సా సేనా మహతీ రాజన్పాణ్డుపుత్రస్య సంయుగే। ద్రోణేన వారితా యత్తా న చచాల పదాత్పదమ్
పాండుపుత్రుని ఆ గొప్ప సైన్యం, ఓ రాజా! యుద్ధంలో ద్రోణుడు అడ్డగట్టినా, ఒక్క అడుగు కూడా వెనక్కి తగ్గలేదు.
చేకితాన రణే యత్తం భీష్మం ప్రతి జనేశ్వర । చిత్రసేనస్తవ సుతః క్రుద్ధరూపమవారయత్
భీష్ముని మీద ధైర్యంగా యుద్ధానికి సిద్ధమైన చెకితానుడిని, నీ కుమారుడు చిత్రసేనుడు కోపంగా ఎదుర్కొని అడ్డగట్టాడు.
భీష్మహేతోః పరాక్రాన్తశ్చిత్రసేనః పరాక్రమీ । చేకితానం పరం శక్త్యా యోధయామాస భారత
భీష్ముని కోసం పరాక్రమంతో నిండిన చిత్రసేనుడు గొప్ప శక్తిని చేతబట్టి చెకితానుని మీద యుద్ధానికి దిగాడు, ఓ భారతా.
తథైవ చేకితానోఽపి చిత్రసేనమవారయత్ । తద్యుద్ధమాసీత్సుమహత్తయోస్తత్ర సమాగమే
అలాగే చెకితానుడు కూడా చిత్రసేనుని ఎదుర్కొని నిలిపాడు. ఇద్దరి మధ్య అక్కడ గొప్ప యుద్ధం జరిగింది.
అర్జునో వార్యమాణస్తు బహుశస్తత్ర భారత । విముఖీకృత్య పుత్రం తే సేనాం తవ మమర్ద హ
అర్జునుడు అక్కడ ఎన్నిసార్లు ఆపినప్పటికీ, నీ కుమారుని వెనక్కు తిప్పి, నీ సైన్యాన్ని నాశనం చేశాడు, ఓ భారతా.
దుఃశాసనోఽపి పరయా శక్త్యా పార్థమవారయత్। కథం భీష్మం న నో హన్యాదితి నిశ్చిత్య భారత
దుఃశాసనుడు కూడా గొప్ప శక్తితో పార్థుని అడ్డగించాడు. 'భీష్ముని ఎలా చంపకుండా ఉంటాం?' అని నిర్ణయించుకున్నాడు, ఓ భారతా.
సా వధ్యమానా సమరే పుత్రస్య తవ వాహినీ । లోడ్యతే రథిభిః శ్రేష్ఠైస్తత్రతత్రైవ భారత
నీ కుమారుని సైన్యం యుద్ధంలో చంపబడుతూ, అక్కడక్కడా రథయోధుల చేతిలో తిప్పబడింది, ఓ భారతా.
అథ వీరో మహేష్వాసో మత్తవారణవిక్రమః। సమాదాయ మహచ్చాపం మత్తవారణవారణమ్
ఆ సమయంలో, మహా ధనుర్ధారి, మత్తయిన ఏనుగు వలె ధైర్యంతో ఉన్న వీరుడు, గొప్ప విల్లు తీసుకున్నాడు.
విధున్వానో నరశ్రేష్ఠో ద్రావయాణో వరూథినీమ్ । పృతనాం పాణ్డవేయానాం గాహమానో మహాబలః
ఆ మనుషులలో శ్రేష్ఠుడు తన విల్లు ఊపుతూ, శత్రు వరుసలను చెదరగొడుతూ, పాండవుల సైన్యంలో బలంగా చొచ్చుకుపోయాడు.
నిమిత్తాని నిమిత్తజ్ఞః సర్వతో వీక్ష్య వీర్యవాన్ । ప్రతపన్తమనీకాని ద్రోణః పుత్రమభాషత
ప్రతి దిశలో శకునాలను గమనించి, వాటి అర్థాన్ని తెలిసిన ధైర్యవంతుడైన ద్రోణుడు, సైన్యాలు మంటలతో ఉప్పొంగుతున్నప్పుడు తన కుమారునితో ఇలా చెప్పాడు.
అయం హి దివసస్తాత యత్ర పార్థో మహాబలః। జిఘాంసుః సమరే భీష్మం పరం యత్నం కరిష్యతి
ఈ రోజు, నా కుమారా, మహాబలుడు పార్థుడు యుద్ధంలో భీష్ముని చంపాలని తపించి, తనంతట తాను పరాకాష్ట ప్రయత్నం చేయబోతున్నాడు.
ఉత్పతన్తి హి మే బాణా ధనుః ప్రస్ఫురతీవ చ । యోగమస్త్రాణి నేచ్ఛన్తి క్రూరం మే వర్తతే మనః
నా బాణాలు ముందుకు దూకుతున్నాయి, నా విల్లు కంపించుతున్నట్లు ఉంది, ఆయుధాలు కలవడం ఇష్టపడటం లేదు, నా మనసు క్రూరతతో నిండిపోయింది.
దిక్ష్వశాన్తాని ఘోరాణి వ్యాహరన్తి మృగద్విజాః । నీచైర్గృధ్రా నిలీయన్తే భారతానాం చమూం ప్రతి
ప్రతి దిశలో భయంకరమైన, ఉల్లాసంగా లేని జంతువులు, పక్షులు అరుస్తున్నాయి; గద్దలు తక్కువగా దాగి, కౌరవుల సైన్యాన్ని చూస్తున్నాయి.
నష్టప్రభ ఇవాదిత్యః సర్వతో లోహితా దిశః । రసతే వ్యథతే భూమిః కమ్పతీవ చ సర్వశః
సూర్యుడు కాంతి కోల్పోయినట్టు కనిపిస్తున్నాడు, అన్ని దిశలు ఎర్రగా మారాయి; భూమి నడుము కంపిస్తోంది, ప్రతిచోటా దద్దరిల్లుతోంది.
కఙ్కగృధ్రా బలాకాశ్చ వ్యాహరన్తి ముహుర్ముహుః । శివాశ్చైవాశివా ఘోరా వేదయన్త్యో మహద్భయమ్
కాకులు, గద్దలు, కొంగలు మళ్లీ మళ్లీ అరుస్తున్నాయి; శుభమైనవి, అశుభమైనవి, భయంకరమైనవి, పెద్ద భయాన్ని సూచిస్తున్నాయి.
పపాత మహతీ చోల్కా మధ్యేనాదిత్యమణ్డలాత్। సకబన్ధశ్చ పరిఘో భానుమావృత్య తిష్ఠతి
సూర్య మండల మధ్య నుంచి పెద్ద ఉల్క పడి వచ్చింది; తలలేని గొప్ప గద ఒకటి సూర్యుని కప్పి నిలిచింది.
పరివేషస్తథా ఘోరశ్చన్ద్రభాస్కరయోరభూత్। వేదయానో భయం ఘోరం రాజ్ఞాం దేహావకర్తనమ్
చంద్రుడు, సూర్యుని చుట్టూ భయంకరమైన వలయం ఏర్పడింది; అది ఘోరమైన భయం, రాజుల మరణాన్ని సూచిస్తోంది.
దేవతాయతనస్థాశ్చ కౌరవేన్ద్రస్య దేవతాః । కమ్పన్తే చ హసన్తే చ నృత్యన్తి చ రుదన్తి చ
కౌరవ రాజు దేవాలయాలలో ఉన్న దేవతలు కంపిస్తున్నారు, నవ్వుతున్నారు, నాట్యం చేస్తున్నారు, ఏడుస్తున్నారు.
అపసవ్యం గ్రహాశ్చక్రురలక్ష్మాణం దివాకరమ్ । అవాక్శిరాశ్చ భగవానుపాతిష్ఠత చన్ద్రకమాః
గ్రహాలు ఎడమవైపు తిరిగి, సూర్యునికి దురదృష్టాన్ని కలిగించాయి; చంద్రుడు తలకిందుగా నిలిచాడు.
వపూంషి చ నరేన్ద్రాణాం విగతాభాని లక్షయే । ధార్తరాష్ట్రస్య సైన్యేషు న చ భ్రాజన్తి దంశితాఃక
రాజుల శరీరాలు కాంతిని కోల్పోయినట్టు కనిపిస్తున్నాయి; ధృతరాష్ట్రుని సైన్యంలో అలంకరించబడినవారు మెరుగు కోల్పోయారు.
సేనయోరుభయోశ్చాపి సమన్తాచ్ఛ్రూయతే మహాన్। పాఞ్చజన్యస్య నిర్ఘోషో గాణ్డీవస్య చ నిఃస్వనః
రెండు సేనల మధ్య నలుమూలలా పాంచజన్య శంఖం మోగిన శబ్దం, గాండీవం నుంచి వచ్చే ధ్వని ఘనంగా వినిపిస్తోంది.
ధ్రువమాస్థాయ బీభత్సురుత్తమాస్త్రాణి సంయుగే। అపాస్యాన్యాన్రణే యోధానభ్యేష్యతి పితామహమ్
బీభత్సుడు యుద్ధంలో అత్యుత్తమ ఆయుధాలు ధరించి, ఇతర యోధులను పక్కన పెట్టి, పితామహుడైన భీష్మునిపై ఎదురుగా వస్తున్నాడు.
హృష్యన్తి రోమకూపాణి సీదతీవ చ మే మనః । చిన్తయిత్వా మహాబాహో భీష్మార్జునసమాగమమ్
మహాబాహువా, భీష్ముడు, అర్జునుడు ఎదురెదురుగా కలిసే సంగతిని ఆలోచిస్తే నా రోమాలు నిక్కబొడుచుకుంటున్నాయి, మనస్సు కూడా దిగులుగా మారుతోంది.
తం చేహ నికృతిప్రజ్ఞం పాఞ్చాల్యం పాపచేతసమ్ । పురస్కృత్య రణే పార్థో భీష్మస్యాయోధనం గతః
దురుద్దేశ్యమైన మనసున్న ద్రుపదుని కుమారుడిని ముందుంచుకొని, పార్థుడు యుద్ధంలో భీష్ముని ఎదుర్కొనడానికి వెళ్లాడు.
అబ్రవీచ్చ పురా భీష్మో నాహం హన్యాం శిఖణ్డినమ్ । స్త్రీ హ్యేషా విహితా ధాత్రా దైవాచ్చ స పునః పుమాన్
ఒకప్పుడు భీష్ముడు ఇలా అన్నాడు: 'నేను శిఖండిని హతముచేయను, ఎందుకంటే ఆమెను సృష్టికర్త స్త్రీగా చేసాడు, అయితే విధివశాత్తు ఇప్పుడు మగవాడయ్యాడు.'
అసంకల్పధ్వజశ్చైవ యాజ్ఞసేనిర్మహాబలః । న చామఙ్గలికే తస్మిన్ప్రహరేదాపగాసుతః
యాజ్ఞసేనుడు గొప్ప బలవంతుడు, అతని ధ్వజం స్థిరంగా ఉండదు. నదిపుత్రుడు కూడా అశుభంగా ఉన్నవారిని కొట్టడు.
ఏతద్విచిన్తయానస్య ప్రజ్ఞా సీదతి మే భృశమ్ । అభ్యుద్యతో రణే పార్థః కురువృద్ధముపాద్రవత్
ఇవన్నీ ఆలోచిస్తుంటే నా బుద్ధి బాగా కలవరపడుతోంది. పార్థుడు యుద్ధంలో కురువృద్ధుడిని ఎదుర్కొనడానికి ముందుకు వచ్చాడు.
యుధిష్ఠిరస్య చ క్రోధో భీష్మశ్చార్జునసంగతః । మమ చాస్త్రసమారమ్భః ప్రజానామశివం ధ్రువమ్
యుధిష్ఠిరుని కోపం, భీష్ముడు అర్జునునితో కలవడం, నా ఆయుధ ప్రయోగం—ఇవి ప్రజలకు శుభం కాదని నాకు నిశ్చయంగా అనిపిస్తోంది.
మనస్వీ బలవాఞ్శూరః కృతాస్త్రోఽలఘువిక్రమః । దూరపాతీ దృఢేషుశ్చ నిమిత్తజ్ఞశ్చ పాణ్డవః
పాండవుడు ధైర్యవంతుడు, బలవంతుడు, పరాక్రమశాలి, ఆయుధాల్లో నైపుణ్యం కలవాడు, దూరంగా బాణాలు విసురగలడు, సంకేతాలు తెలిసినవాడు.
అజేయః సమరే చాపి దేవైరపి సవాసవైః । బలవాన్బుద్ధిమాంశ్చైవ జితక్లేశో యుధాం వరః
అతడిని దేవతలు, ఇంద్రుడితో కలసినా యుద్ధంలో జయించలేరు. అతడు బలవంతుడు, బుద్ధిమంతుడు, కష్టాలను జయించినవాడు, యోధుల్లో అగ్రగణ్యుడు.