యః పుత్రం కాశిరాజస్య వారాణస్యాం మహారథమ్। సమరే స్త్రీషు గృధ్యన్తం భల్లేనాపాహరద్రథాత్
వారణాసిలో యుద్ధంలో, కాశిరాజు కుమారుడైన మహారథుని, స్త్రీలపై ఆశపడి ఉన్నవాడిని, గొడ్డలితో రథం మీద నుంచి పడగొట్టినవాడు ఎవరు?
ధృష్టద్యుమ్నం మహేష్వాసం పార్థానాం మన్త్రధారిణమ్। యుక్తం దుర్యోధనానర్థే సృష్టం ద్రోణవధాయ చ
పాండవులకు మంత్రిగా, గొప్ప విలువిద్యావంతుడైన ధృష్టద్యుమ్నుడు, దుర్యోధనుని కోసం నియమించబడి, ధ్రోణుని సంహరించేందుకు పుట్టినవాడు.
నిర్దహన్తం రణే యోధాన్దారయన్తం చ సర్వతః। ద్రోణాభిముఖమాయాన్తం కే శూరాః పర్యవారయన్
యుద్ధంలో యోధులను కాల్చుతూ, చుట్టూ చీల్చుకుంటూ, ధ్రోణుని ఎదుటికి వచ్చిన వాడిని ఏ వీరులు చుట్టుముట్టారు?
ఉత్సఙ్గ ఇవ సమ్వృద్ధం ద్రుపదస్యాస్త్రవిత్తమమ్। శైఖణ్డినం శస్త్రగుప్తం కే ద్రోణాదవారయన్
ద్రుపదుని ఒడిలో పెరిగిన, ఆయుధ విద్యలో నిపుణుడైన, ఆయుధాలతో రక్షించబడిన శిఖండిని ధ్రోణుని నుండి ఎవరు అడ్డుకున్నారు?
య ఇమాం పృథివీం కృత్స్నాం చర్మవత్సమవేష్టయత్। మహతా రథఘోషేణ ముఖ్యారిఘ్నో మహారథః
తన రథధ్వనితో భూమంతటిని చర్మంలా కప్పేసిన, శత్రువులను సంహరించే మహారథుడు ఎవరు?
దశాశ్వమేధానాజహే స్వన్నపానాప్తదక్షిణాన్। నిరర్గలాన్సర్వమేధాన్పుత్రవత్పాలయన్ప్రజాః
పదిఅశ్వమేధ యాగాలు, సమృద్ధిగా అన్నపానాలు, దక్షిణలు ఇచ్చి, నిర్బంధంగా అన్ని యాగాలు చేసి, ప్రజలను తన కుమారుల్లా కాపాడినవాడు.
విసృష్టా దక్షిణా యస్య గఙ్గాజలమవారయత్। గఙ్గాస్రోతసి యావత్యః సికతా అప్యశేషతః। తావతీర్గా దదౌ వీర ఉశీనరసుతోఽధ్వరే
దక్షిణగా ఇచ్చిన దానాన్ని గంగా నీరు ఆపింది. గంగా ప్రవాహంలో ఉన్న అన్ని ఇసుక కణాల సంఖ్యకు సమానంగా, ఉశీనరుని కుమారుడు ఆ యజ్ఞంలో అంతే గోవులను దానం చేశాడు.
న పూర్వే నాపరే చక్రురిదం కేచన మానవాః। ఇతీదం చుక్రుశుర్దేవాః కృతే కర్మణి దుష్కరే
ఇలాంటి కార్యాన్ని మునుపు ఎవరూ చేయలేదు, తరువాత కూడా ఎవరూ చేయరు అని ఆ దుర్లభ కార్యం పూర్తయినప్పుడు దేవతలు అన్నారు.
పశ్యామస్త్రిషు లోకేషు న తం సంస్థాస్నుచారిషు। జాతం చాపి జనిష్యన్తం ద్వితీయం చాపి సామ్ప్రతమ్
మూడు లోకాలలో, గతంలో ఉన్నవారిలో, ఇప్పుడున్నవారిలో, ఇంకా పుట్టబోయే వారిలో కూడా, అతడిలాంటి మరొకరిని మేము ఎక్కడా చూడలేదు.
అన్యమౌశీనరాచ్ఛేబ్యాద్ధురో వోఢారమిత్యుత। గతిం యస్య న యాస్యన్తి మానుషా లోకవాసినః
ఉశీనరుని కుమారుడు లేదా శైబ్యుడు తప్ప మరెవరు అలాంటి భారాన్ని మోయగలరు? లోకంలో నివసించే మానవులు అతని మార్గాన్ని అనుసరించలేరు.
తస్య నప్తారమాయాన్తం శైబ్యం కః సమవారయత్। ద్రోణాయాభిముఖం యత్తం వ్యాత్తాననమివాన్తకమ్
డ్రోణుని ఎదుర్కొంటూ, యమధర్మరాజు లా ముఖం విప్పి ముందుకు వచ్చిన తన మనవడు శైబ్యుడిని ఆపగలిగినవాడు ఎవరు?
విరాటస్య రథానీకం మత్స్యస్యామిత్రఘాతినః। ప్రేప్సన్తం సమరే ద్రోణం కే వీరాః పర్యవారయన్
మత్స్యుల రాజు విరాటుని రథదళాన్ని పట్టుకోవాలని యుద్ధంలో డ్రోణుడు ప్రయత్నించినప్పుడు, అతన్ని చుట్టుముట్టిన వీరులు ఎవరు?
సద్యో వృకోదరాజ్జాతో మహాబలపరాక్రమః। మాయావీ రాక్షసో వీరో యస్మాన్మమ మహద్భయమ్
వృకోదరుని నుండి వెంటనే ఒక మహాబలశాలి, మాయావి రాక్షసుడు పుట్టాడు. ఆ వీరుడు నాకు భయాన్ని కలిగించాడు.
పార్థానాం జయకామం తం తం పుత్రాణాం మమ కణ్టకమ్। ఘటోత్కచం మహాత్మానం కస్తం ద్రోణాదవారయత్
పార్థుల విజయాన్ని కోరుతూ, నా కుమారులకు ముల్లయిన మహాత్ముడు ఘటోత్కచుడిని డ్రోణుని నుండి ఆపగలిగినవాడు ఎవరు?
ఏతే చాన్యే చ బహవో యేషామజితం యుధి। త్యక్తారః సంయుగే ప్రాణాన్కిం తేషామజితం యుధి
ఇవాళ చెప్పిన వీరులు, ఇంకా యుద్ధంలో ఓడించని మరెన్నోమంది, యుద్ధంలో ప్రాణాలు విడిచినవారు—వారిని యుద్ధంలో ఎలా ఓడించగలరు?
యేషాం చ పురుషవ్యాఘ్రః శార్ఙ్గధన్వా వ్యపాశ్రయః।। లోకానాం గురురత్యర్థం లోకనాథః సనాతనః
పురుషశార్దూలుడు, శారంగాన్ని ధరించినవాడు, లోకాల గురువు, శాశ్వతమైన లోకనాధుడు—వారిని ఆశ్రయించినవారు ఎవరో తెలుసా?
నారాయణోరణే నాథో దివ్యో దివ్యాత్మకః ప్రభుః।। యస్య దివ్యాని కర్మాణి ప్రవదన్తి మనీషిణః
యుద్ధంలో దైవస్వరూపుడైన నారాయణుడు, అతని దివ్యమైన కార్యాలను మేధావులు గొప్పగా వర్ణిస్తారు.
తాన్యహం కీర్తయిష్యామి భక్త్యా స్థైర్యార్థమాత్మనః
నా మనస్సు స్థిరంగా ఉండేందుకు, భక్తితో ఆ కార్యాలను నేను వివరించబోతున్నాను.
తథా గదశ్చ సామ్బశ్చ ప్రద్యుమ్నోఽథ విదూరథః। అగావహోఽనిరుద్ధశ్చ చారుదేష్ణః ససారణః
అలాగే గద, సామ్బ, ప్రద్యుమ్న, విదూరథ, అగావహ, అనిరుద్ధ, చారుదేష్ణ, సారణ కూడా ఉన్నారు.
ఉల్ముకో నిశఠశ్చైవ ఝిల్లీ బభ్రుశ్చ వీర్యవాన్। పృథుశ్చ విపృథుశ్చైవ శమీఙ్కోఽథారిమేజయః
ఉల్ముక, నిశథ, ఝిల్లి, పరాక్రమశాలి బభ్రు, పృథు, విపృథు, శమీంక, అరిమేజయ కూడా ఉన్నారు.
ఏతేఽన్యే బలవన్తశ్చ వృష్ణివీరాః ప్రహారిణః। కథంచిత్పాణ్జవానీకం శ్రయేయుః సమరే స్థితాః
ఇవాళ చెప్పిన వీరులు, ఇంకా బలవంతులైన వృష్ణివీరులు, యుద్ధంలో నిపుణులు—వారు ఏదో విధంగా యుద్ధరంగంలో ఉన్న పాండవ సేనను చేరవచ్చు.
ఆహూతా వృష్ణివీరేణ కేశవేన మహాత్మనా। తతః సంశయితం సర్వే భవేదితి మతిర్మమ
మహాత్ముడైన వృష్ణివీరుడు కేశవుడు పిలిస్తే, అందరిలో అనిశ్చితి కలగొచ్చు అని నా అభిప్రాయం.
నాగాయుతబలో వీరః కైలాసశిఖరోపమః। వనమాలీ హలీ రామస్తత్ర యత్ర జనార్దనః
పది వేల ఏనుగుల బలంతో, కైలాస శిఖరంలా ఉన్న, వనమాల ధరించిన, హలాయుధుడు రాముడు ఉన్న చోటే జనార్దనుడు కూడా ఉంటాడు.
యమాహుః సర్వపితరం వాసుదేవం ద్విజాతయః। అపి వా హ్యేష పాణ్డూనాం యోత్స్యతేఽర్థాయ సఞ్జయ
ద్విజులు అందరికీ తండ్రిగా పిలిచే వాసుదేవుడు—సంజయ, అతడు పాండవుల కోసం యుద్ధం చేస్తాడా?
స యదా తాత సన్నహ్యేత్పాణ్డవార్థాయ సఞ్జయ। న తదా ప్రతిసంయోద్ధా భవితా తత్ర కశ్చన
సంజయా! ఒకవేళ అతడు పాండవుల కోసం తన మనసును స్థిరపరిస్తే, అప్పుడా యుద్ధంలో ఎవ్వరూ అతనికి ఎదురుగా నిలబడలేరు.
యది స్మ కురవః సర్వే జయేయుర్నామ పాణ్డవాన్। వార్ష్ణేయోఽర్థాయ తేషాం వై గృహ్ణీయాచ్ఛస్త్రముత్తమమ్
కురువంశస్థులు అందరూ పాండవులను ఓడించినా, వారిని కాపాడేందుకు వృష్ణివంశ వీరుడు అత్యుత్తమ ఆయుధాన్ని ఎత్తుకుంటాడు.
తతః సర్వాన్నరవ్యాఘ్రో హత్వా నరపతీన్రణే। కౌరవాంశ్చ మహాబాహుఃకున్త్యై దద్యాత్స మేదినీమ్
తర్వాత, ఆ మహాబాహుడు, మానవసింహుడు, యుద్ధంలో రాజులను సంహరించి, కౌరవులతో సహా ఈ భూమిని కుంతికి అప్పగిస్తాడు.
యస్య యన్తా హృషీకేశో యోద్ధా యస్య ధనఞ్జయః। రథస్య తస్య కః సఙ్ఖ్యే ప్రత్యనీకో భవేద్రథః
హృషీకేశుడు రథాన్ని నడిపితే, ధనంజయుడు యోధుడైతే, యుద్ధంలో ఆ రథానికి ఎదురుగా ఎవరు నిలబడగలరు?
న కేనచిదుపాయేన కురూణాం దృశ్యతే జయః। తస్మాన్మే సర్వమాచక్ష్వ యథా యుద్ధమవర్తత
ఎలాంటి మార్గంలోనూ కురువులకు విజయమని కనబడడం లేదు. అందుకే, యుద్ధం ఎలా జరిగింది అన్నదంతా నాకు చెప్పు.
అర్జునః కేశవస్యాత్మా కృష్ణోఽప్యాత్మా కిరీటినః। అర్జునే విజయో నిత్యం కృష్ణే కీర్తిశ్చ శాశ్వతీ
అర్జునుడు కేశవుని ఆత్మ, కృష్ణుడు కిరీటధారి ఆత్మ. అర్జునునిలో ఎప్పుడూ విజయం, కృష్ణునిలో శాశ్వత కీర్తి ఉంది.