వినివృత్తాన్కురూన్దృష్ట్వా పాణ్డవాపి స్వసైనికాన్। రథైః శీఘ్రాశ్వసంయుక్తైః సమన్తాత్పర్యవారయన్
కౌరవులు వెనక్కు తగ్గినదాన్ని చూసి, పాండవులు కూడా తమ సైన్యాన్ని వేగంగా పరుగెత్తే గుర్రాలతో కూడిన రథాలతో చుట్టుముట్టారు.
నివృత్తేషు చ సైన్యేషు పారమ్పర్యేణ సర్వశః । నిర్ముక్తకవచాః సర్వే భీష్మమీయుర్నరాధిపాః
అన్ని సైన్యాలు ఒకదాని తర్వాత ఒకటి వెనక్కు తగ్గినప్పుడు, రాజులు తమ కవచాలు తీసేసి, అందరూ భీష్ముని వద్దకు వెళ్లారు.
వ్యుపరమ్య తతో యుద్ధాద్యోధాః శతసహస్రశః । ఉపతస్థుర్మహాత్మానం ప్రజాపతిమివామరాః
యుద్ధం ఆగిపోయిన తర్వాత, లక్షలాది యోధులు ఆ మహాత్ముడైన భీష్ముని చుట్టూ చేరారు. వారు అమరులు ప్రజాపతిని చుట్టుముట్టినట్లుగా ఉన్నారు.
తే తు భీష్మం సమాసాద్య శయానం భరతర్షభమ్ । అభివాద్యావతిష్ఠన్త పాణ్డవాః కురుభిః సహ
అందరూ కలిసి భీష్ముడు పడుకున్న చోటుకు వచ్చి, పాండవులు కౌరవులతో కలిసి ఆయనకు నమస్కరించి, అక్కడే నిలబడ్డారు.
అథ పాణ్డూన్కురూంశ్చైవ ప్రణిపత్యాగ్రతః స్థితాన్ । అభ్యభాషత ధర్మాత్మా భీష్మః శాన్తనవస్తదా
ఆ సమయంలో శాంతనువు కుమారుడు, ధర్మాత్ముడైన భీష్ముడు, ముందుగా నమస్కరించి నిలబడ్డ పాండవులు, కౌరవులను ఉద్దేశించి మాట్లాడాడు.
స్వాగతం వో మహాభాగాః స్వాగతం వో మహారథాః । తుష్యామి దర్శనాచ్చాహం యుష్మాకమమరోపమాః
'మీకు స్వాగతం మహాభాగులారా! మీకు స్వాగతం మహారథులారా! మీరు అమరులవలె కనిపించి, మీ దర్శనంతో నేను సంతోషిస్తున్నాను.' అని అన్నాడు.
అభినన్ద్య స తానేవం శిరసా లమ్బతాఽబ్రవీత్ । `పరపార్శ్వే తవ సుతాన్స్థితానుద్వీక్ష్య భారత।' శిరో మే లమ్బతేఽత్యర్థముపధానం ప్రదీయతామ్
అలా అందరిని ఆశీర్వదించి, తల వంచి, 'భారతా! నీ కుమారులు ఎదురు వైపున నిలబడి ఉన్నారని చూస్తూ నా తల వంగిపోతున్నది. దయచేసి నాకు తలకింద పెట్టడానికి ఏదైనా తగినదాన్ని తీసుకురా' అని అన్నాడు.
తతో నృపాః సమాజహ్రుస్తనూని చ మృదూని చ । ఉపధానాని ముఖ్యాని నైచ్ఛత్తాని పితామహః
అప్పుడు రాజులు మృదువైన, ఉత్తమమైన దిండు లాంటి వస్తువులను తీసుకొచ్చారు. కానీ తాత భీష్ముడు వాటిని అంగీకరించలేదు.
అథాబ్రవీన్నరవ్యాఘ్రః ప్రసహన్నివ తాన్నృపాన్ । నైతాని వీరశయ్యాసు యుక్తరూపాణి పార్థివాః
అప్పుడా పురుషవృశభుడు, రాజులను గట్టిగా ఉద్దేశించి, 'రాజులారా! వీటిలో ఏదీ వీరుడి మంచానికి తగినవి కావు' అని అన్నాడు.
తతో వీక్ష్య నరశ్రేష్ఠమభ్యభాషత పాణ్డవమ్ । ధనఞ్జయం దీర్ఘబాహుం సర్వలోకమహారథమ్
తర్వాత మానవులలో శ్రేష్ఠుడైన అర్జునుణ్ణి, దీర్ఘబాహువును, సమస్త లోకములో మహారథుడైన పాండవుడిని భీష్ముడు ఉద్దేశించి మాట్లాడాడు.
ధనఞ్జయ మహాబాహో శిరో మే తాత లమ్బతే। దీయతాముపధానం వై యద్యుక్తమిహ మన్యసే
ధనంజయా, బలవంతుడా, నా తల కిందకు వాలిపోతుంది కుమారా. నీకు ఇక్కడ సముచితమని అనిపిస్తే, దయచేసి నాకు తలకింద పెట్టుకోడానికి ఏదైనా ఇవ్వు.
సమారోప్య మహచ్చాపమభివాద్య పితామహమ్। నేత్రాభ్యామశ్రుపూర్ణాభ్యామిదం వచనమబ్రవీత్
తన గొప్ప విల్లు పక్కన పెట్టి, పితామహునికి నమస్కరించి, కన్నీళ్లతో నిండిన కళ్లతో ఈ మాటలు చెప్పాడు.
ఆజ్ఞాపయ కురుశ్రేష్ఠ సర్వశస్త్రభృతాం వర। ప్రేష్యోఽహం తవ దుర్ధర్ష క్రియతాం కిం పితామహ
కురువంశంలో ఉత్తముడా, ఆయుధాలు పట్టే వారిలో నీవు శ్రేష్ఠుడవు. నేను నీ సేవకుడిని, దుర్జయుడా, పితామహా, నేను ఏం చేయాలో ఆజ్ఞాపించు.
తమబ్రవీచ్ఛాన్తనవః శిరో మే తాత లమ్బతే । `దీయతాముపధానం మే యద్యుక్తమిహ మన్యసే' ఉపధానం కురుశ్రేష్ఠ ఉపధేహి మమార్జున
శాంతనవుడు ఇలా అన్నాడు: 'నా తల వాలిపోతుంది కుమారా. నీకు ఇక్కడ సముచితమని అనిపిస్తే, నాకు తలకింద పెట్టుకోడానికి ఏదైనా ఇవ్వు. కురువంశంలో శ్రేష్ఠుడా, అర్జునా, నాకు తలకింద పెట్టు.'
వీరశయ్యానురూపం వై శీఘ్రం వీర ప్రయచ్ఛ మే । త్వం హి పార్థ సమర్థో వై శ్రేష్ఠః సర్వధనుష్మతామ్
వీరుడా, వీరులకు తగిన తలకిందను త్వరగా నాకు ఇవ్వు. పార్థా, నీవు దీనికి అర్హుడవు, విల్లు పట్టే వారిలో నీవే శ్రేష్ఠుడు.
క్షత్రధర్మస్య వేత్తా చ బుద్ధిసత్వగుణాన్వితః । ఫల్గునోఽపి తథేత్యుక్త్వా వ్యవసాయం పరంజయః
నీవు క్షత్రియ ధర్మాన్ని బాగా తెలిసినవాడవు, జ్ఞానంతో, మంచి లక్షణాలతో కూడినవాడవు. ఫల్గునుడు 'అలా జరుగుతుంది' అని చెప్పి, దృఢంగా సిద్ధపడ్డాడు.
గృహ్యానుమన్త్ర్య గాణ్డీవం శరాన్సన్నతపర్వణః । అనుమాన్య మహాత్మానం భరతానాం మహారథమ్
గాండీవాన్ని, బాగా పదునైన బాణాలను తీసుకుని, మహాత్ముడైన భారత వంశ మహారథుడికి నమస్కరించి,
త్రిభిస్తీక్ష్ణైర్మహావేగైరుదగృహ్ణాచ్ఛిరః శరైః । అభిప్రాయే తు విదితే ధర్మాత్మా స్వయసాచినా
మూడు పదునైన, వేగవంతమైన బాణాలతో ఆయన తలను మద్దతుగా ఉంచాడు. ధర్మాత్ముడైన సవ్యసాచీ, ఆయన ఉద్దేశాన్ని గ్రహించి అలా చేశాడు.
అతుష్యద్భరతశ్రేష్ఠో భీష్మో ధర్మార్థతత్త్వవిత్ । ఉపధానేన దత్తేన ప్రత్యనన్దద్ధనఞ్జయమ్
భారత వంశంలో శ్రేష్ఠుడైన, ధర్మాన్ని బాగా తెలిసిన భీష్ముడు, ఇచ్చిన తలకిందకు సంతృప్తి చెంది, ధనంజయుడిని అభినందించాడు.
ప్రాహ సర్వాన్సముద్వీక్ష్య భరతాన్భారతం ప్రతి। కున్తీపుత్రం యుధాం శ్రేష్ఠం సుహృదాం ప్రీతివర్ధనమ్
అందరు భారతులను చూచి, కుంతీపుత్రుడైన యుధిష్ఠిరుని గురించి, యుద్ధంలో శ్రేష్ఠుడైన, మిత్రులకు ఆనందాన్ని పెంచే వాడని అన్నాడు.
శయనస్యానురూపం మే పాణ్డవోపహితం త్వయా। యద్యన్యథా ప్రపద్యేథాః శపేయం త్వామహం పురా
పాండవా, నువ్వు నాకు ఇచ్చిన తలకింద నాకు తగినదే. నీవు వేరే విధంగా చేసుంటే, ముందే నిన్ను శపించేవాడిని.
ఏవమేవ మహాబాహో ధర్మేషు పరితిష్ఠతా। స్వప్తవ్యం క్షత్రియేణాజౌ శరతల్పగతేన వై
బలవంతుడా, ధర్మంలో నిలిచినవాడు ఇలానే ఉండాలి. యుద్ధంలో బాణాలపై పడుకున్న క్షత్రియుడు ఇలానే విశ్రాంతి తీసుకోవాలి.
ఏవముక్త్వా తు బీభత్సుం సర్వాంస్తానబ్రవీద్వచః । రాజ్ఞశ్చ రాజపుత్రాంశ్చ పాణ్డవైరభిసంవృతాన్
భీమసేనునికి ఇలా చెప్పి, అక్కడ ఉన్న రాజులు, యువరాజులతో పాటు పాండవులతో కూడిన వారందరినీ ఉద్దేశించి ఇలా అన్నాడు.
పశ్యధ్వముపధానం మే పాణడవేనాభిసన్ధితమ్ । శయేయమస్యాం శయ్యాయాం యావదావర్తనం రవేః
పాండవుడు నాకు వేసిన తలకిందను మీరు చూడండి. సూర్యుడు తిరిగి వచ్చే వరకు నేను ఈ తలకిందపై పడుకుని ఉంటాను.
యే తదా ధారయిష్యన్తి తే చ ప్రేక్ష్యన్తి మాం నృపాః। దిశం వైశ్రవణాక్రాన్తాం యదా గన్తా దివాకరః
అప్పుడు నన్ను మద్దతుగా నిలిచే వారు, నన్ను చూస్తున్న రాజులు, సూర్యుడు వైశ్రవణుని దిశకు వెళ్లినప్పుడు,
నూనం సప్తాశ్వయుక్తేన రథేనోత్తమతేజసా । రక్ష్యేఽహం వై మమ ప్రాణాన్సుహృదః సుప్రియానివ
ఏడు గుర్రాలు కలిగిన, అత్యంత ప్రకాశవంతమైన రథంతో నేను నా ప్రాణాలను, ప్రియమైన మిత్రులను కాపాడినట్టు, కాపాడుకుంటాను.
పరిఖాః ఖన్యతామత్ర మమావసదనే నృపాః । ఉపాసిష్యే వివస్వన్తమేవం శరశతాచితః । ఉపారమధ్వం సంగ్రామాద్వైరముత్సృజ్య పార్థివాః
రాజులారా, నా విశ్రాంతి స్థలంలో ఇక్కడ లోతైన కాలువలు తవ్వించండి. నేను బాణాలపై పడుకుని సూర్యుని కోసం ఎదురుచూస్తాను. రాజులారా, మీరు యుద్ధాన్ని ఆపండి, శత్రుత్వాన్ని వదిలేయండి.
ఉపాతిష్ఠన్నథో వైద్యాః శల్యోద్ధరణకోవిదాః। సర్వోపకరణైర్యుక్తాః కుశలైః సాధుశిక్షితాః
అనంతరం, బాణాలను తీసివేయడంలో నైపుణ్యం కలిగిన, అన్ని సాధనాలతో సిద్ధంగా ఉన్న, బాగా శిక్షణ పొందిన వైద్యులు ఆయన సేవలో నిలిచారు.
తాన్దృష్ట్వా జాహ్నవీపుత్రః ప్రోవాచ తనయం తవ । దత్తదేయా విసృజ్యన్తాం పూజయిత్వా చికిత్సకాః
వారిని చూసిన జాహ్నవీపుత్రుడు నీ కుమారునితో ఇలా అన్నాడు: వైద్యులకు ఇవ్వాల్సిన దానాలు ఇచ్చి, వారిని గౌరవించి పంపించండి.
ఏవంగతే మయేదానీం వైద్యైః కార్యమిహాస్తి కిమ్। క్షత్రధర్మే ప్రశస్తాం హి ప్రాప్తోఽస్మి పరమాం గతిమ్
ఇప్పుడు నాకు ఇక్కడ వైద్యుల అవసరం ఏముంది? క్షత్రియ ధర్మంలో ప్రశంసించబడే పరమ గతి నాకు లభించింది.