సేనయోరుభయోశ్చాపి సమన్తాచ్ఛ్రూయతే మహాన్। పాఞ్చజన్యస్య నిర్ఘోషో గాణ్డీవస్య చ నిఃస్వనః
రెండు సేనల మధ్య నలుమూలలా పాంచజన్య శంఖం మోగిన శబ్దం, గాండీవం నుంచి వచ్చే ధ్వని ఘనంగా వినిపిస్తోంది.
ధ్రువమాస్థాయ బీభత్సురుత్తమాస్త్రాణి సంయుగే। అపాస్యాన్యాన్రణే యోధానభ్యేష్యతి పితామహమ్
బీభత్సుడు యుద్ధంలో అత్యుత్తమ ఆయుధాలు ధరించి, ఇతర యోధులను పక్కన పెట్టి, పితామహుడైన భీష్మునిపై ఎదురుగా వస్తున్నాడు.
హృష్యన్తి రోమకూపాణి సీదతీవ చ మే మనః । చిన్తయిత్వా మహాబాహో భీష్మార్జునసమాగమమ్
మహాబాహువా, భీష్ముడు, అర్జునుడు ఎదురెదురుగా కలిసే సంగతిని ఆలోచిస్తే నా రోమాలు నిక్కబొడుచుకుంటున్నాయి, మనస్సు కూడా దిగులుగా మారుతోంది.
తం చేహ నికృతిప్రజ్ఞం పాఞ్చాల్యం పాపచేతసమ్ । పురస్కృత్య రణే పార్థో భీష్మస్యాయోధనం గతః
దురుద్దేశ్యమైన మనసున్న ద్రుపదుని కుమారుడిని ముందుంచుకొని, పార్థుడు యుద్ధంలో భీష్ముని ఎదుర్కొనడానికి వెళ్లాడు.
అబ్రవీచ్చ పురా భీష్మో నాహం హన్యాం శిఖణ్డినమ్ । స్త్రీ హ్యేషా విహితా ధాత్రా దైవాచ్చ స పునః పుమాన్
ఒకప్పుడు భీష్ముడు ఇలా అన్నాడు: 'నేను శిఖండిని హతముచేయను, ఎందుకంటే ఆమెను సృష్టికర్త స్త్రీగా చేసాడు, అయితే విధివశాత్తు ఇప్పుడు మగవాడయ్యాడు.'
అసంకల్పధ్వజశ్చైవ యాజ్ఞసేనిర్మహాబలః । న చామఙ్గలికే తస్మిన్ప్రహరేదాపగాసుతః
యాజ్ఞసేనుడు గొప్ప బలవంతుడు, అతని ధ్వజం స్థిరంగా ఉండదు. నదిపుత్రుడు కూడా అశుభంగా ఉన్నవారిని కొట్టడు.
ఏతద్విచిన్తయానస్య ప్రజ్ఞా సీదతి మే భృశమ్ । అభ్యుద్యతో రణే పార్థః కురువృద్ధముపాద్రవత్
ఇవన్నీ ఆలోచిస్తుంటే నా బుద్ధి బాగా కలవరపడుతోంది. పార్థుడు యుద్ధంలో కురువృద్ధుడిని ఎదుర్కొనడానికి ముందుకు వచ్చాడు.
యుధిష్ఠిరస్య చ క్రోధో భీష్మశ్చార్జునసంగతః । మమ చాస్త్రసమారమ్భః ప్రజానామశివం ధ్రువమ్
యుధిష్ఠిరుని కోపం, భీష్ముడు అర్జునునితో కలవడం, నా ఆయుధ ప్రయోగం—ఇవి ప్రజలకు శుభం కాదని నాకు నిశ్చయంగా అనిపిస్తోంది.
మనస్వీ బలవాఞ్శూరః కృతాస్త్రోఽలఘువిక్రమః । దూరపాతీ దృఢేషుశ్చ నిమిత్తజ్ఞశ్చ పాణ్డవః
పాండవుడు ధైర్యవంతుడు, బలవంతుడు, పరాక్రమశాలి, ఆయుధాల్లో నైపుణ్యం కలవాడు, దూరంగా బాణాలు విసురగలడు, సంకేతాలు తెలిసినవాడు.
అజేయః సమరే చాపి దేవైరపి సవాసవైః । బలవాన్బుద్ధిమాంశ్చైవ జితక్లేశో యుధాం వరః
అతడిని దేవతలు, ఇంద్రుడితో కలసినా యుద్ధంలో జయించలేరు. అతడు బలవంతుడు, బుద్ధిమంతుడు, కష్టాలను జయించినవాడు, యోధుల్లో అగ్రగణ్యుడు.
విజయీ చ రణే నిత్యం భైరవాస్త్రశ్చ పాణ్డవః । `అభ్యుద్యతం రణే దృష్ట్వా భైరవాస్త్రం చ పాణ్డవమ్ ।' తస్య మార్గం పరిహరన్ద్రుతం గచ్ఛ యతవ్రత
పాండవుడు యుద్ధంలో ఎప్పుడూ విజయవంతుడే. అతని వద్ద భయంకరమైన ఆయుధం ఉంది. యుద్ధంలో అతడు ఆ ఆయుధాన్ని ఎత్తినప్పుడు, నీవు త్వరగా అతని దారిని తప్పుకో.
పశ్యాద్యైతన్మహాఘోరే సంయుగే వైశసం మహత్। హేమచిత్రాణి శూరణాం మహాన్తి చ శుభాని చ
ఇప్పుడు ఈ భయంకరమైన యుద్ధంలో ఎంతటి విధ్వంసం జరుగుతోందో చూడు. వీరుల గొప్ప, బంగారు అలంకారాలున్న కవచాలు అక్కడ కనిపిస్తున్నాయి.
కవచాన్యవదీర్యన్తే శరైః సన్నతపర్వభిః । ఛిద్యన్తే చ ధ్వజాగ్రాణి తోమరాశ్చ ధనూంషి చ
వంకర తలలు గల బాణాలతో కవచాలు చీలిపోతున్నాయి. ధ్వజాల పైభాగాలు, కత్తులు, విల్లు అన్నీ తెగిపోతున్నాయి.
ప్రాసాశ్చ విమలాస్తీక్ష్ణాః శక్త్యశ్చ కనకోజ్జ్వలాః । వైజయన్త్యశ్చ నాగానాం సంక్రుద్ధేన కిరీటినా
మెరిసే, పదునైన కటారాలు, బంగారు మెరుపుతో ఉన్న శక్తులు, ఏనుగుల విజయధ్వజాలు—all ఇవన్నీ కోపంతో ఉన్న కిరీటధారి చేత ధ్వంసమవుతున్నాయి.
నాయం సంరక్షితుం కాలః ప్రాణాన్పుత్రోపజీవిభిః । యాహి స్వర్గం పురస్కృత్య యశసే విజయాయ చ
ఇప్పుడు కుమారుల మీద ఆధారపడే వారికి ప్రాణాలను కాపాడే సమయం కాదు. పరలోకం, కీర్తి, విజయాన్ని కోరుకుంటూ ముందుకు సాగు.
రథనాగహయావర్తాం మహాఘోరాం సుదుర్గమామ్ । రథేన సంగ్రామనదీం తరత్యేష కపిధ్వజః
రథాలు, ఏనుగులు, కుదిరిన గుఱ్ఱాలతో నిండిన, దాటి పోవడానికి కష్టమైన భయంకరమైన యుద్ధనదిని, కపిధ్వజుడు తన రథంతో దాటి వెళ్తున్నాడు.
బ్రహ్మణ్యతా దమో దానం తపశ్చ చరితం మహత్। ఇహైవ దృశ్యతే పార్థే భ్రాతా యస్య ధనఞ్జయః
బ్రాహ్మణుల పట్ల భక్తి, ఆత్మనిగ్రహం, దానం, గొప్ప తపస్సు—ఇవి అన్నీ ధనంజయుని సోదరుడైన పార్థునిలో కనిపిస్తున్నాయి.
భీమసేనశ్చ బలవాన్మాద్రీపుత్రౌ చ పాణ్డవౌ । వాసుదేవశ్చ వార్ష్ణేయో యస్య నాథో వ్యవస్థితః
బలవంతుడైన భీమసేనుడు, మాద్రీ కుమారులు, వృష్ణివంశీయుడైన వాసుదేవుడు—ఇలాంటి వారు అతనికి రక్షకులుగా ఉన్నారు.
తస్యైష మన్యుప్రభవో ధార్తరాష్ట్రస్య దుర్మతేః । తపోభావితదేహస్య కోపో దహతి వాహినీమ్
ధృతరాష్ట్రుని దుర్మార్గపు కుమారుని కోపం, తపస్సుతో బలపడిన దేహంతో, ఆగ్రహం అగ్నిలా సైన్యాన్ని కాల్చేస్తోంది.
ఏష సందృశ్యతే పార్థో వాసుదేవవ్యపాశ్రయః । దారయన్సర్వసైన్యాని ధార్తరాష్ట్రాణి సర్వశః
ఇక్కడ పార్థుడు వాసుదేవుని ఆశ్రయంతో, కౌరవుల సైన్యాన్ని పూర్తిగా చీల్చి పడేస్తున్నాడు.
ఏతదాలోక్యతే సైన్యం క్షోభ్యమాణం కిరీటినా । మహోర్మినద్ధం సుమహత్తిమినేవ మహాజలమ్
కిరీటధారి అర్జునుడు సైన్యాన్ని కలకలం చేయగా, అది మహా జలరాశిని గొప్ప మత్స్యము కలిపినట్లుగా కనిపిస్తోంది.
హాహాకిలకిలాశబ్దాః శ్రూయన్తే చ చమూముఖే । యాహి పాఞ్చాలదాయాదమహం యాస్యే యుధిష్ఠిరమ్
పోరుబీదులో 'హాయ్ హాయ్' అనే అరుపులు వినిపిస్తున్నాయి. 'పాంచాల రాజకుమారుని వద్దకు వెళ్ళు! నేనయితే యుధిష్ఠిరుని వద్దకు వెళ్తాను!' అని పలుకుతున్నారు.
దుర్గమం హ్యన్తరం రాజ్ఞో వ్యూహస్యామితతేజసః । సముద్రకుక్షిప్రతిమం సర్వతోఽతిరథైః స్థితైః
రాజు అమిత తేజస్సుతో ఏర్పరిచిన వ్యూహంలోనిది లోపలికి చేరడం చాలా కష్టమైనది. అది సముద్రపు లోతుల్లా, చుట్టూ మహారథులు కాపలా వహిస్తున్నారు.
సాత్యకిశ్చాభిమన్యుశ్చ ధృష్టద్యుమ్నవృకోదరౌ । పర్యరక్షన్త రాజానం యమౌ చ మనుజేశ్వరమ్
సాత్యకి, అభిమన్యుడు, ధృష్టద్యుమ్నుడు, భీముడు, మరియు యమద్వయులు రాజును అన్ని వైపులా రక్షించారు.
ఉపేన్ద్రసదృశశ్యామో మహాశాల ఇవోద్గతః । ఏష గచ్ఛత్యనీకాగ్రే ద్వితీయ ఇవ ఫల్గునః
ఉపేంద్రుని వంటి నలుపు వర్ణంతో, గొప్ప వృక్షంలా ఎదిగిన వాడు, సైన్యపు ముందుభాగంలో రెండవ అర్జునుడిలా ముందుకు సాగుతున్నాడు.
ఉత్తమాస్త్రాణి చాధత్స్వ గృహీత్వా చ మహద్ధనుః । పార్షతం యాహి రాజానం యుధ్యస్వ చ వృకోదరమ్
నీ గొప్ప విల్లు, అతి శ్రేష్ఠ ఆయుధాలు తీసుకుని, పర్షతుల రాజు వద్దకు వెళ్ళి, భీమునితో యుద్ధం చేయి.
కో హి నేచ్ఛేత్ప్రియం పుత్రం జీవన్తం శాశ్వతీః సమాః । క్షత్రధర్మం తు సంప్రేక్ష్య తతస్త్వాం నియునజ్మ్యహమ్
తన ప్రియమైన కుమారుడు ఎన్నాళ్ళైనా బతకాలని ఎవరు కోరుకోరా? అయినా క్షత్రియ ధర్మాన్ని దృష్టిలో ఉంచుకుని, నిన్ను ఇలా ఆదేశిస్తున్నాను.
ఏష చాతిరణే భీష్మో దహతే వై మహాచమూమ్ । యుద్ధేషు సదృశస్తాత యమస్య వరుణస్య చ
ఇక్కడ భీష్ముడు మహాసంగ్రామంలో సైన్యాన్ని కాల్చేస్తున్నాడు. యుద్ధంలో యముడు, వరుణుడు లాంటి శక్తి అతనికి ఉంది.
పుత్రం సమనుశాస్యైవం భారద్వాజః ప్రతాపవాన్। మహారణే మహారాజ ధర్మరాజమయోధయత్
తన కుమారునికి ఇలా ఉపదేశం చేసి, మహాబలుడు భారద్వాజుడు, మహారాజా, ఆ మహాసంగ్రామంలో ధర్మరాజుని ఎదిరించాడు.
భగదత్తః కృపః శల్యః కృతవర్తా తథైవ చ। విన్దానువిన్దావావన్త్యౌ సైన్ధవశ్చ జయద్రథః
భగదత్తుడు, కృపుడు, శల్యుడు, కృతవర్మ, అవంతి దేశపు విందుడు, అనువిందుడు, సింధు రాజు, జయద్రథుడు,