ఏతద్వాక్యం సౌహృదాదాపగేయో మధ్యే రాజ్ఞాం భారతం శ్రావయిత్వా। తూష్ణీమాసీచ్ఛల్యసంతప్తమర్మా యోజ్యాత్మానం వేదనాం సంనియమ్య
స్నేహంతో ఆపగేయునికి ఈ మాటలు చెప్పి, రాజుల మధ్య భరతవంశీయులకు వినిపించాక, శల్యుడు కలిగించిన బాధతో హృదయం నిండిపోయి, తన బాధను అదుపులో పెట్టుకొని, మౌనంగా కూర్చున్నాడు.
ధర్మార్థసహితం వాక్యం శ్రుత్వా హితమనామయమ్ । నారోచయత పుత్రస్తే ముమూర్షురివ భేషజమ్
ధర్మంతో, మేలుతో, హానిలేని మాటలు విని, నీ కుమారుడు, మరణించబోయే వాడు మందు త్రాగనట్టుగా, వాటిని అంగీకరించలేదు.
తతస్తే పార్థివాః సర్వే జగ్ముః స్వానాలయాన్పునః । తూష్ణీంభూతే మహారాజ భీష్మే శన్తనునన్దనే
భీష్ముడు, శంతను కుమారుడు, మౌనంగా ఉన్నప్పుడు, రాజులందరూ మళ్లీ తమ ఇళ్లకు వెళ్లిపోయారు, ఓ మహారాజా!
శ్రుత్వా తు నిహతం భీష్మం రాధేయః పురుషర్షభః । ఈషదాగతసంత్రాసస్త్వరయోపజగామ హ
భీష్ముడు చనిపోయాడని విని, రాధేయుడు, మానవులలో శ్రేష్ఠుడు, కొంత భయంతో, త్వరగా అక్కడికి వచ్చాడు.
స దదర్శ మహాత్మానం శరతల్పగతం తదా। జన్మశయ్యాగతం వీరం కార్తికేయమివ ప్రభుమ్
ఆ సమయంలో అతడు, మహాత్ముడైన భీష్ముడిని బాణాల మంచంపై పడుకుని, జన్మశయ్యపై విశ్రాంతి తీసుకుంటున్న వీరుడిని, కార్తికేయునిలా చూశాడు.
నిమీలితాక్షం తం వీరం సాశ్రుకణ్ఠస్తదా వృషా । అభ్యేత్య పాదయోస్తస్య నిపపాత మహాద్యుతిః
ఆ వీరుడు కళ్లను మూసుకుని ఉండగా, కన్నీటి గొంతుతో, ఆ ప్రకాశవంతుడు భీష్ముని పాదాల దగ్గరకు వచ్చి, భూమిపై పడ్డాడు.
రాధేయోఽహం కురుశ్రేష్ఠ నిత్యమక్షిగతస్తవ । ద్వేష్యోఽత్యన్తమనాగాః సన్నితి చైనమువాచ హ
నేను రాధేయుణ్ణి, ఓ కురువంశశ్రేష్ఠా! ఎప్పుడూ నీకు వ్యతిరేకంగా ఉన్నాను; నన్ను నీవు ఎక్కువగా ద్వేషించావు, అయినా నేను నిష్కల్మషుడిని — అని అతడు అన్నాడు.
తచ్ఛ్రుత్వా కురువృద్ధో హి శరైః సంవృతలోచనః। రహితం ధిష్ణ్యమాలోక్య సముత్సార్య చ రక్షిణః
ఇది విని, కురువంశ వృద్ధుడు, బాణాలతో కళ్లను కప్పించుకున్నవాడు, సింహాసనం ఖాళీగా ఉన్నదని చూసి, రక్షకులను పంపించాడు.
పితేవ పుత్రం గాఙ్గేయః పరిరభ్యైకపాణినా । శనైరుద్వీక్ష్య సస్నేహమిదం వచనమబ్రవీత్
తండ్రిలా కుమారుణ్ని, గంగేయుడు ఒక చేతితో ఆలింగనం చేసి, మెల్లగా, ప్రేమతో ఈ మాటలు అన్నాడు.
న విప్రియం మమైవేహ యత్స్పర్ధేథా మయా సహ । యది మాం నాధిగచ్ఛేథా న తే శ్రేయో ధ్రువం భవేత్
నీవు నాతో పోటీ పడతావన్నది నాకు ఇక్కడ ఏమాత్రం అప్రీతి కాదు; నన్ను చేరుకోకపోతే, నీకు ఎలాంటి మేలు జరగదు.
కౌన్తేయస్త్వం న రాధేయో న తవాధిరథః పితా। సూర్యజస్త్వం మహాబాహో విదితో నారదాన్మయా
నీవు కుంతీ కుమారుడవు, రాధేయుడు కాదవు, అధిరథుడు నీ తండ్రి కాదు; నీవు సూర్యుని కుమారుడవు, మహాబాహువా! నారదుని ద్వారా నాకు తెలిసింది.
కృష్ణద్వైపాయనాచ్చైవ తేజసా చ న సంశయః । న చ ద్వేషోస్తి మే తాత త్వయి సత్యం బ్రవీమి తే
కృష్ణ ద్వైపాయనుని ద్వారా, నీ తేజస్సు ద్వారా కూడా నాకు సందేహం లేదు; నిన్ను నేను ద్వేషించను తాత, నిజం చెబుతున్నాను.
తేజోవధనిమిత్తం తు పరుషం త్వాహమబ్రువమ్। అకస్మాత్పాణ్డవాన్హి త్వం ద్విషసీతి మతిర్మమ
నీ తేజస్సును తగ్గించేందుకు నేను నీతో కఠినంగా మాట్లాడాను; అకస్మాత్తుగా, నీవు పాండవులను ద్వేషిస్తున్నావని నా మనసు అనుకుంది.
యేనాసి బహుశో రాజ్ఞా చోదితః సూతనన్దన । జాతోఽసి ధర్మలోపేన తతస్తే బుద్ధిరీదృశీ
రాజు నిన్ను ఎన్నోసార్లు ప్రోత్సహించాడని, ఓ సూతపుత్రా! నీవు ధర్మాన్ని తప్పి పుట్టావు, అందుకే నీ మనస్సు ఇలా మారింది.
నీచాశ్రయాన్మత్సరేణ ద్వేషిణీ గుమినామపి । తేనాసి బహుశో రూక్షం శ్రావితః కురుసంసది
తక్కువవారి సహవాసం వల్ల, అసూయతో, మంచివారినీ ద్వేషిస్తూ, నిన్ను కురు సభలో ఎన్నోసార్లు కఠినంగా మాట్లాడారు.
జానామి సమరే వీర్యం శత్రుభిర్దుఃసహం భువి । బ్రహ్మణ్యతాం చ శౌర్యం చ దానే చ పరమాం స్థితిమ్
పోరులో నీ వీరత్వాన్ని, భూమిపై శత్రువులకు తట్టుకోలేనిదిగా, బ్రాహ్మణుల పట్ల నీ భక్తిని, నీ ధైర్యాన్ని, దానంలో నీ గొప్ప స్థాయిని నాకు తెలుసు.
న త్వయా సదృశః కశ్చిత్పురుషేష్వమరోపమ। కులభేదభయాచ్చాహం సదా పరుషముక్తవాన్
నీవంతటి వాడు మనుషుల్లో ఎవరూ లేరు, ఓ సమానులేని వాడా! వంశ భంగం జరుగుతుందన్న భయంతోనే నేను ఎప్పుడూ నీతో కఠినంగా మాట్లాడాను.
ఇష్వస్త్రే భారసంధానే లాఘవేఽస్త్రబలే తథా । సదృశః ఫల్గునేనాసి కృష్ణేన చ మహాత్మనా
బాణ విద్యలో, బాణ బరువు నిర్ణయించడంలో, వేగంలో, ఆయుధబలంలో, నీవు ఫల్గుణునితో, మహాత్ముడైన కృష్ణునితో సమానమైనవాడవు.
కర్ణ కాశిపురం గత్వా త్వయైకేన ధనుష్మతా । కన్యార్థే కురురాజస్య రాజానో మృదితా యుధి
కర్ణా, నీవొక్కడివే విల్లు పట్టుకుని కాశీపురానికి వెళ్లి, కురురాజు కుమార్తె కోసం జరిగిన యుద్ధంలో రాజులను ఓడించావు.
తథా చ బలవాన్రాజా జరాసన్ధో దురాసదః। సమరే సమరశ్లాఘిన్న త్వయా సదృశోఽభవత్
అలాగే, యుద్ధంలో దుర్జయుడైన బలవంతుడైన జరాసంధుడు కూడా నీకు సమానంగా ఉండలేకపోయాడు.
బ్రహ్మణ్యః సత్త్వయోధీ చ తేజసా చ బలేన చ । దేవగర్భసమః సఙ్ఖ్యే మనుష్యైరధికో యుధి
బ్రాహ్మణులను గౌరవించేవాడవు, ధైర్యవంతుడవు, తేజస్సు, బలంతో కూడినవాడవు. యుద్ధంలో దేవతలవంటి శక్తి కలిగి, మానవులను మించిపోయేవాడవు.
వ్యపనీతోఽద్య మన్యుర్మే యస్త్వాం ప్రతి పురా కృతః । దైవం పురుషకారేణ న శక్యమతివర్తితుమ్
నిన్ను గురించి నాకు ఉన్న కోపం ఈ రోజు పోయింది. విధిని మనుషుల శక్తితో మార్చడం సాధ్యం కాదు.
సోదర్యాః పాణ్డవా వీరా భ్రాతరస్తేఽరిసూదన। సంగచ్ఛ తైర్మహాబాహో మమ చేదిచ్ఛసి ప్రియమ్
పాండవులు నీ సహోదరులు, వీరులు. శత్రువులను సంహరించేవాడా, నన్ను సంతోషపెట్టాలనుకుంటే, మహాబాహువా, వారితో కలవు.
మయా భవతు నిర్వృత్తం వైరమాదిత్యనన్దన । పృథివ్యాం సర్వరాజానో భవన్త్వద్య నిరామయాః
ఆదిత్యుని కుమారుడా, మనిద్దరి మధ్య ఉన్న వైరం ఇక్కడితో ముగియాలి. ఈ రోజు భూమిపై ఉన్న అందరు రాజులు బాధల నుండి విముక్తులవ్వాలి.
జానామ్యేవ మహాబాహో సర్వమేతన్న సంశయః। యథా వదసి మే భీష్మ కౌన్తేయోఽహం న సూతజః
మహాబాహువా, నీవు చెప్పినదంతా నాకు తెలుసు, ఇందులో ఎలాంటి సందేహం లేదు. భీష్మా, నేను కుంతీ కుమారుడినే, సూతపుత్రుడు కాను.
అవకీర్ణస్త్వహం కున్త్యా సూతేన చ వివర్ధితః। భుక్త్వా దుర్యోధనైశ్వర్యం న మిథ్యా కర్తుముత్సహే
కానీ, నన్ను కుంతీ వదిలేసింది. సూతుడు పెంచాడు. దుర్యోధనుని ఐశ్వర్యాన్ని అనుభవించిన నేను, అసత్యంగా ప్రవర్తించలేను.
వసుదేవసుతో యద్వత్పాణ్డవాయ దృఢవ్రతః । వము చైవ శరీరం చ పుత్రదారం తథా యశః
వసుదేవుని కుమారుడు పాండవుని కోసం తన రాజ్యాన్ని, శరీరాన్ని, కుమారులను, భార్యను, కీర్తిని కూడా త్యాగం చేసినట్టు,
సర్వం దుర్యోధనస్యార్థే త్యక్తం మే భూరిదక్షిణ । మా చైతద్వ్యాధిమరణం క్షత్రం స్యాదితి కౌరవ
అలాగే, దుర్యోధనుని కోసం నేను అన్నీ త్యాగం చేశాను. మహాదానివా, కౌరవా, క్షత్రియులు వ్యాధి వల్ల లేదా ఆకాలమరణం వల్ల నశించకూడదు.
కోపితాః పాణ్డవా నిత్యం మయాఽశ్రిత్య సుయోధనమ్ । అవశ్యభావీ హ్యర్థోఽయం యో న శక్యో నివర్తితుమ్
పాండవులు ఎప్పుడూ కోపంతో ఉంటూ, నా ద్వారా సుయోధనుని ఆశ్రయించారు. ఈ పరిణామం తప్పనిసరి, దాన్ని ఎవరూ మార్చలేరు.
దైవం పురుషకారేణ కో వివర్తితుముత్సహేత్। పృథివీక్షయసంశీని నిమిత్తాని పితామహ
విధిని మనుషుల శక్తితో ఎవరు మార్చగలరు? భూమి నాశనం అవుతుందన్న సూచనలు స్పష్టంగా కనిపిస్తున్నాయి, పితామహా.