ధనఞ్జయ మహాబాహో శిరో మే తాత లమ్బతే। దీయతాముపధానం వై యద్యుక్తమిహ మన్యసే
ధనంజయా, బలవంతుడా, నా తల కిందకు వాలిపోతుంది కుమారా. నీకు ఇక్కడ సముచితమని అనిపిస్తే, దయచేసి నాకు తలకింద పెట్టుకోడానికి ఏదైనా ఇవ్వు.
సమారోప్య మహచ్చాపమభివాద్య పితామహమ్। నేత్రాభ్యామశ్రుపూర్ణాభ్యామిదం వచనమబ్రవీత్
తన గొప్ప విల్లు పక్కన పెట్టి, పితామహునికి నమస్కరించి, కన్నీళ్లతో నిండిన కళ్లతో ఈ మాటలు చెప్పాడు.
ఆజ్ఞాపయ కురుశ్రేష్ఠ సర్వశస్త్రభృతాం వర। ప్రేష్యోఽహం తవ దుర్ధర్ష క్రియతాం కిం పితామహ
కురువంశంలో ఉత్తముడా, ఆయుధాలు పట్టే వారిలో నీవు శ్రేష్ఠుడవు. నేను నీ సేవకుడిని, దుర్జయుడా, పితామహా, నేను ఏం చేయాలో ఆజ్ఞాపించు.
తమబ్రవీచ్ఛాన్తనవః శిరో మే తాత లమ్బతే । `దీయతాముపధానం మే యద్యుక్తమిహ మన్యసే' ఉపధానం కురుశ్రేష్ఠ ఉపధేహి మమార్జున
శాంతనవుడు ఇలా అన్నాడు: 'నా తల వాలిపోతుంది కుమారా. నీకు ఇక్కడ సముచితమని అనిపిస్తే, నాకు తలకింద పెట్టుకోడానికి ఏదైనా ఇవ్వు. కురువంశంలో శ్రేష్ఠుడా, అర్జునా, నాకు తలకింద పెట్టు.'
వీరశయ్యానురూపం వై శీఘ్రం వీర ప్రయచ్ఛ మే । త్వం హి పార్థ సమర్థో వై శ్రేష్ఠః సర్వధనుష్మతామ్
వీరుడా, వీరులకు తగిన తలకిందను త్వరగా నాకు ఇవ్వు. పార్థా, నీవు దీనికి అర్హుడవు, విల్లు పట్టే వారిలో నీవే శ్రేష్ఠుడు.
క్షత్రధర్మస్య వేత్తా చ బుద్ధిసత్వగుణాన్వితః । ఫల్గునోఽపి తథేత్యుక్త్వా వ్యవసాయం పరంజయః
నీవు క్షత్రియ ధర్మాన్ని బాగా తెలిసినవాడవు, జ్ఞానంతో, మంచి లక్షణాలతో కూడినవాడవు. ఫల్గునుడు 'అలా జరుగుతుంది' అని చెప్పి, దృఢంగా సిద్ధపడ్డాడు.
గృహ్యానుమన్త్ర్య గాణ్డీవం శరాన్సన్నతపర్వణః । అనుమాన్య మహాత్మానం భరతానాం మహారథమ్
గాండీవాన్ని, బాగా పదునైన బాణాలను తీసుకుని, మహాత్ముడైన భారత వంశ మహారథుడికి నమస్కరించి,
త్రిభిస్తీక్ష్ణైర్మహావేగైరుదగృహ్ణాచ్ఛిరః శరైః । అభిప్రాయే తు విదితే ధర్మాత్మా స్వయసాచినా
మూడు పదునైన, వేగవంతమైన బాణాలతో ఆయన తలను మద్దతుగా ఉంచాడు. ధర్మాత్ముడైన సవ్యసాచీ, ఆయన ఉద్దేశాన్ని గ్రహించి అలా చేశాడు.
అతుష్యద్భరతశ్రేష్ఠో భీష్మో ధర్మార్థతత్త్వవిత్ । ఉపధానేన దత్తేన ప్రత్యనన్దద్ధనఞ్జయమ్
భారత వంశంలో శ్రేష్ఠుడైన, ధర్మాన్ని బాగా తెలిసిన భీష్ముడు, ఇచ్చిన తలకిందకు సంతృప్తి చెంది, ధనంజయుడిని అభినందించాడు.
ప్రాహ సర్వాన్సముద్వీక్ష్య భరతాన్భారతం ప్రతి। కున్తీపుత్రం యుధాం శ్రేష్ఠం సుహృదాం ప్రీతివర్ధనమ్
అందరు భారతులను చూచి, కుంతీపుత్రుడైన యుధిష్ఠిరుని గురించి, యుద్ధంలో శ్రేష్ఠుడైన, మిత్రులకు ఆనందాన్ని పెంచే వాడని అన్నాడు.
శయనస్యానురూపం మే పాణ్డవోపహితం త్వయా। యద్యన్యథా ప్రపద్యేథాః శపేయం త్వామహం పురా
పాండవా, నువ్వు నాకు ఇచ్చిన తలకింద నాకు తగినదే. నీవు వేరే విధంగా చేసుంటే, ముందే నిన్ను శపించేవాడిని.
ఏవమేవ మహాబాహో ధర్మేషు పరితిష్ఠతా। స్వప్తవ్యం క్షత్రియేణాజౌ శరతల్పగతేన వై
బలవంతుడా, ధర్మంలో నిలిచినవాడు ఇలానే ఉండాలి. యుద్ధంలో బాణాలపై పడుకున్న క్షత్రియుడు ఇలానే విశ్రాంతి తీసుకోవాలి.
ఏవముక్త్వా తు బీభత్సుం సర్వాంస్తానబ్రవీద్వచః । రాజ్ఞశ్చ రాజపుత్రాంశ్చ పాణ్డవైరభిసంవృతాన్
భీమసేనునికి ఇలా చెప్పి, అక్కడ ఉన్న రాజులు, యువరాజులతో పాటు పాండవులతో కూడిన వారందరినీ ఉద్దేశించి ఇలా అన్నాడు.
పశ్యధ్వముపధానం మే పాణడవేనాభిసన్ధితమ్ । శయేయమస్యాం శయ్యాయాం యావదావర్తనం రవేః
పాండవుడు నాకు వేసిన తలకిందను మీరు చూడండి. సూర్యుడు తిరిగి వచ్చే వరకు నేను ఈ తలకిందపై పడుకుని ఉంటాను.
యే తదా ధారయిష్యన్తి తే చ ప్రేక్ష్యన్తి మాం నృపాః। దిశం వైశ్రవణాక్రాన్తాం యదా గన్తా దివాకరః
అప్పుడు నన్ను మద్దతుగా నిలిచే వారు, నన్ను చూస్తున్న రాజులు, సూర్యుడు వైశ్రవణుని దిశకు వెళ్లినప్పుడు,
నూనం సప్తాశ్వయుక్తేన రథేనోత్తమతేజసా । రక్ష్యేఽహం వై మమ ప్రాణాన్సుహృదః సుప్రియానివ
ఏడు గుర్రాలు కలిగిన, అత్యంత ప్రకాశవంతమైన రథంతో నేను నా ప్రాణాలను, ప్రియమైన మిత్రులను కాపాడినట్టు, కాపాడుకుంటాను.
పరిఖాః ఖన్యతామత్ర మమావసదనే నృపాః । ఉపాసిష్యే వివస్వన్తమేవం శరశతాచితః । ఉపారమధ్వం సంగ్రామాద్వైరముత్సృజ్య పార్థివాః
రాజులారా, నా విశ్రాంతి స్థలంలో ఇక్కడ లోతైన కాలువలు తవ్వించండి. నేను బాణాలపై పడుకుని సూర్యుని కోసం ఎదురుచూస్తాను. రాజులారా, మీరు యుద్ధాన్ని ఆపండి, శత్రుత్వాన్ని వదిలేయండి.
ఉపాతిష్ఠన్నథో వైద్యాః శల్యోద్ధరణకోవిదాః। సర్వోపకరణైర్యుక్తాః కుశలైః సాధుశిక్షితాః
అనంతరం, బాణాలను తీసివేయడంలో నైపుణ్యం కలిగిన, అన్ని సాధనాలతో సిద్ధంగా ఉన్న, బాగా శిక్షణ పొందిన వైద్యులు ఆయన సేవలో నిలిచారు.
తాన్దృష్ట్వా జాహ్నవీపుత్రః ప్రోవాచ తనయం తవ । దత్తదేయా విసృజ్యన్తాం పూజయిత్వా చికిత్సకాః
వారిని చూసిన జాహ్నవీపుత్రుడు నీ కుమారునితో ఇలా అన్నాడు: వైద్యులకు ఇవ్వాల్సిన దానాలు ఇచ్చి, వారిని గౌరవించి పంపించండి.
ఏవంగతే మయేదానీం వైద్యైః కార్యమిహాస్తి కిమ్। క్షత్రధర్మే ప్రశస్తాం హి ప్రాప్తోఽస్మి పరమాం గతిమ్
ఇప్పుడు నాకు ఇక్కడ వైద్యుల అవసరం ఏముంది? క్షత్రియ ధర్మంలో ప్రశంసించబడే పరమ గతి నాకు లభించింది.
నైష ధర్మో మహీపాలాః శరతల్పగతస్య మే । ఏభిరేవ శరైశ్చాహం దగ్ధవ్యోఽగ్నౌ నరాధిపాః
రాజులారా! నేను ఈ బాణాల మంచంపై పడుకున్నవాడిని, ఇది యోగ్యం కాదు. ఈ బాణాలతోనే నన్ను అగ్నిలో దహించాలి.
తచ్ఛ్రుత్వా వచనం తస్య పుత్రో దుర్యోధనస్తవ। వైద్యాన్విసర్జయామాస పూజయిత్వా యథార్హతః
భీష్ముని మాటలు విన్న నీ కుమారుడు దుర్యోధనుడు, వైద్యులను యథావిధిగా గౌరవించి పంపించాడు.
తతస్తే విస్మయం జగ్ముర్నానాజనపదేశ్వరాః । స్థితిం ధర్మే పరాం దృష్ట్వా భీష్మస్యామితతేజసః
అనేక దేశాధిపతులు భీష్ముని పరాక్రమాన్ని, ధర్మంలో ఉన్న స్థిరతను చూసి ఆశ్చర్యపోయారు.
ఉపధానం తతో దత్త్వా పితుస్తే మనుజేశ్వరాః । సహితాః పాణ్డవాః సర్వే కురవశ్చ మహారథాః
ఆ తర్వాత నీ తండ్రికి దిండు వేసి, పాండవులు, కురువంశీయ మహారథులు అందరూ కలిసి అక్కడ చేరారు.
ఉపగమ్య మహాత్మానం శయానం శయనే శుభే
అందరూ గొప్ప మనసున్న భీష్ముని, శోభాయమానమైన మంచంపై పడుకున్నవాడిని దగ్గరకు వెళ్లి చూశారు.
తేఽభివాద్య తతో భీష్మం కృత్వా చ త్రిఃప్రదక్షిణమ్। విధాయ రక్షాం భీష్మస్య సర్వ ఏవ సమన్తతః
వారు భీష్మునికి నమస్కరించి, మూడు సార్లు ప్రదక్షిణలు చేసి, చుట్టూ భద్రతను ఏర్పాటు చేశారు.
వీరాః స్వశిబిరాణ్యేవ ధ్యాయన్తః పరమాతురాః । నివేశాయాభ్యుపాగచ్ఛన్సాయాహ్నే రుధిరోక్షితాః
వీరులు తీవ్రంగా బాధపడుతూ, రక్తంతో కళంకితులై, సాయంత్రం తమ తమ శిబిరాలకు వెళ్ళారు.
నివిష్టాన్పాణ్డవాంశ్చైవ ప్రీయమాణాన్మహారథాన్ । భీష్మస్య పతనం దృష్ట్వా ఉపగమ్య మహాబలః
పాండవులు, గౌరవప్రదమైన మహారథులు స్థిరంగా ఉన్నారు. భీష్ముని పతనం చూసిన మహాబలుడు దగ్గరకు వచ్చాడు.
ఉవాచ మాధవః కాలే ధర్మపుత్రం యుధిష్ఠిరమ్ । దిష్ట్యా జయసి కౌరవ్య దిష్ట్యా భీష్మో నిపాతితః
అప్పుడు మాధవుడు సమయానికి ధర్మపుత్రుడు యుదిష్ఠిరునితో ఇలా అన్నాడు: నీకు విజయమొచ్చింది, భీష్ముడు పడిపోయాడు — ఇది నీ అదృష్టం.
అవధ్యో మానుషైరేవ సత్యసన్ధో మహారథః । అథవా దైవతైః సార్ధం సర్వశాస్త్రస్య పారగః
భీష్ముడు మానవులకు అజేయుడు, సత్యవంతుడు, మహారథుడు. దేవతలతో కలిసినా, అన్ని శాస్త్రాల్లో నిపుణుడు.