సా వధ్యమానా సమరే పాణ్డుసేనా మహాత్మభిః । త్రాతారం నాధ్యగచ్ఛద్వై మఞ్జమానేవ నౌర్జంలే
పాండవుల ఆ సైన్యం, మహాత్ములు యుద్ధంలో చంపుతుండగా, రక్షించే వారు లేక, సముద్రంలో తేలియాడే పడవలా అయింది.
యథా హి శైశిరః కాలో గవాం మర్మాణి కృన్తతి। తథా పాణ్డుసుతానాం వై భీష్మో మర్మాణి కృన్తతి
ఎలాగైతే చలికాలం పశువుల ప్రాణస్థానాలను కోసేస్తుందో, అలాగే భీష్ముడు పాండవ కుమారుల ప్రాణస్థానాలను చీల్చాడు.
తథైవ తవ సైన్యస్య పార్థేన చ మహాత్మనా। నవమేఘప్రతీకాశాః పాతితా బహుధా గజాః
అలాగే, నీ సైన్యంలో అర్జునుడు ఎన్నో కొత్త మేఘాల్లాంటి ఏనుగులను పడగొట్టాడు.
మృద్యమానాశ్చ దృశ్యన్తే పార్థేన నరయూథపాః । ఇషుభిస్తాడ్యమానాశ్చ నారాచైశ్చ సహస్రశః
పార్తుడు వేలాది బాణాలతో, నారాచాలతో, మనుషుల నాయకులను నుజ్జునుజ్జు చేస్తున్నాడు.
పేతురార్తస్వరం ఘోరం కృత్వా తత్ర మహాగజాః । ఆనద్ధాభరణైః కాయైర్నిహతానాం మహాత్మనామ్
అక్కడ గొప్ప ఏనుగులు భయంకరమైన అరుపులతో పడిపోతున్నాయి; వాటి శరీరాలు కవచాలతో అలంకరించబడి, గొప్పవీరులవి.
ఛన్నమాయోధనం రేజే శిరోభిశ్చ సకుణ్డలైః । తస్మిన్నేవ మహారాజ మహావీరవరక్షయే
ఆ యుద్ధభూమి ఆయుధాలతో, కుండలాలు ధరించిన తలలతో కప్పబడింది; గొప్ప వీరుల నాశనంలో అక్కడ ప్రకాశించింది, ఓ మహారాజా.
భీష్మే చ యుధి విక్రాన్తే పాణ్డవే చ ధనఞ్జయే । తే పరాక్రాన్తమాలోక్య రాజన్యుధి పితామహమ్
భీష్ముడు యుద్ధంలో పరాక్రమంగా పోరాడుతుండగా, పాండవుల్లో ధనంజయుడు కూడా పోరాడాడు; రాజులు యుద్ధంలో పితామహుడి శౌర్యాన్ని చూసి,
అభ్యవర్తన్త తే పుత్రాః సర్వే సైన్యపురస్కృతాః । ఇచ్ఛన్తో నిధనం యుద్ధే స్వర్గం కృత్వా పరాయణమ్
నీ కుమారులు అందరూ తమ సైన్యాలతో ముందుకు వచ్చారు; యుద్ధంలో మరణాన్ని కోరుతూ, స్వర్గాన్ని పరమ లక్ష్యంగా చేసుకున్నారు.
పాణ్డవానభ్యవర్తన్త తస్మిన్వీరవరక్షయే । పాణ్డవాపి మహారాజ స్మరన్తో వివిధాన్బహూన్
వారు ఆ గొప్ప వీరుల నాశనంలో పాండవులపై దాడి చేశారు; పాండవులు కూడా, ఓ రాజా, ఎన్నో కష్టాలను గుర్తు చేసుకుంటూ,
క్లేశాన్కృతాన్సపుత్రేణ త్వయా పూర్వం నరాధిప । భయం త్యక్త్వా రణే శూరా బ్రహ్మలోకాయ తత్పరాః
నీ కుమారుడితో కలిసి నీవు ముందుగా చేసిన కష్టాలను గుర్తు చేసుకుంటూ, భయాన్ని విడిచిపెట్టి, యుద్ధంలో వీరులు బ్రహ్మలోకాన్ని కోరుతూ పోరాడారు.
తావకాంస్తవ పుత్రాంశ్చ యోధయన్తి ప్రహృష్టవత్। సేనాపతిస్తు సమరే ప్రాహ సేనాం మహారథః
నీ యోధులు, నీ కుమారులు ఆనందంగా యుద్ధం చేశారు; యుద్ధంలో సేనాధిపతి ఆ సైన్యాన్ని ఉత్సాహపరిచాడు, ఓ మహారథుడు.
అభిద్రవత గాఙ్గేయం సోమకాః సృఞ్జయైః సహ । సేనాపతివచః శ్రుత్వా సోమకాః సృఞ్జయాశ్చ తే
సోమకులు, శ్రీంజయులతో కలిసి గంగాపుత్రుడిపై దాడి చేయండి! సేనాధిపతి మాటలు విని, సోమకులు, శ్రీంజయులు
అభ్యద్రవన్త గాఙ్గేయం శరవృష్ట్యా సమాహతాః । వధ్యమానస్తతో రాజన్పితా శాన్తనవస్తవ
అప్పుడా గంగా కుమారుడిపై బాణవర్షం కురిసింది. రాజా! నీ తండ్రి శాంతనువు, శత్రువుల చేతిలో నిప్పితినిప్పిగా పోరాడుతున్నాడు.
అమర్షవశమాపన్నో యోధయామాస సృఞ్జయాన్। తస్య కీర్తిమతస్తాత పురా రామేణ ధీమతా
కోపంతో ఊగిపోయిన ఆయన, శ్రీంజయులతో యుద్ధం చేశాడు. తాతయ్యా! ఆ మహాత్ముడు, ముందు కాలంలో ధన్యుడైన రాముని చేత ఆయుధ విద్య నేర్చుకున్నాడు.
సంప్రదత్తాఽస్త్రశిక్షా వై పరానీకవినాశనీ । స తాం విద్యామధిష్ఠాయ కుర్వన్తపరబలక్షయమ్
ఆయనకు నేర్పిన ఆయుధ విద్య శత్రు సైన్యాన్ని నాశనం చేసే శక్తి కలిగింది. ఆ విద్యను ఆధారంగా చేసుకుని, ఆయన శత్రు బలగాలను నాశనం చేయడం ప్రారంభించాడు.
అహన్యహని పార్థానాం వృద్ధః కురుపితామహః । భీష్మో దశసహస్రాణి జఘాన పరవీరహా
ప్రతి రోజూ, వృద్ధుడైన కురు పితామహుడు భీష్ముడు, పాండవుల పక్షంలో ఉన్న పది వేల మందిని సంహరించాడు.
తస్మింస్తు దశమే ప్రాప్తే దివసే భరతర్షభ । ఏకో భీష్మో హి మత్స్యేషు పాఞ్చాలేషు చ సంయుగే
భరత వంశ శ్రేష్ఠుడా! పదవ రోజు వచ్చినప్పుడు, భీష్ముడు ఒక్కడే మత్స్యులు, పాంచాళులతో యుద్ధంలో ఎదురయ్యాడు.
గజాశ్వమమితం హత్వా హత్వా సప్త మహారథాన్ । హత్వా పఞ్చసహస్రాణి రథానాం ప్రతిపామహః
అనేక ఏనుగులు, కుదిరాళ్లు, ఏడుగురు మహారథులను సంహరించి, తాతయ్య భీష్ముడు ఐదు వేల రథాలను కూడా పడగొట్టాడు.
నరాణాం చ మహాయుద్ధే సహస్రాణి చతుర్దశ । దన్తినాం చ సహస్రాణి హయానామయుతం పునః
ఆ మహాయుద్ధంలో, ఆయన పద్నాలుగు వేల మంది యోధులను, వెయ్యి ఏనుగులను, మరోసారి పది వేల కుదిరాళ్లను చంపాడు.
శిక్షబలేన న్యహనత్పితా తవ విశాంపతే । తతః సర్వమహీపానాం క్షపయిత్వా వరూథినీమ్
శిక్షణ బలంతో నీ తండ్రి, రాజులందరి ఉత్తమ సైన్యాలను నాశనం చేశాడు, ప్రజల అధిపతీ!
విరాటస్య ప్రియో భ్రాతా శతానీకో నిపాతితః। శతానీకం చ సమరే హత్వా భీష్మః ప్రతాపవాన్
విరాటుని ప్రియమైన తమ్ముడు శతానీకుడు పడిపోయాడు. యుద్ధంలో శతానీకుణ్ణి చంపిన భీష్ముడు పరాక్రమంతో ముందుకు సాగాడు.
సహస్రాణి మహారాజ రాజ్ఞాం భల్లైరపాతయత్। ఉద్విగ్నాః సమరే యోధా విక్రోశన్తి ధనఞ్జయమ్
మహారాజా! ఆయన బాణాలతో వేలాది రాజులను పడగొట్టాడు. యుద్ధంలో బాధపడుతున్న యోధులు ధనంజయుడిని పిలిచారు.
యే చ కేచన పార్థానామభియాతా ధనఞ్జయమ్ । రాజానో భీష్మమాసాద్య గతాస్తే యమసాదనమ్
పాండవుల వైపు నుంచి ఎవరు ధనంజయుని దగ్గరకు వచ్చినా, వారు భీష్ముని ఎదుర్కొని యమలోకానికి చేరుకున్నారు.
కిరన్దశ దిశో భీష్మః శరజాలైః సమన్తతః । అతీత్య సేనాం పార్థానామవతస్థే చమూముఖే
భీష్ముడు తన బాణాల వలతో పది దిక్కులనూ కప్పేశాడు. పాండవుల సైన్యాన్ని దాటి, ఆయన ముందువైపు నిలిచాడు.
స కృత్వా సుమహత్కర్మ తస్మిన్వై దశమేఽహని। సేనయోరన్తరే తిష్ఠన్ప్రగృహీతశరాసనః
ఆ పదవ రోజు, గొప్ప కార్యాన్ని చేసి, ఆయన రెండు సైన్యాల మధ్యలో విల్లు, బాణాలతో నిలబడ్డాడు.
న చైనం పార్థివాః కేచిచ్ఛక్తా రాజన్నిరీక్షితుమ్ । మధ్యం ప్రాప్తం యథా గ్రీష్మే తపన్తం భాస్కరం దివి
రాజా! మధ్యలో నిలబడి ఉన్న భీష్ముణ్ణి, ఎవరూ చూడలేకపోయారు. ఆయన వేసవిలో ఆకాశంలో మండే సూర్యుడిలా ప్రకాశించాడు.
యథా దైత్యచమూం శక్రస్తాపయామాస సంయుగే । తథా భీష్మః పాణ్డవేయాంస్తాపయామాస భారత
ఇంద్రుడు యుద్ధంలో దైత్యుల సైన్యాన్ని కాల్చినట్లే, భీష్ముడు పాండవుల సైన్యాన్ని బాధించాడు, ఓ భారతా!
తథా చైనం పరాక్రాన్తమాలోక్య మధుసూదనః। ఉవాచ దేవకీపుత్రః ప్రీయమాణో ధనఞ్జయమ్
అలా పరాక్రమంతో ముందుకు వస్తున్న భీష్ముణ్ణి చూసి, మధుసూదనుడు, దేవకీపుత్రుడు, ఆనందంగా ధనంజయునితో ఇలా అన్నాడు.
ఏష శాన్తనవో భీష్మః సేనయోరన్తరే స్థితః । సన్నిహత్య బలాదేనం విజయస్తే భవిష్యతి
ఇతడే శాంతనువు కుమారుడు భీష్ముడు, రెండు సైన్యాల మధ్యలో నిలబడి ఉన్నాడు. ఇతడిని బలంగా ఓడిస్తే, నీ విజయమూ ఖచ్చితంగా జరుగుతుంది.
బలాత్సంస్తమ్భయస్వైనం యత్రైషా భిద్యతే చమూః । న హి భీష్మశరానన్యః సోఢుముత్సహతే విభో
ఈ సైన్యపు గణం ఎక్కడ బలహీనమవుతోందో అక్కడ బలంతో భీష్ముణ్ణి ఆపు. భీష్ముని బాణాలను మరెవరూ తట్టుకోలేరు, పరాక్రమవంతుడా!