ఋతే మహేన్ద్రతనయాచ్ఛ్వేతాశ్వాత్కృష్ణసారథేః । స హి తం సమరే రాజన్నిర్జిత్య విజయోఽర్జునః
ఓ రాజా! ఇంద్రుని కుమారుడు, తెల్ల గుఱ్ఱాలతో, కృష్ణుడు రథసారధిగా ఉన్న అర్జునుడిని తప్ప మరెవ్వరూ యుద్ధంలో గెలవలేకపోయారు. అతడే గెలుపొందాడు.
భీష్మమేవాభిదుద్రావ సర్వసైన్యస్య పశ్యతః । విజితస్తవ పుత్రోఽపి భీష్మబాహువ్యపాశ్రయః
అర్జునుడు, నీ సైన్యం అంతా చూస్తుండగానే, భీష్ముని మీద నేరుగా దాడిచేశాడు. భీష్ముని భుజాల మీద ఆధారపడి ఉన్న నీ కుమారుడూ ఓడిపోయాడు.
పునః పునః సమాశ్వస్య ప్రాయుధ్యత మదోత్కటః । అర్జునస్తు రణే రాజన్యోధయన్సంవ్యరాజత
నీ కుమారుడు మళ్లీ మళ్లీ ధైర్యాన్ని తెచ్చుకుని ఉత్సాహంగా యుద్ధం చేశాడు. కానీ, రాజా! అర్జునుడు యోధులతో పోరాడుతూ యుద్ధంలో ప్రకాశించాడు.
శిఖణ్డీ తు రణే రాజన్వివ్యాధైవ పితామహమ్ । శరైరశనిసంస్పర్శైస్తథా సర్పవిషోపమైః
ఓ రాజా! శిఖండీ యుద్ధంలో పితామహుడైన భీష్ముని మీద మిణుగురు మంటలా, పాముల విషంలా గల బాణాలతో గాయపరిచాడు.
న చ స్మ తే రుజం చక్రుః పితుస్తవ జనేశ్వర । స్మయ్రమానస్తు గాఙ్గేయస్తాన్బాణాఞ్జగృహే తదా
కానీ, ఓ జనాధిపతి! ఆ బాణాలు నీ తండ్రికి ఏమాత్రం బాధ కలిగించలేదు. గంగేయుడు చిరునవ్వుతో ఆ బాణాలను స్వీకరించాడు.
ఉష్ణార్తో హి నరో యద్వజ్జలధారాః ప్రతీచ్ఛతి । తథా జగ్రాహ గాఙ్గేయః శరధారాః శిఖణ్డినః
ఎండ వేడిలో ఉన్న మనిషి నీటి జల్లును ఎలా ఆనందంగా స్వీకరిస్తాడో, అలా గంగేయుడు శిఖండీ బాణవర్షాన్ని స్వీకరించాడు.
తం క్షత్రియా మహారాజ దదృశుర్ఘోరమాహవే। భీష్మం దహన్తం సైన్యాని పాణ్డవానాం మహాత్మనాం
మహారాజా! ఆ భయంకరమైన యుద్ధంలో, మహాత్ములైన పాండవుల సైన్యాలను భీష్ముడు కాల్చుతున్నాడని క్షత్రియులు చూశారు.
తతోఽబ్రవీత్తవ సుతః సర్వసైన్యాని మారిష । అభిద్రవత సంగ్రామే ఫల్గునం సర్వతో రణే
అప్పుడూ, ఓ మారిష! నీ కుమారుడు అన్ని సైన్యాలకు, 'యుద్ధంలో అన్ని వైపుల నుంచి ఫల్గునుడిపై దాడిచేయండి!' అని చెప్పాడు.
భీష్మో వః సమరే సర్వాన్పాయిష్యతి ధర్మవిత్। తద్భయం సుమహత్త్యక్త్వా పాణ్డవాన్ప్రతి యుధ్యత
'ధర్మాన్ని బాగా తెలిసిన భీష్ముడు యుద్ధంలో మీ అందరినీ రక్షిస్తాడు. ఆ పెద్ద భయాన్ని వదిలేసి, పాండవులపై ధైర్యంగా యుద్ధం చేయండి!' అని అన్నాడు.
ఏష తాలేన మహతా భీష్మస్తిష్ఠతి పాలయన్। సర్వేషాం ధార్తరాష్ట్రాణాం సమరే శర్మ వర్మ చ
'ఇక్కడ భీష్ముడు గొప్ప బలంతో నిలబడి, యుద్ధంలో ధృతరాష్ట్ర కుమారులందరినీ రక్షిస్తూ, కవచంలా నిలుస్తున్నాడు.'
దేవా అపి సముద్యుక్తా నాలం భీష్మం సమాసితుమ్ । కిము పార్థా మహాత్మానం మర్త్యభూతా మహాబలాః
'దేవతలు కూడా పూర్తిగా సిద్ధంగా ఉన్నా భీష్ముని ఎదుర్కొనలేరు. మరి మానవులైన, ఎంత గొప్పవాళ్లైనా పాండవులు ఎలా ఎదుర్కొగలరు?'
తస్మాద్ద్రవత మా యోధాః ఫల్గునం ప్రాప్య సంయుగే । అహమద్య రణే యత్తో యోధయిష్యామి పాణ్డవమ్
'కాబట్టి, యోధులారా! యుద్ధంలో ఫల్గునుడిని ఎదుర్కొన్నప్పుడు పారిపోవద్దు. ఈ రోజు నేను నా శక్తినంతా పెట్టి పాండవునితో యుద్ధం చేస్తాను.'
సహితః సర్వతో యత్తైర్భవద్భిర్వసుధాధిపైః । తచ్ఛ్రుత్వా తు వచో రాజంస్తవ పుత్రస్య ధన్వినః
'భూమిపై పాలకులైన మీరు అందరూ అన్ని వైపులా శక్తిని ప్రదర్శించండి.' నీ విల్లు పట్టుకున్న కుమారుడు చెప్పిన ఈ మాటలు విని, రాజా!
అర్జునం ప్రతి సంయత్తా బలవన్తో మహాబలాః । తే విదేహాః కలిఙ్గాశ్చ దాసేరకగణాశ్చ హ
వీధేయులు, కలింగులు, దాసేరకులు — వీరందరూ అర్జునుడిని ఎదుర్కొనడానికి సిద్ధమయ్యారు.
అభిపేతుర్నిషాదాశ్చ సౌవీరాశ్చ మహారణే । బాహ్లీకా దరదాశ్చైవ ప్రతీచ్యోదీచ్యమాలవాః
నిషాదులు, సౌవీరులు, బాహ్లీకులు, దరదులు, పశ్చిమ, ఉత్తర ప్రాంతాల మాలవులు — వీరందరూ ఆ మహాయుద్ధంలో ముందుకు సాగారు.
అభీషాహాః శూరసేనాః శిబయోఽథ వసాతయః । సాల్వః శకాస్త్రిగర్తాశ్చ అమ్బష్ఠాః కేకయౌః సహ
అభీషాహులు, శూరసేనులు, శిబులు, వసాతులు, సాల్వులు, శకులు, త్రిగర్తులు, అంబష్టులు, కేకయులు — వీరందరూ కలసి ముందుకు వచ్చారు.
అభిపేతూ రణే పార్థం పతఙ్గా ఇవ పావకమ్ । స తాన్సర్వాన్సహానీకాన్మహారాజ మహారథాన్
వారు అందరూ పార్థుడిని అగ్నిలోకి పడి పోయే పురుగుల్లా యుద్ధంలో దూసుకొచ్చారు. మహారాజా! అర్జునుడు తన సైన్యాలతో, మహారథులతో—
దివ్యాన్యస్త్రాణి సంచిన్త్య ప్రసంధాయ ధనఞ్జయః । స తైరస్త్రైర్మహావేగైర్దదాహ సుమహాబలః
ధనంజయుడు దివ్యాస్త్రాలను గుర్తు చేసుకుని, వాటిని సముచితంగా ప్రయోగించి, ఆ మహా వేగంతో ఉన్న ఆయుధాలతో శత్రువులను కాల్చేశాడు.
శరప్రతాపైర్బీభత్సుః పతఙ్గానివ పావకః । తస్య బాణసహస్రాణి సృజతో దృఢధన్వినః
అర్జునుడు తన బాణాల తాకిడితో, అగ్నిలో పడే పురుగుల్లా శత్రువులను సంహరించాడు. అతని బలమైన ధనుస్సు నుండి వేలాది బాణాలు వదిలిపడుతున్నాయి.
దీప్యమానమివాకాశే గాణ్డీవం సమదృశ్యత। తే శరార్తా మహారాజ విప్రకీర్ణమహాధ్వజాః
ఆకాశంలో గాండీవం అగ్నిలా మెరిసింది. రాజా, అర్జునుడి బాణాలకు తాకినవారు, వారి గొప్ప జెండాలు చెల్లాచెదురయ్యాయి.
నాభ్యవర్తన్త రాజానః సహితా వానరధ్వజమ్ । సధ్వజా రథినః పేతుర్హయారోహా హయైః సహ
వానరధ్వజాన్ని కలిగి ఉన్నవారు సహా ఏ రాజులు కూడా అతనికి ఎదుర్కోలేకపోయారు. రథసారథులు తమ జెండాలతో కూడి పడిపోయారు; గుర్రాలపై ఉన్నవారు కూడా తమ గుర్రాలతో కలిసి నేలరాలిపోయారు.
సగజాశ్చ గజారోహాః కిరీటిశరతాడితాః । తతోఽర్జునభుజోత్సృష్టైరావృతాఽఽసీద్వసుంధరా
ఏనుగులు, వాటి పైకప్పులు అర్జునుడి బాణాలకు తాకి పడిపోయారు. అప్పుడు అర్జునుడి చేతుల నుండి వచ్చిన ఆయుధాలతో భూమి నిండిపోయింది.
విద్రుతం దిక్షు సర్వాసు శరైర్బలమదృశ్యత । అథ పార్థో మహారాజ ద్రావయిత్వా వరూథినీమ్
అన్ని దిశల్లో సైన్యం బాణాల తాకిడితో పారిపోతూ కనిపించింది. అప్పుడు, రాజా, అర్జునుడు ఆ సైన్యాన్ని ఓడించి—
దుఃశాసనాయ సుబహూన్ప్రేషయామాస సాయకాన్ । తే తు భిత్త్వా తవ సుతం దుఃశాసనమయోముఖాః
దుఃశాసనుడిపై అనేక బాణాలను వదిలాడు. ఆ ఇనుప తుంగాల బాణాలు నీ కుమారుడి శరీరాన్ని ఛేదించాయి—
ధరణీం వివిశుః సర్వే వల్మీకమివ పన్నగాః । హయాంశ్చాస్య తతో జఘ్నే సారథిం చ న్యపాతయత్
అవి అన్నీ పాములా భూలోకంలోకి ప్రవేశించాయి. ఆ తరువాత అతని గుర్రాలను చంపి, సారథిని కూడా నేలకూల్చాడు.
వివింశతిం చ వింశత్యా విరథీకృతవాన్ప్రభుః । ఆజఘాన భృశం చైవ పఞ్చభిర్నతపర్వభిః
బలవంతుడు అర్జునుడు, మరో ఇరవై బాణాలతో వివింశతిని రథం లేకుండా చేశాడు. ఐదు పదునైన బాణాలతో—
కృపం వికర్ణం శల్యం చ విద్ధ్వా బహుభిరాయసైః । చకార విరథాంశ్చైవ కౌన్తేయః శ్వేతవాహనః
కృప, వికర్ణ, శల్యులను అనేక ఇనుప బాణాలతో గాయపరిచాడు. కుంతీపుత్రుడు, తెల్ల గుర్రాలతో, వారందరినీ రథం లేకుండా చేశాడు.
ఏవం తే విరథాః సర్వే కృపః శల్యశ్చ మారిష । దుఃశాసనో వికర్ణశ్చ తథైవ చ వివింశతిః
ఇలా, కృప, శల్యుడు, దుఃశాసనుడు, వికర్ణుడు, వివింశతి—వారందరూ రథం లేకుండా పోయారు.
సంప్రాద్రవన్త సమరే నిర్జితాః సవ్యసాచినా । పూర్వాహ్ణే భరతశ్రేష్ఠ పరాజిత్య మహారథాన్
సవ్యసాచితో యుద్ధంలో ఓడిపోయి, వారు యుద్ధభూమిని వదిలి పారిపోయారు. ఉదయం, రాజకులలో శ్రేష్ఠుడా, మహారథులను ఓడించిన తరువాత—
ప్రజజ్వాల రణే పార్థో విధూమ ఇవ పావకః । తథైవ శరవర్షేణ భాస్కరో రశ్మివానివ
పార్థుడు యుద్ధంలో పొగ లేకుండా మండుతున్న అగ్నిలా ప్రకాశించాడు. బాణవర్షంతో ప్రకాశించే సూర్యుడిలా కనిపించాడు.