నాభ్యవర్తన్త రాజానః సహితా వానరధ్వజమ్ । సధ్వజా రథినః పేతుర్హయారోహా హయైః సహ
వానరధ్వజాన్ని కలిగి ఉన్నవారు సహా ఏ రాజులు కూడా అతనికి ఎదుర్కోలేకపోయారు. రథసారథులు తమ జెండాలతో కూడి పడిపోయారు; గుర్రాలపై ఉన్నవారు కూడా తమ గుర్రాలతో కలిసి నేలరాలిపోయారు.
సగజాశ్చ గజారోహాః కిరీటిశరతాడితాః । తతోఽర్జునభుజోత్సృష్టైరావృతాఽఽసీద్వసుంధరా
ఏనుగులు, వాటి పైకప్పులు అర్జునుడి బాణాలకు తాకి పడిపోయారు. అప్పుడు అర్జునుడి చేతుల నుండి వచ్చిన ఆయుధాలతో భూమి నిండిపోయింది.
విద్రుతం దిక్షు సర్వాసు శరైర్బలమదృశ్యత । అథ పార్థో మహారాజ ద్రావయిత్వా వరూథినీమ్
అన్ని దిశల్లో సైన్యం బాణాల తాకిడితో పారిపోతూ కనిపించింది. అప్పుడు, రాజా, అర్జునుడు ఆ సైన్యాన్ని ఓడించి—
దుఃశాసనాయ సుబహూన్ప్రేషయామాస సాయకాన్ । తే తు భిత్త్వా తవ సుతం దుఃశాసనమయోముఖాః
దుఃశాసనుడిపై అనేక బాణాలను వదిలాడు. ఆ ఇనుప తుంగాల బాణాలు నీ కుమారుడి శరీరాన్ని ఛేదించాయి—
ధరణీం వివిశుః సర్వే వల్మీకమివ పన్నగాః । హయాంశ్చాస్య తతో జఘ్నే సారథిం చ న్యపాతయత్
అవి అన్నీ పాములా భూలోకంలోకి ప్రవేశించాయి. ఆ తరువాత అతని గుర్రాలను చంపి, సారథిని కూడా నేలకూల్చాడు.
వివింశతిం చ వింశత్యా విరథీకృతవాన్ప్రభుః । ఆజఘాన భృశం చైవ పఞ్చభిర్నతపర్వభిః
బలవంతుడు అర్జునుడు, మరో ఇరవై బాణాలతో వివింశతిని రథం లేకుండా చేశాడు. ఐదు పదునైన బాణాలతో—
కృపం వికర్ణం శల్యం చ విద్ధ్వా బహుభిరాయసైః । చకార విరథాంశ్చైవ కౌన్తేయః శ్వేతవాహనః
కృప, వికర్ణ, శల్యులను అనేక ఇనుప బాణాలతో గాయపరిచాడు. కుంతీపుత్రుడు, తెల్ల గుర్రాలతో, వారందరినీ రథం లేకుండా చేశాడు.
ఏవం తే విరథాః సర్వే కృపః శల్యశ్చ మారిష । దుఃశాసనో వికర్ణశ్చ తథైవ చ వివింశతిః
ఇలా, కృప, శల్యుడు, దుఃశాసనుడు, వికర్ణుడు, వివింశతి—వారందరూ రథం లేకుండా పోయారు.
సంప్రాద్రవన్త సమరే నిర్జితాః సవ్యసాచినా । పూర్వాహ్ణే భరతశ్రేష్ఠ పరాజిత్య మహారథాన్
సవ్యసాచితో యుద్ధంలో ఓడిపోయి, వారు యుద్ధభూమిని వదిలి పారిపోయారు. ఉదయం, రాజకులలో శ్రేష్ఠుడా, మహారథులను ఓడించిన తరువాత—
ప్రజజ్వాల రణే పార్థో విధూమ ఇవ పావకః । తథైవ శరవర్షేణ భాస్కరో రశ్మివానివ
పార్థుడు యుద్ధంలో పొగ లేకుండా మండుతున్న అగ్నిలా ప్రకాశించాడు. బాణవర్షంతో ప్రకాశించే సూర్యుడిలా కనిపించాడు.
అన్యానపి మహారాజ తాపయామాస పార్థివాన్ । పరాఙ్ముఖీకృత్య తథా శరవర్షైర్మహారథాన్
రాజా, ఇతర రాజులను కూడా అర్జునుడు బాధించాడు. బాణవర్షాలతో మహారథులను పారిపోవాల్సిందేలా చేశాడు.
ప్రావర్తయత సంగ్రామే శోణితోదాం మహానదీమ్ । మధ్యేన కురుసైన్యానాం పాణ్డవానాం చ భారత
కౌరవ, పాండవ సైన్యాల మధ్యలో, యుద్ధంలో అర్జునుడు రక్తంతో నిండిన గొప్ప నదిని ప్రవహింపజేశాడు.
తస్మిన్నతిమహాభీమే రాజన్వీరవరక్షయే । భీష్మం ప్రతి పరాక్రాన్తాః పాణ్డవాః సహ సృఞ్జయైః
ఆ భయంకరమైన వీరుల సంహారంలో, రాజా, పాండవులు శృంజయులతో కలిసి భీష్మునిపై దాడికి ముందుకు వచ్చారు.
తే పరాక్రాన్తమాలోక్య యుధి రాజన్పితామహమ్ । న న్యవర్తన్త తే పుత్రా బ్రహ్మలోకపురస్కృతాః
యుద్ధంలో పితామహుని పరాక్రమాన్ని చూసి, నీ కుమారులు బ్రహ్మలోకానికి వెళ్ళే వారు లాగా వెనక్కి తిప్పుకోలేదు.
ఇచ్ఛన్తో నిధనం యుద్ధే స్వర్గలోకపరాయణాః । పాణ్డవానభ్యవర్తన్త తావకా యుద్ధదుర్మదాః
యుద్ధంలో మరణాన్ని కోరుతూ, స్వర్గాన్ని సాధించాలనే తపనతో, నీ యుద్ధవేగంతో ఉన్న కుమారులు పాండవులపై దాడికి ముందుకు వచ్చారు.
పాణ్డవాశ్చ మహారాజ స్మరన్తో వివిధాన్బహూన్ । క్లేశాన్కృతాన్సపుత్రేణ త్వయా పూర్వం నరాధిప
రాజా, పాండవులు కూడా, నీవు మరియు నీ కుమారుడు గతంలో వారికి కలిగించిన అనేక కష్టాలను గుర్తు చేసుకున్నారు.
భయం త్యక్త్వా రణే శూరాః స్వర్గలోకపురస్కృతాః। తావకాంస్తవ పుత్రాంశ్చ యోధయన్తి స్మ హృష్టవత్
పోరులో భయాన్ని వదిలేసి, నీ కుమారులు మరియు నీ వీరులు, స్వర్గంలో గౌరవం పొందుతూ, ఆనందంగా యుద్ధం చేశారు.
గజాశ్చ రథసఙ్ఘాశ్చ బహుధా రథిభిర్హతాః । రథాశ్చ నిహతా నాగైర్హయాశ్చైవ పదాతిభిః
ఎన్నో రకాలుగా రథస్వారులు ఏనుగులను, రథ సమూహాలను చంపారు; అలాగే ఏనుగులు రథాలను, కాలాళ్లు గుర్రాలను చంపారు.
అన్తరా చ్ఛిద్యమానాని శరీరాణి శిరాంసి చ । నిపేతుర్దిక్షు సర్వాసు గజాశ్వరథయోధినామ్
మధ్యలో, ఏనుగు, గుర్రం, రథయోధుల శరీరాలు, తలలు కోసిపడుతూ, అన్ని దిశల్లో కూలిపోతున్నాయి.
ఛన్నమాయోధనం రాజన్కుణ్డలాఙ్గదధారిభిః। పతితైః పాత్యమానైశ్చ రాజపుత్రైర్మహారథైః
ఓ రాజా! కుండలాలు, వడగళ్లు ధరించిన రాజకుమారులు, మహారథులు పడిపోతూ, పోరుబూమి అంతా వీరి శవాలతో కప్పబడింది.
రథనేమినికృత్తైశ్చ గజైశ్చైవావపోథితైః । పాదాతశ్చాప్యధావన్త సాశ్వాశ్చ హయయోధినః
ఏనుగులు రథ చక్రాలను తమ దంతాలతో కోసి పడగొట్టాయి; మరికొందరు కాలాళ్లు, గుర్రస్వారులు కూడా భయంతో పరుగెత్తారు.
గజాశ్చ రథయోధాశ్చ పరిపేతుః సమన్తతః । వికీర్ణాశ్చ రథా భూమౌ భగ్రచక్రయుగధ్వజాః
ఏనుగులు, రథయోధులు చుట్టూ పడిపోయారు; రథాలు చక్రాలు, యోగాలు, జెండాలు విరిగిపోయి నేలమీద చెల్లాచెదురుగా ఉన్నాయి.
తద్గజాశ్వరథౌఘానాం రుధిరేణ సముక్షితమ । ఛన్నమాయోధనం రేజే రక్తాభ్రమివ శారదమ్
ఏనుగులు, గుర్రాలు, రథసైనికుల రక్తంతో తడిసిపోయిన ఆ యుద్ధభూమి, శరదృతువులోని ఎర్ర మేఘంలా ప్రకాశించింది.
శ్వానః కాకాశ్చ గృధ్రాశ్చ వృకా గోమాయుభిః సహ । ప్రణేర్దుర్భక్ష్యమాసాద్య వికృతాశ్చ సగద్విజాః
కుక్కలు, కాకులు, గద్దలు, నక్కలు, కోయోతులు, ఇతర పక్షులతో కలిసి, విపరీతంగా మాంసం దొరకడంతో ఆకారాలు మారిపోయాయి.
వవుర్బహువిధశ్చైవ దిక్షు సర్వాసు మారుతాః। దృశ్యమానేషు రక్షఃసు భూతేషు చ నదత్సు చ
అన్ని దిశల్లో అనేక రకాల గాలులు వీచాయి; రాక్షసులు, భూతాలు కనబడుతూ, అరుస్తూ వినిపించాయి.
కాఞ్చనాని చ దామాని పతాకాశ్చ మహాధనాః । ధూయమానా వ్యదృశ్యన్త సహసా మారుతేరితాః
పొట్టి బంగారు గొలుసులు, విలువైన పెద్ద జెండాలు, గాలిలో ఊగిపడుతూ ఒక్కసారిగా కనిపించాయి.
శ్వేతచ్ఛత్రసహస్రాణి సధ్వజాశ్చ మహారథాః । వికీర్ణాః సమదృశ్యన్త శతశోఽథ సహస్రశః
వెయ్యలాది తెల్ల గొడుగులు, జెండాలు ఉన్న మహారథులు, వందల, వేల సంఖ్యలో చెల్లాచెదురుగా పడిపోయారు.
సపతాకాశ్చ మాతఙ్గా దిశో జగ్ముః శరాతురాః। క్షత్రియాశ్చ మనుష్యేన్ద్ర గదాశక్తిధనుర్ధరాః
జెండాలు ఉన్న ఏనుగులు బాణాలతో గాయపడి దిక్కులవైపు పోతుండగా, రాజులలో రాజా! గద, శక్తి, ధనుస్సులు పట్టిన క్షత్రియులు కూడా అలాగే పోయారు.
సమన్తతశ్చ దృశ్యన్తే పతితా ధరణీతలే । `ఇషుభిస్తాడ్యమానాశ్చ నారాచైశ్చ సహస్రశః।' పేతురార్తస్వరం కృత్వా తత్రతత్ర మహాగజాః
చుట్టూ భూమిపై పడిపోయినవారు, వేల సంఖ్యలో బాణాలు, ఇనుపబాణాలతో తగిలి, అక్కడక్కడా మహా ఏనుగులు బాధతో అరుస్తూ కూలిపోయాయి.
సేనాపతిస్తు సమరే ప్రాహ సేనాం మహారథః । అభ్యద్రవత గాఙ్గేయం సైనికాః కిం కృతేన వః
ఆ సమయానికి సేనాధిపతి, మహారథుడు యుద్ధంలో సైన్యాన్ని ఉద్దేశించి ఇలా అన్నాడు: 'సైనికులారా! గంగేయుడిపై దాడిచేయండి. ఆలస్యం ఎందుకు?'