సువర్ణపుఙ్ఖైరిషుభిః శితైః సన్నతపర్వభిః । నాదయన్స దిశో భీష్మః ప్రదిశశ్చ మహాహవే
పసిడి పుంఖాలతో, వంగిన, పదునైన బాణాలతో భీష్ముడు యుద్ధరంగంలో అన్ని దిశలను, ప్రక్కలను గంభీర ధ్వనితో నింపేశాడు.
పాతయన్రథినో రాజన్హయాంశ్చ సహ సాదిభిః । ముణ్డతాలవనానీవ చకార స రథవ్రజాన్
ఓ రాజా! రథికులను, గుర్రాలను వారి స్వారీలతో కూడి పడగొడుతూ, భీష్ముడు రథాల సమూహాలను ముండ, తాళ వనాల్లా మార్చేశాడు.
నిర్మనుష్యాన్రథాన్రాజన్గజానశ్వాంశ్చ సంయుగే । చకార సమరే భీష్మః సర్వశస్త్రభృతాం వరః
యుద్ధంలో భీష్ముడు, ఆయుధాల యందు నిపుణుడైనవాడు, రథాలు, ఏనుగులు, గుర్రాలను మనుషులు లేకుండా చేసేశాడు, ఓ రాజా!
తస్య జ్యాతలనిర్ఘోషం విస్ఫూర్జితమివాశనేః । నిశమ్య సర్వతో రాజన్సమకమ్పన్త సైనికాః
ఆయన విల్లుపోగు గర్జన మేఘగర్జనలా వినిపించగా, అన్ని వైపులా సైనికులందరూ భయంతో వణికిపోయారు, ఓ రాజా!
అఘోమా న్యపతన్బాణాః పితుస్తే మనుజేశ్వర । నాసఞ్జన్త శరీరేషు భీష్మచాపచ్యుతాః శరాః
నీ తండ్రి బాణాలు మబ్బుల్లా పడుతుండగా, భీష్ముని విల్లుపోగు నుంచి వచ్చిన ఒక్క బాణమూ లక్ష్యాన్ని తప్పలేదు, ఓ రాజులలో అధిపతి!
నిర్మనుష్యాన్రథాన్రాజన్సుయుక్తాఞ్జవనైర్హయైః । వాతాయమానానద్రాక్షం ధ్రియమాణాన్విశాంపతే
ఓ ప్రజలాధిపతి! వేగంగా పరిగెత్తే గుర్రాలతో బాగా కట్టిన రథాలు, లోపల మనుషులు లేకుండా, గాలిలో ఊగిపోతూ అయినా ఇంకా చెల్లాచెదురుగా కనిపించాయి.
చేదికాశికరూశానాం సహస్రాణి చతుర్దశ । మహారథాః సమాఖ్యాతాః కులపుత్రాస్తనుత్యజః
చేడులు, కాశీలు, కరూషులలోని పద్నాలుగు వేల మంది మహారథులు, మంచి వంశాలలో పుట్టినవారు, ప్రాణాలను త్యాగం చేసినవారు—
అపరావర్తినః శూరాః సువర్ణవికృతధ్వజాః । సంగ్రామే భీష్మమాసాద్య సవాజిరథకుఞ్జరాః
వారు ధైర్యవంతులు, వెనక్కి తగ్గని వారు, బంగారు జెండాలతో, తమ గుర్రాలు, రథాలు, ఏనుగులతో కలిసి యుద్ధంలో భీష్ముని ఎదిరించారు.
జగ్ముస్తే పరలోకాయ వ్యాదితాస్యమివాన్తకమ్। న తత్రాసీద్రణే రాజన్సోమకానాం మహారథః
వారు అందరూ, నోరు తెరిచి ఎదురుగా ఉన్న యముని వలె, పరలోకానికి వెళ్లిపోయారు. ఆ యుద్ధంలో సోమకులలో ఒక్క మహారథుడూ మిగలలేదు, ఓ రాజా!
యః సంప్రాప్య రణే భీష్మం జీవితే స్మ మనో దధే । తాంశ్చ సర్వాన్రణే యోధాన్ప్రేతరాజపురం ప్రతి
ఎవరైనా యుద్ధంలో భీష్ముని ఎదుర్కొని, ప్రాణాలతో బయటపడాలని ఆశించినవారు, వారందరినీ యముని నగరానికి పంపించాడాయన.
నీతానమన్యన్త జనా దృష్ట్వా భీష్మస్య విక్రమమ్ । న కశ్చిదేనం సమరే ప్రత్యుద్యాతి మహారథః
భీష్ముని పరాక్రమాన్ని చూసి, ప్రజలు ఆ యోధులను మరణానికి నడిపించారని అనుకున్నారు. ఆ యుద్ధంలో ఒక్క మహారథుడూ భీష్ముని ఎదుర్కొనడానికి ధైర్యం చేయలేదు.
ఋతే పాణ్డుసుతం వీరం శ్వేతాశ్వం కృష్ణసారథిమ్ । శిఖణ్డినం చ సమరే పాఞ్చాల్యమమితౌజసమ్
పాండు కుమారుడైన అర్జునుడు, తెల్ల గుర్రాలతో, కృష్ణుడు రథసారథిగా ఉన్నవాడు, ద్రుపదుని కుమారుడైన శిఖండీ— వీరిద్దరు తప్ప మరెవ్వరూ యుద్ధంలో భీష్ముని ఎదిరించలేదు.
శిఖణ్డీ తు రణే భీష్మమాసాద్య పురుషర్షభమ్ । దశభిర్నిశితైర్భల్లైరాజఘాన స్తనాన్తరే
శిఖండి యుద్ధంలో భీష్ముని దగ్గరకు వచ్చి, ఆ మహాపురుషుని ఛాతీలో పదిహేను పదునైన బాణాలతో గాయపరిచాడు.
శిఖణ్డినం తు గాఙ్గేయః క్రోధదీప్తేన చక్షుషా । సంప్రేక్షత కటాక్షేణ నిర్దహన్నివ భారత
గంగేయుడు భీష్ముడు కోపంతో మండుతున్న కళ్లతో శిఖండిని పక్క చూపుతో చూస్తూ, అతన్ని కాల్చుతున్నట్టు చూశాడు, ఓ భారతా!
స్త్రీత్వం తస్య స్మరన్రాజన్సర్వలోకస్య పశ్యతః। నాజఘాన రణే భీష్మః స చ తన్నావబుద్ధవాన్
అందరూ చూస్తుండగా శిఖండికి ఒకప్పుడు స్త్రీత్వం ఉన్నదని గుర్తు చేసుకున్న భీష్ముడు యుద్ధంలో అతనిపై బాణం వేయలేదు. కానీ శిఖండి ఆ విషయం తెలియకపోయాడు.
అర్జునస్తు మహారాజ శిఖణ్డినమభాషత । అభిత్వరస్వాస్య వధే శిఖణ్డిన్రథసత్తమ
అర్జునుడు, ఓ మహారాజా, శిఖండిని ఇలా ఉత్సాహపరిచాడు: 'వేగంగా వెళ్లి అతన్ని చంపు, ఓ రథశ్రేష్ఠా!' అని అన్నాడు.
కిం తే వివక్షయా వీర జహి భీష్మం మహారథమ్ । న హ్యన్యమనుపశ్యామి కంచిద్యౌధిష్ఠిరే బలే
'ఏమిటి వీరా, ఎందుకు ఆలస్యం చేస్తున్నావు? భీష్ముడనే మహారథిని సంహరించు! యుధిష్ఠిరుని సైన్యంలో ఇది చేయగలిగిన వేరెవ్వరూ లేరు' అని అన్నాడు.
యః శక్తః సమరే భీష్మం యోధయేత పితామహమ్ । ఋతే త్వాం పురుషవ్యాఘ్ర సత్యమేతద్బ్రవీమి తే
'యుద్ధంలో భీష్మ పితామహుని ఎదుర్కొనగలవాడు నీవు తప్ప మరొకరు లేరు, ఓ పురుషసింహా! నేను నిజమే చెబుతున్నాను.'
ఏవముక్తస్తు పార్థేన శిఖణ్డీ భరతర్షభ । శరైర్నానావిధైస్తూర్ణం పితామహముపాద్రవత్
పార్థుడు ఇలా చెప్పిన వెంటనే, శిఖండి బహువిధమైన బాణాలతో వేగంగా పితామహుని మీదికి దూసుకెళ్లాడు.
అచిన్తయిత్వా తాన్బాణాన్పితా దేవవ్రతస్తవ । అర్జునం సమరే క్రుద్ధం వారయామాస సాయకైః
ఆ బాణాలను పట్టించుకోకుండా, నీ తండ్రి దేవవ్రతుడు కోపంతో యుద్ధంలో అర్జునుడిని తన బాణాలతో అడ్డగించాడు.
తథైవ చ చమూం సర్వాం పాణ్డవానాం మహారథః । అప్రైషీత్స శరైస్తీక్ష్ణైః పరలోకాయ మారిష
అలాగే, ఆ మహారథి తన పదునైన బాణాలతో పాండవుల సైన్యాన్ని మరణానికి పంపించాడు, ఓ మారిష!
తథైవ పాణ్డవా రాజన్సైన్యేన మహతా వృతాః । భీష్మం సంఛాదయామాసుర్మేఘా ఇవ దివాకరమ్
అదే విధంగా, ఓ రాజా, గొప్ప సైన్యంతో చుట్టుముట్టిన పాండవులు, మేఘాలు సూర్యుని కప్పినట్లు భీష్ముని కప్పేశారు.
స సమన్తాత్పరివృతో భీష్మో హి భరతర్షభ । నిర్దదాహ రణే శూరాన్వనే వహ్నిరివ జ్వలన్
అన్ని వైపులా చుట్టుముట్టబడి ఉన్న భీష్ముడు, యుద్ధంలో అరణ్యంలో అగ్ని మండినట్లు వీరులను కాల్చుతూ ప్రకాశించాడు, ఓ భారతశ్రేష్ఠా!
తత్రాద్భుతమపశ్యామ తవ పుత్రస్య పౌరుషమ్ । అయోధయచ్చ యత్పార్థం జుగోప చ పితామహమ్
అక్కడ నీ కుమారుని పరాక్రమాన్ని మేము ఆశ్చర్యంగా చూశాము. ఎందుకంటే అతడు అర్జునుని ఎదుర్కొని, పితామహుని రక్షించాడు.
కర్మణా తేన సమరే తవ పుత్రస్య ధన్వినః । దుఃశాసనస్య తుతుషుః సర్వే లోకా మహాత్మనః
యుద్ధంలో నీ కుమారుడు ధనుర్ధారి దుఃశాసనుడు చేసిన ఆ కార్యానికి, అన్ని లోకాలు ఆ మహాత్ముని ప్రశంసించాయి.
యదేకః సమరే పార్థాన్సానుగాన్సమయోధయత్ । న చైనం పాణ్డవా యుద్ధే వారయామాసురుల్బణమ్
ఒక్కడే పాండవులను, వారి అనుచరులను యుద్ధంలో ఎదుర్కొన్నాడు. ఆ భయంకరమైన యుద్ధంలో పాండవులు అతన్ని ఆపలేకపోయారు.
దుఃశాసనేన సమరే రథినో విరథీకృతాః । సాదినశ్చ మహేష్వాసా హస్తినశ్చ మహాబలాః
యుద్ధంలో దుఃశాసనుడు రథారోహులను రథాల్లేని వారిగా చేశాడు; గొప్ప విలువాళ్లు గుర్రాలపై, బలమైన ఏనుగులపై ఉన్నవారిని కూడా ఓడించాడు.
వినిర్భిన్నాః శరైస్తీక్ష్ణైర్నిపేతుర్వసుధాతలే । శరాతురాస్తథైవాన్యే దన్తినో విద్రుతా దిశః
పదునైన బాణాలతో గాయపడి వారు భూమిపై పడిపోయారు. మరికొందరు బాణాల దెబ్బలకు గాయపడి, వారి ఏనుగులు భయంతో అన్ని దిశలకు పారిపోయారు.
యథాగ్నిరిన్ధనం ప్రాప్య జ్వలేద్దీప్తార్చిరుల్బణమ్ । తథా జజ్వాల పుత్రస్తే పాణ్డుసేనాం వినిర్దహన్
ఎندుకు అగ్ని దొరికితే మంటలు మండిపోతాయో, అలాగే నీ కుమారుడు పాండవుల సైన్యాన్ని కాల్చేశాడు.
తం భారతమహామాత్రం పాణ్డవానాం మహారథః । జేతుం నోత్సహతే కశ్చిన్నాభ్యుద్యాతుం కథంచన
భారతులలో ఆ మహామాత్రుని జయించటానికి, లేదా ఎదుర్కొనటానికి పాండవుల మహారథులలో ఎవ్వరూ ధైర్యం చేయలేకపోయారు.