కథం శిఖణ్డీ గాఙ్గేయమభ్యవర్తత సంయుగే। పాణ్డవాశ్చ కథం భీష్మం తన్మమాచక్ష్వ సఞ్జయ
శిఖండి యుద్ధంలో గంగాపుత్రుడిని ఎలా ఎదుర్కొన్నాడు? పాండవులు భీష్ముడిని ఎలా ఎదుర్కొన్నారు? ఈ సంగతిని నాకు చెప్పు, సంజయా.
తతః ప్రభాతే విమలే సూర్యస్యోదయనం ప్రతి। తాడ్యమానాసు భేరీషు మృదఙ్గేష్వానకేషు చ
ఆ తరువాత, తెల్లవారుజామున, సూర్యోదయానికి ముందు, బేరీలు, మృదంగాలు, ఆనకాలు మోగుతుండగా,
ధ్మాయమానేషు శఙ్ఖేషు పాణ్డరేషు సమన్తతః । శిఖణ్డినం పురస్కృత్య నిర్యాప్తాః పాణ్డవా యుధి
చుట్టూ తెల్లటి శంఖాలు ఊదుతుండగా, పాండవులు యుద్ధానికి బయలుదేరారు. ముందుగా శిఖండిని ఉంచారు.
కృత్వా వ్యూహం మహారాజ సర్వశత్రునిబర్హణమ్ । శిఖణ్డీ సర్వసైన్యానామగ్ర ఆసీద్విశాంపతే
ఓ రాజా, శత్రువులను నాశనం చేసే విధంగా వ్యూహాన్ని ఏర్పాటు చేసి, శిఖండి అన్ని సైన్యాలకూ ముందుగా నిలబడ్డాడు, ఓ మహాపురుషా.
చక్రరక్షౌ తతస్తస్య భీమసేనధనంజయౌ । పృష్ఠతో ద్రౌపదేయాశ్చ సౌభద్రశ్చైవ వీర్యవాన్
ఆ సమయంలో భీమసేనుడు, అర్జునుడు అతని రథచక్రాలను రక్షించగా, ద్రౌపదీ కుమారులు మరియు పరాక్రమశాలి సుభద్ర కుమారుడు వెనుక నిలిచారు.
సాత్యకిశ్చేకితానశ్చ తేషాం గోప్తా మహారథః। ధృష్టద్యుమ్నస్తతః పశ్చాత్పాఞ్చాలైరభిరక్షితః
సాత్యకి, చెకితానుడు వీరిని కాపాడగా, ఆ తరువాత ధృష్టద్యుమ్నుడు పాంచాళులతో కలిసి వెనుక రక్షణగా ఉన్నాడు.
తతో యుధిష్ఠిరో రాజా యమాభ్యాం సహితః ప్రభుః। ప్రయయౌ సింహనాదేన నాదయన్భరతర్షభ
ఆ తరువాత మహాబలుడు యుధిష్ఠిరుడు, యమధర్మ కుమారులతో కలిసి సింహంలా గర్జిస్తూ ముందుకు సాగాడు, ఓ భారత వంశోత్తమా!
విరాటస్తు తతః పశ్చాత్స్వేన సైన్యేన సంవృత్తః । ద్రుపదశ్చ మహాబాహో తతః పఞ్చాదుపాద్రవత్
విరాటుడు తన సైన్యంతో చుట్టుముట్టబడి వెనుకన వచ్చాడు. తరువాత మహాబాహువు ద్రుపదుడు పాంచాళులతో ముందుకు వచ్చాడు.
కేకయా భ్రాతరః పఞ్చ ధృష్టకేతుశ్చ వీర్యవాన్ । జఘనం పాలయామాసుః పాణ్డవేయశ్చ రాక్షసః
కేకయ దేశపు ఐదుగురు సోదరులు, ధృష్టకేతువు పరాక్రమంతో, పాండవుని రాక్షస కుమారుడు కలిసి వెనుక భాగాన్ని కాపాడారు.
ఏవం వ్యూహ్య మహాసైన్యం పాణ్డవాస్తవ వాహినీమ్ । అభ్యద్రవన్త సంగ్రామే త్యక్త్వా జీవితమాత్మనః
ఇలా తమ మహాసైన్యాన్ని అమర్చిన పాండవులు, ప్రాణాలను లెక్కచేయకుండా నీ సేనపై యుద్ధానికి దూసుకెళ్లారు.
తథైవ కురవో రాజన్భీష్మం కృత్వా మహారథమ్ । అగ్రతః సర్వసైన్యానాం ప్రయయుః పాణ్డవాన్ప్రతి
అదేవిధంగా, రాజా! కౌరవులు భీష్ముడిని మహారథుడిగా ముందుంచి, మొత్తం సైన్యంతో పాండవులపై దండెత్తారు.
పుత్రైస్తవ దురాధర్షో రక్షితః సుమహాబలైః । తతో ద్రోణో మహేష్వాసః పుత్రశ్చాస్య మహాబలః
నీ కుమారుడు అపరాజేయుడై, మహాబలశాలులైన సోదరుల రక్షణలో ఉన్నాడు. తరువాత గొప్ప విలువిద్వాంసుడు ద్రోణుడు, అతని పరాక్రమశాలి కుమారుడు వచ్చారు.
భగదత్తస్తతః పశ్చాద్గజానీకేన సంవృతః । కృపశ్చ కృతవర్మా చ భగదత్తమనువ్రతౌ
ఆ తరువాత భగదత్తుడు గజసేన్యంతో చుట్టుముట్టబడి వచ్చాడు. కృపుడు, కృతవర్ముడు భగదత్తుని వెంట నడిచారు.
కామ్భోజరాజో బలవాంస్తతః పశ్చాత్సుదక్షిణః । మాగధశ్చ జయత్సేనః సౌబలశ్చ బృహద్బలః
తరువాత కాంభోజ రాజు బలవంతుడు, సుదక్షిణుడు, మాగధుడు జయత్సేనుడు, సుబలుని కుమారుడు బృహద్బలుడు వచ్చారు.
తథైవాన్యే మహేష్వాసాః సుశర్మప్రముఖా నృపాః । జఘనం పాలయామాసుస్తవ సైన్యస్య భారత
అలాగే, సుశర్ముడు ముందుండి ఇతర మహావిలువిద్వాంసులు నీ సేన వెనుక భాగాన్ని కాపాడారు, ఓ భారతా!
దివసేదివసే ప్రాప్తే భీష్మః శాన్తనవో యుధి। ఆసురానకరోద్వ్యూహాన్పైశాచానథ రాక్షసాన్
ప్రతి రోజూ యుద్ధంలో శాంతనువు కుమారుడు భీష్ముడు, అసుర, పిశాచ, రాక్షస రూపాలైన వ్యూహాలను అమర్చేవాడు.
తతః ప్రవవృతే యుద్ధం తవ తేషాం చ భారత। అన్యోన్యం నిఘ్నతాం రాజన్యమరాష్ట్రవివర్ధనమ్
అప్పుడా, నీ సేనకు, వారి సేనకు మధ్య యుద్ధం మొదలై, రాజులు పరస్పరం కొట్టుకుంటూ భూమిని కంపింపజేశారు.
అర్జునప్రముఖాః పార్థాః పురస్కృత్య శిఖణ్డినమ్। భీష్మం యుద్ధేఽభ్యవర్తన్త కిరన్తో వివిధాఞ్శరాన్
అర్జునుడు ముందుండగా, పాండవులు శిఖండిని ముందుంచి, భీష్మునిపై అనేక బాణాలతో వర్షం కురిపిస్తూ యుద్ధానికి ఎదురయ్యారు.
తత్ర భారత భీమేన తాడితాస్తావకాః శరైః। రుధిరౌఘపరిక్లిన్నాః పరలోకం యయుస్తదా
అక్కడ, ఓ భారతా! భీముని బాణాలకు తగిలిన నీ సైనికులు రక్తపు ప్రవాహంలో తడిసి, పరలోకానికి చేరుకున్నారు.
నకులః సహదేవశ్చ సాత్యకిశ్చ మహారథః । తవ సైనయం సమాసాద్య పీడయామాసురోజసా
నకులుడు, సహదేవుడు, మహారథుడు సాత్యకిలు నీ సైన్యాన్ని ఎదుర్కొని తమ పరాక్రమంతో బాగా నొప్పించారు.
తే వధ్యామానాః సమరే తావకా భరతర్షభ । నాశక్నువన్వారయితుం పాణ్డవానాం మహద్బలమ్
యుద్ధంలో నీ సైనికులు చంపబడుతుండగా, ఓ భారత వంశశ్రేష్ఠా! వారు పాండవుల గొప్ప బలాన్ని తట్టుకోలేకపోయారు.
తతస్తు తావకం సైన్యం వధ్యమానం సమన్తతః। సంప్రాద్రవద్దశః దిశః కాల్యమానం మహారథైః
అప్పుడు నీ సైన్యం అన్ని వైపులా చుట్టుముట్టబడి, మహారథుల దెబ్బలకు భయపడి, దిక్కుతెలియకుండా పారిపోయింది.
త్రాతారం నాధ్యగచ్ఛన్త తావకా భరతర్షభ । వధ్యమానాః శితైర్బాణైః పాణ్డవైః సహ సృఞ్జయైః
భరత వంశ శిరోమణీ, పాండవులు మరియు శృంజయులు పదునైన బాణాలతో దాడి చేయగా, నీ సైనికులకు రక్షకుడు ఎవరూ దొరకలేదు.
పీడ్యమానం బలం దృష్ట్వా పార్థైర్భీష్మః పరాక్రమీ । యదకార్షీద్రణే క్రుద్ధస్తన్మమాచక్ష్వ సఞ్జయ
పాండవుల చేతిలో తన సైన్యం బాధపడుతుంటే, పరాక్రమశాలి భీష్ముడు కోపంతో యుద్ధంలో ఏం చేసాడో నీవు నాకు చెప్పు సంజయా.
కథం వా పాణ్డవా యుద్ధే ప్రత్యుద్యాతాః పరంతపాః । నిఘ్నన్తో మామకాన్వీరాంస్తన్మమాచక్ష్వ సఞ్జయ
పాండవులు, శత్రువులను భయపెట్టేవారు, యుద్ధానికి సిద్ధంగా ఉండి, నా వీరులను ఎలా సంహరించారో నీవు చెప్పు సంజయా.
ఆచక్షే తే మహారాజ యదకార్షీత్పితా తవ। పీడితే తవ పుత్రస్య సైన్యే పాణ్డవ సృఞ్జయైః
మహారాజా, పాండవులు మరియు శృంజయులు నీ కుమారుని సైన్యాన్ని బాధించగా, నీ తండ్రి ఏం చేసాడో నేను చెప్పుతాను.
ప్రంహృష్టమనసః శూరాః పాణ్డవాః పాణ్డుపూర్వజ । అభ్యవర్తన్త నిఘ్నన్తస్తవ పుత్రస్య వాహినీమ్
యుధిష్ఠిరుడు ముందుండగా, హర్షంతో ఉన్న పాండవులు నీ కుమారుని సైన్యాన్ని సంహరిస్తూ ముందుకు దూసుకొచ్చారు.
తం వినాశం మనుష్యేన్ద్ర నరవారణవాజినామ్ । నామృష్యత తదా భీష్మః సైన్యఘాతం రణే పరైః
నరేంద్ర, శత్రువులు యుద్ధంలో ఏనుగులు, కుదిరాలు, యోధులను నాశనం చేయడాన్ని భీష్ముడు భరించలేకపోయాడు.
స పాణడవాన్మహేష్వాసః పఞ్చాలాంశ్చైవ సృఞ్జయాన్ । నారాచైర్వత్సదన్తైశ్చ శితైరఞ్జలికైస్తథా
ఆ మహాశక్తివంతుడు భీష్ముడు, పాండవులు, పాంచాళులు, శృంజయులపై ఇనుప బాణాలు, వెడల్పాటి అంచు గల బాణాలు, పదునైన అంజలిక బాణాలతో దాడి చేశాడు.
అభ్యవర్షత దుర్ధర్షస్త్యక్త్వా జీవితమాత్మనః । స పాణ్డవానాం ప్రవరాన్పఞ్చ రాజన్మహారథాన్
అతడు తన ప్రాణాన్ని లెక్కచేయకుండా, పాండవుల ఐదుగురు మహారథులపై ఉగ్రంగా బాణ వర్షం కురిపించాడు రాజా.