తస్య తద్వచనం శ్రుత్వా సవ్యసాచీ మహారథః । కాలోఽయమితి సంచిన్త్య శిఖణ్డినమచోదయత్
శిఖండి మాటలు విని, మహారథుడైన సవ్యసాచీ, 'ఇప్పుడు సమయం వచ్చింది' అని భావించి, శిఖండిని ప్రోత్సహించాడు.
అహం త్వామనుయాస్యామి పరాన్విద్రావయఞ్శరైః । అభిద్రవ సుసంరబ్ధో భీష్మం భీమపరాక్రమమ్
నేను నీ వెంట వస్తాను, శత్రువులను బాణాలతో తరిమేస్తాను. భీముడి పరాక్రమం ఉన్న భీష్మునిపై ధైర్యంగా దాడి చేయి.
న హి తే సంయుగే పీడాం శక్తాః కర్తుం మహాబలాః । తస్మాదద్య మహాబాహో యత్నాద్భీష్యమభిద్రవ
యుద్ధంలో గొప్ప బలవంతులు కూడా నిన్ను ఏమీ చేయలేరు. అందుకే, మహాబాహువా! నేడు శక్తిని ప్రదర్శించి భీష్మునిపై దాడి చేయి.
అహత్వా సమరే భీష్మ యది యాస్యసి మారిష । అవహాస్యోఽస్య లోకస్య భవిష్యసి మయా సహ
యుద్ధంలో భీష్ముని చంపకుండా నీవు వెళ్తే, లోకంలో నీవు, నేనూ అపహాస్యానికి గురవుతాము.
నావహాస్యా యథా వీర భవేమ పరమాహవే । తథా కురు రణే యత్నం సాధయస్వ పితామహమ్
ఈ మహాయుద్ధంలో మనిద్దరం అపహాస్యానికి గురవకుండా ఉండాలంటే, యుద్ధంలో శ్రమపడి, పితామహుడిని పడగొట్టు.
కురూంశ్చ సహితాన్సర్వాన్యతమానాన్మహారథాన్ । అహమావారయిష్యామి సావయస్వ పితామహమ్
కురువంశానికి చెందిన అందరినీ, మహారథులను నేను అడ్డుకుంటాను. నీవు పితామహుడిని పడగొట్టు.
ద్రోణం చ ద్రోణపుత్రం చ కృపం చాథ సుయోధనమ్ । చిత్రసేనం వికర్ణం చ సైన్ధవం చ యజద్రథమ్
ద్రోణుడు, ద్రోణుని కుమారుడు, కృపాచార్యుడు, సుయోధనుడు, చిత్రసేనుడు, వికర్ణుడు, సైంధవుడు, యజత్రథుడు—
విన్దానువిన్దావావన్త్యౌ కామ్భోజం చ సుదక్షిణమ్ । భగదత్తం తథా శూరం మాగదం చ మహాబలమ్
అవంతి దేశానికి చెందిన వింద్యుడు, అనువింద్యుడు, కామ్బోజ దేశపు సుదక్షిణుడు, పరాక్రమశాలి భగదత్తుడు, మాగధ రాజు—
సౌమదత్తిం తథా శూరమార్శ్యశృఙ్గిం చ రాక్షసమ్ । త్రిగర్తరాజం చ రణే సహ సర్వైర్మహారథైః
సౌమదత్తి అనే ధైర్యవంతుడు, అర్ష్యశృంగి అనే రాక్షసుడు, ఇంకా త్రిగర్త రాజు — వీరందరితో పాటు మహారథులు యుద్ధంలో చేరారు.
అహమావారయిష్యామి వేలేవ మకరాలయమ్ । కురూంశ్చ సహితాన్సర్వాన్యుధ్యమానాన్మహాబలాన్ । నివారయిష్యామి రణే సాధయస్వ పితామహమ్
నేను సముద్ర తీరంలా వారిని అడ్డుకుంటాను; యుద్ధంలో కలసి వచ్చి పోరాడుతున్న బలమైన కౌరవులను కూడా నిలిపివేస్తాను. నువ్వు పితామహుడిని సంహరించడంలో విజయవంతమవు.
కథం శిఖణ్డీ గాఙ్గేయమభ్యధావత్పితామహమ్ । పాఞ్చాల్యః సమరే క్రుద్ధో ధర్మాత్మానం యతవ్రతమ్
పాంచాలుడైన శిఖండీ యుద్ధంలో కోపంతో ధర్మాన్ని పాటించే, వ్రతంలో నిలిచిన గంగాపుత్రుడైన పితామహుడిని ఎలా ఎదుర్కొన్నాడు?
కేఽరక్షన్పాణ్డవానీకే శిఖణ్డినముదాయుధాః। త్వరమాణాస్త్వరాకాలే జిగీషన్తో మహారథాః
పాండవుల వలయంలో శస్త్రధారులైన మహారథులు, విజయం కోసం తపిస్తూ, శిఖండీని ఎవరు రక్షించారు?
కథం శాన్తనవో భీష్మః స తస్మిన్దశమేఽహని। అయుధ్యత మహావీర్యః పాణ్డవైః సహ సృఞ్జయైః
శాంతనువు కుమారుడైన భీష్ముడు, ఆ మహావీరుడు, పదవ రోజు పాండవులతో, శృంజయులతో కలిసి యుద్ధాన్ని ఎలా సాగించాడు?
న మృష్యామి రణే భీష్మం ప్రత్యుద్యాతం శిఖణ్డినా । కచ్చిన్న రథమద్గోఽస్వ ధనుర్వాఽశీర్యతాస్థతః
శిఖండీ యుద్ధంలో భీష్ముడిని ఎదుర్కొనడాన్ని నేను భరించలేను; అతని రథం విరిగిపోయిందా, విల్లు తెగిపోయిందా, లేక అతడు స్థిరంగా నిలిచాడా?
నాశీర్యత ధనుశ్చాస్య రథభఙ్గో న చాప్యభూత్। యుధ్యమానస్య సంగ్రామే భీష్మస్య భరతర్షభ। నిఘ్నతః సమరే శత్రూన్శరైః సన్నతపర్వభిః
భరతశ్రేష్ఠుడైన భీష్ముడు యుద్ధంలో శత్రువులను వంపుతో కూడిన బాణాలతో సంహరిస్తూ పోరాడుతున్నప్పుడు, అతని విల్లు కూడా విరగలేదు, రథం కూడా ధ్వంసం కాలేదు.
అనేకశతసాహస్రావకానాం మహారథాః । తథా దన్తిగణా రాజన్హాయశ్చైవ సుసఞ్జితాః
అనేక లక్షల మంది మహారథులు, ఏనుగుల గుంపులు, రాజా! ఇంకా బాగా శిక్షణ పొందిన గుర్రాలు కూడా ముందుకు వచ్చాయి.
అభ్యవర్తన్త యుద్ధాయ పురస్కృత్య పితామహమ్
వారు యుద్ధానికి పితామహుడిని ముందుండి ఉంచుకుని ముందుకు కదిలారు.
యథాప్రతిజ్ఞం కౌరవ్య స చాపి సమిర్తిజయః । పార్యానామకరోద్భీష్మః సతతం సమితి క్షయమ్
కౌరవా! భీష్ముడు తన ప్రతిజ్ఞను నిలబెట్టుకుంటూ, శత్రు సైన్యాలను ఎప్పటికప్పుడు నాశనం చేశాడు.
యుధ్యమానం మహేష్వాసం వినిఘ్నన్తం పరాఞ్శరైః । పాఞ్చాలాః పాణ్డవైః సార్ధ సర్వతః పర్యవారయన్
పాంచాళులు పాండవులతో కలిసి, మహాబలుడు బాణాలతో శత్రువులను సంహరిస్తూ యుద్ధం చేస్తున్న భీష్ముని అన్ని వైపులా చుట్టుముట్టారు.
దశమేఽహని సంప్రాప్తే తతస్తాం రిపువాహినీమ్ । కీర్యమాణాం శితైర్బాణైః శతశోఽథ సహస్రశః
పదవ రోజు వచ్చినప్పుడు, ఆ శత్రు సైన్యం వందలు, వేల సంఖ్యలో పదునైన బాణాలతో చీల్చబడింది.
న హి భీష్మం మహేష్వాసం పాణ్డవాః పాణ్డుపూర్వజ । అశక్నువన్రణే జేతుం పాశహస్తమివానతకమ్
పాండవులు, పాండుపూర్వజా! మహావిల్లు ధరించిన భీష్ముని యుద్ధంలో ఎలా పరాజయం చేయలేకపోయారో, మరణదేవుడు పాశాన్ని పట్టుకున్నప్పుడు ఎవరూ అతన్ని జయించలేకపోవడంలా.
అథోపాయాన్మహారాజ సవ్యసాచీ ధనఞ్జయః । త్రాసయన్రథినః సర్వాన్బీభత్సురపరాజితః
రాజా! ఆ సమయంలో సవ్యసాచిగా ప్రసిద్ధుడైన ధనంజయుడు, భయంకరుడు, బీభత్సుడు, యుద్ధరంగంలో ఉన్న అందరు రథారోహులను భయపెట్టి, వివిధ ఉపాయాలు ఉపయోగించాడు.
సింహవద్వినదన్నుచ్చైర్ధనుర్జ్యాం విక్షిపన్ముహుః । శరౌఘాన్విసృజన్పార్థో వ్యచరత్కాలవద్రణే
పార్థుడు సింహంలా గర్జిస్తూ, తన విల్లును పదే పదే ఎక్కిస్తూ, బాణవర్షాన్ని వదులుతూ, యుద్ధంలో కాలమంతటివాడిలా సంచరించాడు.
తస్య శబ్దేన విత్రస్తాస్తావకా భారతర్షభ । సింహస్యేవ మృగా రాజన్వ్యద్రవన్త మహాభయాత్
భరతశ్రేష్ఠుడా! అతని విల్లు శబ్దంతో నీ సైనికులు సింహాన్ని చూసిన జింకల్లా భయంతో పరుగెత్తారు, రాజా!
జయన్తం పాణ్డవం దృష్ట్వా త్వత్సైన్యం చాభిపీడితమ్ । దుర్యోధనస్తతో భీష్మమబ్రవీద్భృశపీడితః
పాండవుడు జయిస్తున్నాడు, నీ సైన్యం నష్టపోతోంది అని చూసి, దుర్యోధనుడు తీవ్రంగా బాధపడి భీష్మునితో ఇలా అన్నాడు.
ఏష పాణ్డుసుతస్తాత శ్వేతాశ్వః కృష్ణసారథిః। దహతే మామకాన్సర్వాన్కృష్ణవర్త్మేన కాననమ్
తండ్రీ! ఈ పాండుపుత్రుడు తెల్ల గుర్రాలతో, కృష్ణుడు రథసారధిగా ఉండగా, నా సైన్యాన్ని అగ్నిలా కాల్చేస్తున్నాడు; కృష్ణుని మార్గం అరణ్యాన్ని కాల్చినట్లే.
పశ్య సైన్యాని గాఙ్గేయ ద్రవమాణాని సర్వశః । పణ్డవేన యుధాం శ్రేష్ఠ కాల్యమానాని సంయుగే
గంగా కుమారుడా, చూడు! యుద్ధంలో పాండవులలో అగ్రగణ్యుడైన అర్జునుడు దెబ్బతీయడంతో మా సైన్యాలు అన్ని దిక్కులకూ పారిపోతున్నాయి.
యథా పశుగణాన్పాలః సంకాలయతి కాననే । తథేదం మామకం సైన్యం కాల్యతే శత్రుతాపన
వనంలో గొర్రెలను కాపరి ఎలా కూడగట్టుతాడో, అలాగే శత్రువులను భయపెట్టే వారు మా సైన్యాన్ని శత్రువులు చుట్టుముట్టి తరిమేస్తున్నారు.
ధనఞ్జయశరైర్భగ్నం ద్రవమాణం తతస్తతః । భీమోఽప్యేవం దురాధర్పో విద్రావయతి మే బలమ్
అర్జునుని బాణాలతో మా సైన్యం చెల్లాచెదురై పారిపోతుంటే, ఆగలేని భీముడు కూడా నా సైన్యాన్ని భయపెట్టి తరిమేస్తున్నాడు.
సాత్యకిశ్చేకితానశ్చ మాద్రీపుత్రౌ చ పాణ్డవౌ। అభిమన్యుః సువిక్రాన్తో వాహినీం ద్రవతే మమ
సాత్యకి, చెకితానుడు, మాద్రీ కుమారులు, పరాక్రమశాలి అభిమన్యుడు — వీరందరూ కలిసి నా సైన్యాన్ని పరుగెత్తిస్తున్నారు.