యద్యేషాం న భవేద్గోప్తా విష్వక్సేనో మహాబలః । `అజయ్యశ్చైవ సర్వేషాం లోకానామితి మే మతిః ।' కారణద్వయమాస్థాయ నాహం యోత్స్యామి పాణ్డవాన్
'విశ్వక్సేనుడు మహాబలుడు వీరిని కాపాడకపోతే, ఇంకా ఈ లోకంలో అందరూ వీరిని అజేయులుగా భావిస్తున్నారు. ఈ రెండు కారణాల వల్లనే నేను పాండవులతో యుద్ధం చేయను.'
అవధ్యత్వాచ్చ పాణ్డూనాం స్త్రీభావాచ్చ శిఖణ్డినః। పిత్రా తుష్టేన మే పూర్వం యదా కాలీముదవహమ్
'పాండవులు అవధ్యులు, శిఖండీ స్త్రీ స్వభావం కలవాడు. అదీ కాక, నేను నా తండ్రిని సంతోషపెట్టినప్పుడు, కాలిదేవి నాకు—'
స్వచ్ఛన్దమరణం దత్తమవధ్యత్వం రణే తథా । తస్మాన్మృత్యుమహం మన్యే ప్రాప్తకాలమివాత్మనః
'తనిష్టమొచ్చినప్పుడు మరణించే వరాన్ని, యుద్ధంలో ఎవ్వరూ నన్ను చంపలేరన్న వరాన్ని ఇచ్చింది. అందువల్ల నా మరణ సమయం వచ్చిందని అనిపిస్తోంది.'
ఏవం జ్ఞాత్వా వ్యవసితం భీష్మస్యామితతేజసః । ఋషయో వసవశ్చైవ వియత్స్థా భీష్మమబ్రువన్
అంతటి అపార తేజస్సు గల భీష్ముడు ఇలా నిర్ణయించుకున్నాడని తెలుసుకున్న ఆకాశంలో ఉన్న ఋషులు, వసువులు భీష్మునితో మాట్లాడారు.
యత్తే వ్యవసితం తాత తదస్మాకమపి ప్రియమ్ । తత్కురుష్వ మహారాజ యుద్ధే బుద్ధిం నివర్తయ
నీవు తీసుకున్న నిర్ణయం, తండ్రి గారు, మాకూ ఎంతో ఇష్టమైనదే. మహారాజా, దయచేసి యుద్ధం చేయాలనే ఆలోచనను విడిచిపెట్టి, నీ మనసును వేరే దిశకు మళ్లించు.
అస్య వాక్యస్య నిధనే ప్రాదుసాసీచ్ఛివోఽనిలః । అనులోమః సుగన్ధీ చ పృషతైశ్చ సమన్వితః
ఈ మాటలు ముగిసిన వెంటనే, శుభకరమైన, సుగంధభరితమైన, చల్లని తేమతో కూడిన గాలి అక్కడ వీచింది.
దేవదున్దుభయశ్చైవ సంప్రణేదుర్మహాస్వనాః। పపాత పుష్పవృష్టిశ్చ భీష్మస్యోపరి మారిష
దేవతల డుండుభులు గంభీరంగా మోగాయి. ఆ సమయంలో, భీష్ముని మీద పుష్పవర్షం కురిసింది, ఓ మారిషా.
న చ తాః శుశ్రువే కశ్చిత్తేషాం సంవదతాం గిరః। ఋతే భీష్మం మహాబాహుం మాం చాపి మునితేజసా
వారు మాట్లాడుకున్న మాటలు ఎవరికీ వినిపించలేదు. మహాబాహువు అయిన భీష్ముడు, నేను మాత్రమే మునుల తపస్సు వల్ల ఆ మాటలను విన్నాము.
సంభ్రమశ్చ మహానాసీత్రిదశానాం విశాంపతే । పతిష్యతి రథాద్భీష్మే సర్వలోకప్రియే తదా
అప్పుడు భీష్ముడు, సమస్త లోకాలకు ప్రియమైనవాడు, రథం మీద నుంచి పడబోతున్నప్పుడు, దేవతల్లో పెద్ద కలవరం ఏర్పడింది, ఓ రాజా.
ఇతి దేవగణానాం చ వాక్యం శ్రుత్వా మహాతపాః। తతః శాన్తనవో భీష్మో బీభత్సుం నాభ్యవర్తత
దేవతల మాటలు విన్న అనంతరం, గొప్ప తపస్సు కలిగిన శాంతనువు కుమారుడు భీష్ముడు, అర్జునుడిపై ముందుకు రాలేదు.
భిద్యమానః శితైర్బాణైః సర్వావరణభేదిభిః । శిఖణ్డీ తు మహారాజ భరతానాం పితామహమ్
అయితే, భీష్ముని రక్షణలను చీల్చే పదునైన బాణాలతో అతడిని శిఖండీ గట్టిగా పొడిచాడు, ఓ మహారాజా.
ఆజఘానోరసి క్రుద్ధో నవభిర్నిశితైః శరైః । స తేనాభిహతః సఙ్ఖ్యే భీష్మః కురుపితామహః
కోపంతో ఉన్న శిఖండీ, భీష్ముని ఛాతీలో తొమ్మిది పదునైన బాణాలతో గట్టిగా వేశాడు. అలా యుద్ధంలో గాయపడ్డాడు కురు వంశ పితామహుడు భీష్ముడు.
నాకమ్పత మహారాజ క్షితికమ్పే యథాఽచలః । తతః ప్రహస్య బీభత్సుర్వ్యాక్షిపన్గాణ్డివం ధనుః
భూమి కంపించినా పర్వతం కదలకపోయినట్లు, భీష్ముడు కదలలేదు, ఓ రాజా. ఆ తరువాత అర్జునుడు చిరునవ్వుతో గాండీవాన్ని గట్టిగా లాగాడు.
గాఙ్గేయం పఞ్చవింశత్యా క్షుద్రకాణాం సమార్పయత్। పునః పునః శతైరేనం త్వరమాణో ధనఞ్జయః
అర్జునుడు గంగా కుమారుడిని ఇరవై ఐదు చిన్న బాణాలతో గాయపరిచాడు. తరువాత ధనంజయుడు వేగంగా వందలాది బాణాలతో మళ్లీ మళ్లీ అతడిని పొడిచాడు.
సర్వగాత్రేషు సంక్రుద్ధస్తథా మర్మస్వతాడయత్ । ఏవమన్యైరపి భృశం విద్ధ్యమానః సహస్రశః
కోపంతో అర్జునుడు భీష్ముని శరీరమంతా, ముఖ్యమైన భాగాలను పదేపదే బలంగా గాయపరిచాడు. మిగతా యోధులూ వేలాది బాణాలతో భీష్ముని తీవ్రంగా గాయపరిచారు.
తానప్యాశు శరైర్భీష్మః ప్రవివ్యాధ మహారథః । తైశ్చ ముక్తాఞ్ఛరాన్భీష్మో యుధి సత్యపరాక్రమః
అయితే మహారథి భీష్ముడు, వేగంగా బాణాలతో వారిని గాయపరిచాడు. యుద్ధంలో నిజమైన పరాక్రమంతో విడిచిన తన బాణాలతో వారిని తిప్పికొట్టాడు.
నివారయామాస శరైః సమం సన్నతపర్వభిః । శిఖణ్డీ తు రణే బాణాన్యాన్ముమోచ మహారథః
సమానమైన బలంతో, వంకర తల కలిగిన బాణాలతో భీష్ముడు తనపై వచ్చిన బాణాలను అడ్డుకున్నాడు. కానీ మహారథి శిఖండీ యుద్ధంలో బాణాలను వదులుతూనే ఉన్నాడు.
న చక్రుస్తే రుజం తస్య రుక్మపుఙ్ఖాః శిలాసితాః । తతః కిరీటీ సంక్రుద్ధో భీష్మమేవాభ్యవర్తత
ఆ బంగారు పింఛాలు, రాయి వంటి అంచులు ఉన్న బాణాలు భీష్మునికి ఏమాత్రం బాధ కలిగించలేదు. ఆ తరువాత కిరీటధారి అర్జునుడు కోపంతో భీష్ముని మీదకు దూసుకెళ్లాడు.
శిఖణ్డినం పురస్కృత్య ధనుశ్చాస్య సమాచ్ఛినత్। అథైనం నవభిర్విద్ధ్వా ధ్వజమేకేన చిచ్ఛిదే
శిఖండిని ముందుంచుకుని, అర్జునుడు భీష్ముని ధనుస్సును కోసేశాడు. తరువాత తొమ్మిది బాణాలతో భీష్ముని గాయపరిచి, ఒక బాణంతో అతని జెండాను కూల్చేశాడు.
సారథిం విశిఖైశ్చాస్య దశభిః సమకమ్పయత్ । సోఽన్యత్కార్ముకమాదాయ గాఙ్గేయో బలవత్తరమ్
అర్జునుడు పది బాణాలతో భీష్ముని సారథిని గట్టిగా గాయపరిచాడు. వెంటనే గంగా కుమారుడు మరొక బలమైన ధనుస్సును తీసుకున్నాడు.
తదప్యస్య శితైర్భల్లైస్త్రిధా త్రిభిరఘాతయత్ । నిమేషార్ధేన కౌన్తేయ ఆత్తమాత్తం మహారణే
అయినా అర్జునుడు మూడు పదునైన విరివైన బాణాలతో ఆ ధనుస్సును మూడుగా కోసేశాడు. కుంతీ కుమారుడు అర్జునుడు, యుద్ధంలో భీష్ముడు ఎన్ని ధనుస్సులు తీసుకున్నా, అతి తక్కువ సమయంలో వాటిని కోసేశాడు.
ఏవమస్య ధనూంష్యాజౌ చిచ్ఛేద సుబహూన్యథ। తతః శాన్తనవో భీష్మో బీభత్సుం నాత్యవర్తత
అలా ఆ యుద్ధంలో భీష్ముని అనేక ధనుస్సులను అర్జునుడు కోసేశాడు. ఆ తరువాత శాంతనువు కుమారుడు భీష్ముడు, అర్జునుడిపై మరింతగా ముందుకు రాలేకపోయాడు.
అథైనం పఞ్చవింశత్యా క్షుద్రకాణాం సమార్పయత్। సోఽతివిద్ధో మహేష్వాసో దుఃశాసనమభాషత
ఆ సమయంలో అతడు ఇరవై అయిదు చిన్న బాణాలు వదిలాడు. అలా బలంగా గాయపడిన ధనుర్ధారి, దుఃశాసనునితో ఇలా అన్నాడు.
ఏష పార్థో రణే క్రుద్ధః పాణ్డవానాం మహారథః । శరైరనేకసాహస్త్రైర్మామేవాభ్యపతద్రణే
ఈయన పార్థుడు, యుద్ధంలో కోపంతో ఉన్న పాండవుల మహారథుడు. అనేక వేల బాణాలతో నన్ను ఎదుర్కొంటూ యుద్ధంలో నాపై దూసుకొస్తున్నాడు.
న చైష సమరే శక్యో జేతుం వజ్రభృతా అపి। న చాపి సహితా వీరా దేవదానవరాక్షసాః
ఈయనను యుద్ధంలో ఎవరూ జయించలేరు — వజ్రాయుధుడైన ఇంద్రుడైనా, కలిసివచ్చిన దేవతలు, దానవులు, రాక్షసులైనా కాదు.
మాం చాపి శక్తా నిర్జేతుం కిము మర్త్యా మహారథాః । `ఋతేఽర్జునం సుసంక్రుద్ధమేతత్సత్యం బ్రవీమి తే
నన్ను కూడా వారు ఓడించలేరు. మరి మానవులైన మహారథులు ఏమి చేయగలరు? కోపంతో ఉన్న అర్జునుడిని తప్ప మరొకరు నన్ను జయించలేరు. ఇది నిజమని నీకు చెబుతున్నాను.
ఏవం తయోః సంవదతోః ఫల్గునో నిశితైః శరైః। శిఖణ్డినం పురస్కృత్య భీష్మం వివ్యాధ సంయుగే
ఇలా ఇద్దరూ మాట్లాడుతుండగా, ఫల్గుణుడు పదునైన బాణాలతో శిఖండిని ముందుంచుకొని భీష్ముడిపై యుద్ధంలో దాడి చేశాడు.
తతో దుఃశాసనం భీష్మః స్మయమాన ఇవాబ్రవీత్ । అర్దితో నిశితైర్బాణైర్భృశం గాణ్డీవధన్వనా
ఆ తర్వాత భీష్ముడు, గాండీవాన్ని ధరించిన అర్జునుడి పదునైన బాణాల దెబ్బలకు బాగా బాధపడుతూ, చిరునవ్వుతో దుఃశాసనునితో ఇలా అన్నాడు.
వజ్రాశనిసమస్పర్శాః సుపుఙ్ఖాః సుప్రతేజనాః । సుముక్తా అవ్యవచ్ఛిన్నా నేమే బాణాఃశిఖణ్డినః
ఈ బాణాలు మెరిసే రెక్కలతో, బాగా పదునుగా, నిపుణుడిగా వదిలినవిగా, వజ్రం లాంటి తాకిడితో వచ్చి నన్ను తాకుతున్నాయి. ఇవి శిఖండియొక్క బాణాలు కావు.
నికృన్తమానా మర్మాణి దృఢావరణభేదినః । సుసలా ఇవ మే ధ్నన్తి నేమే బాణః శిఖణ్డినః
ఇవి నా మర్మస్థానాలను కోసుకుంటూ, గట్టి కవచాన్ని ఛేదిస్తూ, బాగా విసిరిన కత్తిలా నన్ను గాయపరుస్తున్నాయి. ఇవి శిఖండియొక్క బాణాలు కావు.