విష్వగ్వాతాహతిక్షుబ్ధా నౌరివాసీన్మహార్ణవే। బలిభిః పాణ్డవైర్వీరైర్లబ్ధలక్షైర్భృశార్దితా
విపరీతమైన గాలులతో తిప్పబడుతున్న మహాసముద్రంలో నౌకలా, లక్ష్యాన్ని సాధించిన బలవంతులైన పాండవ వీరుల చేత తీవ్రంగా నొప్పిపెట్టబడింది.
సా తదాసీద్భృశం సేనా వ్యాకులాశ్వరథద్విపా। విపన్నభూయిష్ఠనరా కృపణా ధ్వస్తమానసా
ఆ సమయంలో ఆ సైన్యం గాడిదలు, రథాలు, ఏనుగులు గందరగోళంలో, ఎక్కువ మంది పడిపోయి, దయనీయంగా, మనస్సు తడబడిపోయినట్లు అయింది.
తస్యాం త్రస్తా నృపతయః సైనికాశ్చ పృథగ్విధాః। పాతాల ఇవ మజ్జన్తో హీనా దేవవ్రతేన తే
ఆ సైన్యంలో, దేవవ్రతుడిని కోల్పోయిన రాజులు, వివిధ రకాల సైనికులు భయంతో, పాతాళంలో మునిగిపోతున్నట్టు అయ్యారు.
కర్ణస్య కురవోఽస్మార్షుః స హి దేవవ్రతోపమః। సర్వశస్త్రభృతాం శ్రేష్ఠం రోచమానమివాతిథిమ్
కౌరవులు కర్ణుని వైపు చూశారు, ఎందుకంటే అతడు దేవవ్రతుడితో సమానుడు, ఆయుధధారులలో శ్రేష్ఠుడు, అతిథిలా ప్రకాశిస్తూ ఉండేవాడు.
బన్ధుమాపద్గతస్యేవ తమేవోపాగమన్మనః। చుక్రుశుః కర్ణకర్ణేతి తత్ర భారత పార్థివాః
బాధలో ఉన్న బంధువును మనసు ఎలా ఆశ్రయించదో, అట్లే అందరి మనస్సులు అతనివైపు మళ్ళాయి. అక్కడ, ఓ భారతా, రాజులు 'కర్ణా! కర్ణా!' అని అరవసాగారు.
రాధేయం హితమస్మాకం సూతపుత్రం తనుత్యజమ్। స హి నాబుధ్యత తదా దశాహాని మహాయశాః
మన మేలుకోసం, ప్రాణాన్నిచ్చే రాధేయుడైన సూతపుత్రుడిని పిలిచారు. అయినా, ఆ మహాప్రతిష్ఠ కలిగినవాడు పది రోజులు స్పందించలేదు.
సామాత్యబన్ధుః కర్ణో వై తమానయత మాచిరమ్। భీష్మేణ హి మహాబాహుః సర్వక్షత్రస్య పశ్యతః
కర్ణుడు తన మిత్రులు, బంధువులతో కలిసి ఆలస్యం చేయకుండా పిలవబడ్డాడు. ఎందుకంటే, మహాబాహువైన భీష్ముడు అందరు క్షత్రియుల ముందే అతన్ని పిలిచాడు.
రథేషు గణ్యమానేషు బలవిక్రమశాలిషు। సఙ్ఖ్యాతోఽర్ధరథః కర్ణో ద్విగుణః సన్నరర్షభః
యుద్ధారోహుల శక్తిని లెక్కించేటప్పుడు, కర్ణుణ్ణి అరధరథుడిగా భావించారు. కానీ, నరశ్రేష్ఠుడా, అతడు నిజంగా రెండింతలు శక్తివంతుడు.
రథాతిరథసఙ్ఖ్యాయాం యోఽగ్రణీః శూరసమ్భతః। సాసురానపి దేవేశాన్రణే యో యోద్ధుముత్సహేత్
రథి, అతిరథులలో అతడు ముందుండేవాడు, వీరత్వంతో నిండినవాడు. యుద్ధంలో దేవతలకైనా, అసురులకైనా ఎదిరించగలిగినవాడు ఒక్క అతడే.
స తు తేనైవ కోపేన రాజన్గాఙ్గేయముక్తవాన్। త్వయి జీవతి కౌరవ్య నాహం యోత్స్యే కదాచన
కానీ, రాజా, ఆ కోపంతో ఆంగ రాజుని కుమారుడు ఇలా ప్రకటించాడు: 'నీకు ప్రాణం ఉన్నంతవరకు, ఓ కౌరవా, నేను ఎప్పుడూ యుద్ధం చేయను.'
త్వయా తు పాణ్డవేయేషు నిహతేషు మహామృధే। దుర్యోధనమనుజ్ఞాప్య వనం యాస్యామి కౌరవ
'పాండవులు నిన్ను గొప్ప యుద్ధంలో చంపిన తర్వాత, దుర్యోధనుడి అనుమతి తీసుకుని నేను అరణ్యానికి వెళ్తాను, ఓ కౌరవా.'
హతే వా త్వయి పార్థైస్తు యుధి స్వర్గముపేయుషి। హన్తాస్మ్యేకరథేనైవ కృత్స్నాన్ యాన్మన్యసే రథాన్
'లేదా, పాండవులు నిన్ను యుద్ధంలో చంపి నీవు స్వర్గానికి వెళ్ళినా, నేను ఒక్క రథంతోనే నీవు రథారోహులుగా భావించిన వారందరినీ సంహరిస్తాను.'
ఏవముక్త్వా మహాబాహుర్దశాహాన్యేక ఏవ స। నాయుధ్యత తతః కర్ణః పుత్రస్య తవ సంయతే
ఇలా చెప్పిన తరువాత, మహాబాహువైన కర్ణుడు పది రోజులు ఒంటరిగా నీ కుమారుని యుద్ధంలో యుద్ధం చేయలేదు.
భీష్మః సమరవిక్రాన్తః పాణ్డవేయస్య భారత। జఘాన సమరే యోధానసఙ్ఖ్యేయపరాక్రమః
యుద్ధంలో పరాక్రమశాలి అయిన భీష్ముడు, ఓ భారతా, పాండవుల సేనలో అనేకమంది యోధులను అపరిమితమైన శక్తితో సంహరించాడు.
తస్మింస్తు నిహతే శూరే సత్యసన్ధే మహౌజసి। త్వత్సుతాః కర్ణమస్మార్షుస్తర్తుకామా ఇవ ప్లవమ్
ఆ వీరుడు, సత్యవంతుడు, మహాశక్తివంతుడు హతుడైనప్పుడు, నీ కుమారులు కర్ణుణ్ణి గుర్తు చేసుకున్నారు. వారు దాటి పోవడానికి పడవ కోసం ఆశపడినవారిలా అతడిని కోరారు.
తావకాస్తవ పుత్రాశ్చ సహితాః సర్వరాజభిః। హా కర్ణ ఇతి చాక్రన్దన్కాలోఽయమితి అబ్రువన్
నీ కుమారులు, అన్ని రాజులతో కలిసి, 'హాయ్ కర్ణా!' అని విలపిస్తూ, 'ఇదే సమయం!' అని అన్నారు.
ఏవం తే స్మ హి రాధేయం సూతపుత్రం తనుత్యజమ్ చుక్రుశుః సహితా యోధాస్తత్ర తత్ర మహాబలాః
అలా అక్కడ ఉన్న మహాబలులు అందరూ కలిసి ప్రాణాన్ని త్యజించగల సూతపుత్రుడైన రాధేయుడిని పిలిచారు.
జామదగ్న్యాభ్యనుజ్ఞాతమస్త్రే దుర్వారపౌరుషమ్। అగమన్నో మనః కర్ణం బన్ధుమాత్యయికేష్వివ
జామదగ్న్యుని అనుమతితో, అప్రతిహతమైన పరాక్రమం కలిగిన కర్ణుణ్ణి, ప్రమాద సమయంలో బంధువును ఆశ్రయించినట్టు వారి మనస్సులు ఆశ్రయించాయి.
స హి శక్తో రణే రాజఞ్స్త్రాతుమస్మాన్మహాభయాత్।। త్రిదశానివ గోవిన్దః సతతం సుమహాభయాత్
రాజా, యుద్ధంలో మహాభయాన్ని ఎదుర్కొనేటప్పుడు అతడు మనలను రక్షించగలిగేవాడు. ఎప్పుడూ దేవతలను మహాభయంనుంచి గోవిందుడు రక్షించినట్లే.
తథా తు సఞ్జయం కర్ణం కీర్తయన్తం పునః పునః। ఆశీవిషవదుచ్ఛ్వస్య ధృతరాష్ట్రోఽబ్రవీదిదమ్
అలా సంజయుడు కర్ణుణ్ణి పదే పదే ప్రశంసిస్తూ ఉండగా, ధృతరాష్ట్రుడు పాము ఊపిరి తీసుకున్నట్టుగా ఊపిరి పీల్చి ఇలా అన్నాడు.
యత్తద్వైకర్తనం కర్ణమగమద్వో మనస్తదా। ఉప్యరక్షత్స రాధేయః సూతపుత్రస్తనుత్యజః
ఆ సమయంలో, నీ మనసు రాధేయుడైన సూతపుత్రుడి వైపు మళ్లిందా? అతడు నిన్ను రక్షించాడా?
అపి తన్న మృషాకార్షీత్కచ్చిత్సత్యపరాక్రమః। సమ్భాన్తానాం తదార్తానాం త్రస్తానాం త్రాణమిచ్ఛతాం
అతడు వృథాగా వ్యవహరించలేదా? అతడు నిజంగా సత్యపరాక్రముడా? భయపడుతున్న, బాధపడుతున్న, రక్షణ కోసం తపిస్తున్న వారిని రక్షించాలనుకున్నాడా?
అపి తత్పూరయాంచక్రే ధనుర్ధరవరో యుధి। యత్తద్వినిహతే భీష్మే కౌరవాణామపాకృతమ్
యుద్ధంలో భీష్ముడు పడిపోయిన తరువాత, కౌరవులు వెనక్కు త్రిప్పబడ్డప్పుడు, ఆ అగ్రధనుర్ధారి మిగిలిన పనిని పూర్తిగా నెరవేర్చాడు.
తత్ఖణ్డం పూరయన్కర్ణః పరేషామాదధద్భయమ్। స హి వై పురుషవ్యాఘ్రో లోకే సఞ్జయ కథ్యతే
అతిథిప్రతాపి కర్ణుడు ఆ లోటును నింపి, శత్రువులకు భయాన్ని కలిగించాడు. సంజయా! అతడు నిజంగా మానవులలో సింహుడిగా లోకంలో ప్రసిద్ధి పొందాడు.
ఆర్తానాం బాన్ధవానాం చ క్రన్దతాం చ విశేషతః। పరిత్యజ్య రణే ప్రాణాంస్తత్త్రాణార్థం చ శర్మ చ। కృతవాన్మమ పుత్రాణాం జయాశాం సఫలామపి
నా కుమారులను రక్షించేందుకు, బాధపడుతున్న బంధువుల అరుపులను, ప్రత్యేకంగా వారి విలాపాలను పట్టించుకోకుండా, యుద్ధంలో తన ప్రాణాన్ని త్యాగం చేసి, వారి విజయాశను సఫలమయ్యేలా చేశాడు.
యుధిష్ఠిరో ధృతిమతిసత్యసత్వవాన్ వృకోదరో గజశతతుల్యవిక్రమః। తథార్జునస్త్రిదశవరాత్మజో యువా న తద్బలం సుజయమిహామరైరపి
ధైర్యవంతుడైన యుధిష్ఠిరుడు, ఏనుగుల వందకు సమానమైన పరాక్రమం గల భీముడు, దేవతలలో శ్రేష్ఠుడైన వాడు పుత్రుడైన యువకుడు అర్జునుడు — వీరి బలాన్ని అమృతులైన దేవతలే సైతం సులభంగా జయించలేరు.
యమౌ రణే యత్ర యమోపమౌ బలే ససాత్యకిర్యత్ర చ దేవకీసుతః। న తద్బలం కాపురుషోఽభ్యుపేయివాన్నివర్తతే భృత్యుముఖాదివాసుభృత్
మద్రీ కుమారులు యమునికి సమానులు, సత్యకి, దేవకీసుతుడు ఉన్న యుద్ధంలో, అటువంటి బలాన్ని ఎవరైనా భయపడే వాడు ఎదుర్కొనడానికెప్పుడూ ముందుకు రాడు; మరణం ముఖాన్ని చూసినవాడిలా వెనుదిరుగుతాడు.
తపోఽభ్యుదీర్ణం తపసైవ బాధ్యతే బలం బలేనైవ తథా మనస్విభిః। మనశ్చ మే శత్రునివారణే ధ్రుం స్వరక్షణే చాచలవద్వ్యవస్థితమ్
తపస్సు తపస్సుతోనే, బలం మరింత బలంతోనే, అలాగే ధృఢమైన మనస్సు గలవారితోనే జయించబడుతుంది. శత్రువులను తిప్పికొట్టడంలో, నన్ను నేను కాపాడుకోవడంలో నా మనస్సు పర్వతంలా స్థిరంగా ఉంది.
ఏవం చైషాం బాధమానః ప్రభావం గత్వైవాహం తాఞ్జయామ్యద్య సూత। మిత్రద్రోహో మర్షణీయో న మేఽయం భగ్నే సైన్యే యః సమేయాత్స మిత్రమ్
వారికి ఉన్న శక్తిని తెలుసుకొని, నేడు నేను వెళ్లి వారిని జయిస్తాను, సూతా! సైన్యం ఓడిపోయిన తర్వాత మిత్రుడని వచ్చేవాడు నిజంగా మిత్రుడు కాడు; మిత్రద్రోహాన్ని నేను సహించను.
కర్తాస్మ్యేతత్సత్పురుషార్యకర్మ త్యక్త్వా ప్రాణాననుయాస్యామి భీష్మమ్। సర్వాన్సఙ్ఖ్యే శత్రుశఙ్ఘాన్హనిష్యే హతస్తైర్వా వీరలోకం ప్రపత్స్యే
ఈ సత్కార్యాన్ని నేను చేయబోతున్నాను. అవసరమైతే ప్రాణాలను విడిచిపెట్టి భీష్ముని వెంట పోతాను. యుద్ధంలో శత్రు సమూహాలను సంహరిస్తాను, లేక వారు నన్ను సంహరిస్తే, వీరుల లోకాన్ని చేరుతాను.