సంగ్రమే భరతశ్రేష్ఠ దేవానాం దానవైరివ । శిఖణ్డీ తు రణే శ్రేష్ఠో రక్ష్మమాణః కిరీటినా
ఆ సంగ్రామంలో, ఓ భరతవంశశ్రేష్ఠా! అది దేవతలు-దానవుల యుద్ధంలా ఉగ్రంగా సాగింది. యుద్ధంలో ముందుండే శిఖండీ, కిరీటధారి అర్జునుని రక్షణలో ఉండగా—
అవిధ్యద్దశభిర్భీషఅమం ఛిన్నధన్వానమాహవే। సారథిం దశభిశ్చాస్య ధ్వజం చైకేన చిచ్ఛిదే
యుద్ధంలో విల్లు విరిగిన భీష్ముడిని శిఖండీ పది బాణాలతో గాయపరిచాడు. మరికొన్ని పది బాణాలతో అతని సారథిని, ఒక్క బాణంతో అతని ధ్వజాన్ని కూల్చేశాడు.
సోఽన్యత్కార్ముకమాదాయ గాఙ్గేయో వేగవత్తరమ్। తదప్యస్య శితైర్బాణైస్త్రిభిశ్చిచ్ఛేద ఫల్గునః
అప్పుడు గంగా కుమారుడైన భీష్ముడు మరొక వేగవంతమైన విల్లు తీసుకున్నాడు. కానీ అర్జునుడు మూడు పదునైన బాణాలతో ఆ విల్లును కూడా విరిచేశాడు.
ఏవం స పాణ్డవః క్రుద్ధ ఆత్తమాత్తం పునః పునః । ధనుశ్చిచ్ఛేద భీష్మస్య సవ్యసాచీ పరంతపః
అలా ఆ పాండవుడు, కోపంతో, భీష్ముడు ఎన్ని విల్లు పట్టుకున్నా, అర్జునుడు వాటిని మళ్లీ మళ్లీ విరిచేసేవాడు.
స చ్ఛిన్నధన్వా సంక్రుద్ధాః సృక్కిణీ పరిసంలిహన్ । శక్తిం జగ్రాహ తరసా గిరీణామపి దారణీమ్
విల్లు విరిగిపోయిన భీష్ముడు, కోపంతో పెదవులు నాకుతూ, పర్వతాలను కూడా చీల్చగల శక్తిని బలంగా పట్టుకున్నాడు.
తాం చ చిక్షేప సంక్రుద్ధః ఫల్గునస్య రథం ప్రతి । తామాపతన్తీం సంప్రేక్ష్య జ్వలన్తీమశనీమివ
ఆ కోపంతో ఆ శక్తిని అర్జునుని రథం వైపు విసిరాడు. అది ఉరిమే మిణుగురుపాటిలా మెరుస్తూ దూసుకొస్తున్నదాన్ని చూసి—
సమాదత్త శితాన్భల్లాన్పఞ్చ పాణ్డవనన్దనః । తస్య చిచ్ఛేద తాం శక్తిం పఞ్చధా పఞ్చభిః శరైః
పాండవుని కుమారుడు ఐదు పదునైన బాణాలు తీసుకుని, ఆ ఐదు బాణాలతో ఆ శక్తిని అయిదు ముక్కలుగా కోసేశాడు.
సంక్రుద్ధో భరతశ్రేష్ఠ భీష్మవాహుప్రవేరితామ్ । సా పపాత తథా చ్ఛిన్నా సంక్రుద్ధేన కిరీటినా
ఓ భరతవంశశ్రేష్ఠా! కోపంతో భీష్ముడు తన రెండు చేతులతో ఆ శక్తిని విసిరాడు. కానీ అర్జునుడు కోపంతో దాన్ని ముక్కలు చేసి నేలపై పడేసాడు.
మేఘబృన్దపరిభ్రష్టా విచ్ఛిన్నేవ శతహ్రదా । ఛిన్నాం తాం శక్తిమాలోక్య భీష్మః క్రోధసమన్వితః
మేఘాల గుంపు నుంచి విడిపోయిన మేఘంలా, వంద ప్రవాహాల నదిలా ఆ శక్తి విరిగిపడింది. దాన్ని చూసి భీష్ముడు కోపంతో నిండిపోయాడు.
అచిన్తయద్రణే వీరో బుద్ధ్యా పరపురంజయః। శక్తోఽహం ధనుషైకేన నిహన్తుం సర్వపాణ్డవాన్
శత్రు నగరాలను జయించిన ఆ వీరుడు యుద్ధ మధ్యలో తనలో తాను ఇలా ఆలోచించాడు: 'ఒక్క విల్లుతోనే నేను పాండవులను అంతమొందించగలను.'
యద్యేషాం న భవేద్గోప్తా విష్వక్సేనో మహాబలః । `అజయ్యశ్చైవ సర్వేషాం లోకానామితి మే మతిః ।' కారణద్వయమాస్థాయ నాహం యోత్స్యామి పాణ్డవాన్
'విశ్వక్సేనుడు మహాబలుడు వీరిని కాపాడకపోతే, ఇంకా ఈ లోకంలో అందరూ వీరిని అజేయులుగా భావిస్తున్నారు. ఈ రెండు కారణాల వల్లనే నేను పాండవులతో యుద్ధం చేయను.'
అవధ్యత్వాచ్చ పాణ్డూనాం స్త్రీభావాచ్చ శిఖణ్డినః। పిత్రా తుష్టేన మే పూర్వం యదా కాలీముదవహమ్
'పాండవులు అవధ్యులు, శిఖండీ స్త్రీ స్వభావం కలవాడు. అదీ కాక, నేను నా తండ్రిని సంతోషపెట్టినప్పుడు, కాలిదేవి నాకు—'
స్వచ్ఛన్దమరణం దత్తమవధ్యత్వం రణే తథా । తస్మాన్మృత్యుమహం మన్యే ప్రాప్తకాలమివాత్మనః
'తనిష్టమొచ్చినప్పుడు మరణించే వరాన్ని, యుద్ధంలో ఎవ్వరూ నన్ను చంపలేరన్న వరాన్ని ఇచ్చింది. అందువల్ల నా మరణ సమయం వచ్చిందని అనిపిస్తోంది.'
ఏవం జ్ఞాత్వా వ్యవసితం భీష్మస్యామితతేజసః । ఋషయో వసవశ్చైవ వియత్స్థా భీష్మమబ్రువన్
అంతటి అపార తేజస్సు గల భీష్ముడు ఇలా నిర్ణయించుకున్నాడని తెలుసుకున్న ఆకాశంలో ఉన్న ఋషులు, వసువులు భీష్మునితో మాట్లాడారు.
యత్తే వ్యవసితం తాత తదస్మాకమపి ప్రియమ్ । తత్కురుష్వ మహారాజ యుద్ధే బుద్ధిం నివర్తయ
నీవు తీసుకున్న నిర్ణయం, తండ్రి గారు, మాకూ ఎంతో ఇష్టమైనదే. మహారాజా, దయచేసి యుద్ధం చేయాలనే ఆలోచనను విడిచిపెట్టి, నీ మనసును వేరే దిశకు మళ్లించు.
అస్య వాక్యస్య నిధనే ప్రాదుసాసీచ్ఛివోఽనిలః । అనులోమః సుగన్ధీ చ పృషతైశ్చ సమన్వితః
ఈ మాటలు ముగిసిన వెంటనే, శుభకరమైన, సుగంధభరితమైన, చల్లని తేమతో కూడిన గాలి అక్కడ వీచింది.
దేవదున్దుభయశ్చైవ సంప్రణేదుర్మహాస్వనాః। పపాత పుష్పవృష్టిశ్చ భీష్మస్యోపరి మారిష
దేవతల డుండుభులు గంభీరంగా మోగాయి. ఆ సమయంలో, భీష్ముని మీద పుష్పవర్షం కురిసింది, ఓ మారిషా.
న చ తాః శుశ్రువే కశ్చిత్తేషాం సంవదతాం గిరః। ఋతే భీష్మం మహాబాహుం మాం చాపి మునితేజసా
వారు మాట్లాడుకున్న మాటలు ఎవరికీ వినిపించలేదు. మహాబాహువు అయిన భీష్ముడు, నేను మాత్రమే మునుల తపస్సు వల్ల ఆ మాటలను విన్నాము.
సంభ్రమశ్చ మహానాసీత్రిదశానాం విశాంపతే । పతిష్యతి రథాద్భీష్మే సర్వలోకప్రియే తదా
అప్పుడు భీష్ముడు, సమస్త లోకాలకు ప్రియమైనవాడు, రథం మీద నుంచి పడబోతున్నప్పుడు, దేవతల్లో పెద్ద కలవరం ఏర్పడింది, ఓ రాజా.
ఇతి దేవగణానాం చ వాక్యం శ్రుత్వా మహాతపాః। తతః శాన్తనవో భీష్మో బీభత్సుం నాభ్యవర్తత
దేవతల మాటలు విన్న అనంతరం, గొప్ప తపస్సు కలిగిన శాంతనువు కుమారుడు భీష్ముడు, అర్జునుడిపై ముందుకు రాలేదు.
భిద్యమానః శితైర్బాణైః సర్వావరణభేదిభిః । శిఖణ్డీ తు మహారాజ భరతానాం పితామహమ్
అయితే, భీష్ముని రక్షణలను చీల్చే పదునైన బాణాలతో అతడిని శిఖండీ గట్టిగా పొడిచాడు, ఓ మహారాజా.
ఆజఘానోరసి క్రుద్ధో నవభిర్నిశితైః శరైః । స తేనాభిహతః సఙ్ఖ్యే భీష్మః కురుపితామహః
కోపంతో ఉన్న శిఖండీ, భీష్ముని ఛాతీలో తొమ్మిది పదునైన బాణాలతో గట్టిగా వేశాడు. అలా యుద్ధంలో గాయపడ్డాడు కురు వంశ పితామహుడు భీష్ముడు.
నాకమ్పత మహారాజ క్షితికమ్పే యథాఽచలః । తతః ప్రహస్య బీభత్సుర్వ్యాక్షిపన్గాణ్డివం ధనుః
భూమి కంపించినా పర్వతం కదలకపోయినట్లు, భీష్ముడు కదలలేదు, ఓ రాజా. ఆ తరువాత అర్జునుడు చిరునవ్వుతో గాండీవాన్ని గట్టిగా లాగాడు.
గాఙ్గేయం పఞ్చవింశత్యా క్షుద్రకాణాం సమార్పయత్। పునః పునః శతైరేనం త్వరమాణో ధనఞ్జయః
అర్జునుడు గంగా కుమారుడిని ఇరవై ఐదు చిన్న బాణాలతో గాయపరిచాడు. తరువాత ధనంజయుడు వేగంగా వందలాది బాణాలతో మళ్లీ మళ్లీ అతడిని పొడిచాడు.
సర్వగాత్రేషు సంక్రుద్ధస్తథా మర్మస్వతాడయత్ । ఏవమన్యైరపి భృశం విద్ధ్యమానః సహస్రశః
కోపంతో అర్జునుడు భీష్ముని శరీరమంతా, ముఖ్యమైన భాగాలను పదేపదే బలంగా గాయపరిచాడు. మిగతా యోధులూ వేలాది బాణాలతో భీష్ముని తీవ్రంగా గాయపరిచారు.
తానప్యాశు శరైర్భీష్మః ప్రవివ్యాధ మహారథః । తైశ్చ ముక్తాఞ్ఛరాన్భీష్మో యుధి సత్యపరాక్రమః
అయితే మహారథి భీష్ముడు, వేగంగా బాణాలతో వారిని గాయపరిచాడు. యుద్ధంలో నిజమైన పరాక్రమంతో విడిచిన తన బాణాలతో వారిని తిప్పికొట్టాడు.
నివారయామాస శరైః సమం సన్నతపర్వభిః । శిఖణ్డీ తు రణే బాణాన్యాన్ముమోచ మహారథః
సమానమైన బలంతో, వంకర తల కలిగిన బాణాలతో భీష్ముడు తనపై వచ్చిన బాణాలను అడ్డుకున్నాడు. కానీ మహారథి శిఖండీ యుద్ధంలో బాణాలను వదులుతూనే ఉన్నాడు.
న చక్రుస్తే రుజం తస్య రుక్మపుఙ్ఖాః శిలాసితాః । తతః కిరీటీ సంక్రుద్ధో భీష్మమేవాభ్యవర్తత
ఆ బంగారు పింఛాలు, రాయి వంటి అంచులు ఉన్న బాణాలు భీష్మునికి ఏమాత్రం బాధ కలిగించలేదు. ఆ తరువాత కిరీటధారి అర్జునుడు కోపంతో భీష్ముని మీదకు దూసుకెళ్లాడు.
శిఖణ్డినం పురస్కృత్య ధనుశ్చాస్య సమాచ్ఛినత్। అథైనం నవభిర్విద్ధ్వా ధ్వజమేకేన చిచ్ఛిదే
శిఖండిని ముందుంచుకుని, అర్జునుడు భీష్ముని ధనుస్సును కోసేశాడు. తరువాత తొమ్మిది బాణాలతో భీష్ముని గాయపరిచి, ఒక బాణంతో అతని జెండాను కూల్చేశాడు.
సారథిం విశిఖైశ్చాస్య దశభిః సమకమ్పయత్ । సోఽన్యత్కార్ముకమాదాయ గాఙ్గేయో బలవత్తరమ్
అర్జునుడు పది బాణాలతో భీష్ముని సారథిని గట్టిగా గాయపరిచాడు. వెంటనే గంగా కుమారుడు మరొక బలమైన ధనుస్సును తీసుకున్నాడు.