభౌ
దశార్హ వంశానికి చెందిన కృష్ణుని, పాండవుడైన అర్జునుని అతడు తెలియడు. వీరిద్దరూ మహాత్ములు, పూర్వజన్మలో దేవతలు, నరనారాయణులు.
ఏకాత్మానౌ ద్విధాభూతౌ దృశ్యేతే మానవైర్భువి। మనసాపి హి దుర్ధర్షౌ సేనామేతాం యశస్వినౌ
వీరిద్దరూ భూమిపై రెండు రూపాలలో కనిపించినా, ఆత్మలో ఒక్కటే. వీరిని సైన్యాలు మనసులోకైనా జయించలేవు.
నాశయేతామిహేచ్ఛన్తౌ మానుషత్వాచ్చ నేచ్ఛతః। యుగస్యేవ విపర్యాసో లోకానామివ మోహనమ్
వీరు కోరితే ఇక్కడ అన్నిటినీ నాశనం చేయగలరు. కానీ మానవత్వం వల్ల అలా చేయరు. యుగాలు మారిపోయినట్టూ, లోకాలు మాయలో పడినట్టూ ఉంది.
భీష్మస్య చ వధస్తాత ద్రోణస్య చ మహాత్మనః। న హ్యేవ బ్రహ్మచర్యేణ న వేదాధ్యయనేన చ
భీష్ముడు, మహాత్ముడు ద్రోణుడు మరణాన్ని బ్రహ్మచర్యం వల్లా, వేదపఠనం వల్లా తప్పించుకోలేరు, సంజయా.
న క్రియాభిర్న చాస్త్రేణ మృత్యోః కశ్చిన్నిర్వాయతే। లోకసమ్భావితౌ వీరౌ కృతాస్త్రౌ యుద్ధదుర్మదౌ
కర్మల వల్లా, ఆయుధాల వల్లా మరణాన్ని ఎవరూ తప్పించుకోలేరు. ఆ ఇద్దరు వీరులు ప్రపంచంలో గౌరవించబడినవారు, ఆయుధవిద్యలో నిపుణులు, యుద్ధంలో ఉక్కిరిబిక్కిరి చేసే వారు.
భీష్మద్రోణౌ హతౌ శ్రుత్వా కిన్ను జీవామి సఞ్జయ। యాం తాం శ్రియమసూయామః పురా దృష్ట్వా యుధిష్ఠిరే
భీష్ముడు, ద్రోణుడు మరణించినట్టు విని, సంజయా, నేను ఎలా బ్రతికెదను? యుధిష్ఠిరుని వద్ద మనం ఒకప్పుడు చూసిన ఆ ఐశ్వర్యాన్ని అసూయతో చూశాం.
అద్య తామనుజానీమో భీష్మద్రోణవధేన హ। మత్కృతే చాప్యనుప్రాప్తః కురూణామేష సఙ్క్షయః
ఈ రోజు భీష్మ, ద్రోణుల మరణంతో ఆ ఐశ్వర్యాన్ని మనం అంగీకరించాలి. నా వల్లే ఈ కురువంశ నాశనం సంభవించింది.
పక్వానాం హి వధే సూత వజ్రాయన్తే తృణాన్యుత। అనన్తమిదమైశ్వర్యం లోకే ప్రాప్తో యుధిష్ఠిరః
పండినవారు పడిపోతే, సారథీ, గడ్డి కూడా వజ్రంలా మారుతుంది. యుధిష్ఠిరుడు లోకంలో అనంతమైన ఐశ్వర్యాన్ని పొందాడు.