తథోక్తవతి గాఙ్గేయే పరలోకాయ దీక్షితే। అర్జునో దుఃఖసంతప్తః సవ్రీడమిదమబ్రవీత్
గంగేయుడు ఇలా చెప్పి పరలోకాన్ని ఆశించినప్పుడు, అర్జునుడు బాధతో, సిగ్గుతో ఇలా అన్నాడు.
గురుణా కురువృద్ధేన కృతప్రజ్ఞేన ధీమతా । పితామహేన సంగ్రామే కథం యోద్ధాస్మి మాధవ
కురువంశానికి పెద్దవాడు, జ్ఞానవంతుడు, ధైర్యవంతుడు అయిన నా గురువు, తాతను నేను యుద్ధంలో ఎలా ఎదుర్కొనగలను, మాధవా?
క్రీడతా హి మయా బాల్యే వాసుదేవ మహామనాః । పాంసురూషితగాత్రేణ మహాత్మా పరుషీకృతః
వాసుదేవా, నేను చిన్నవాడిగా ఆడుకుంటున్నప్పుడు, నా శరీరం మట్టితో కప్పబడి ఉండగా, ఆ మహాత్ముడు నాతో కొంత కఠినంగా ప్రవర్తించేవాడు.
యస్యాహమధిరుహ్యాఙ్కం వాలః కిల గదాగ్రజ । తాతేత్యవోచం పితరం పితుః పాణ్డోర్మహాత్మనః
ఓ గదాధరా, చిన్నప్పుడు నేను ఆయన మోకాలిపై కూర్చుని, 'తాత' అని పిలిచేవాడిని. ఆయన పాండువు తండ్రి, గొప్ప మనిషి.
నాహం తాతస్తవ పితుస్తాతోఽస్మి తవ భారత । ఇతి మామబ్రవీద్బాల్యే యః స వధ్యః కథం మయా
'నేను నీ తండ్రిని కాదు, నీ తండ్రి తండ్రిని కాదు; నేను నీ తాతను, ఓ భారతా' అని చిన్నప్పుడు నాకు చెప్పిన వాడిని నేను ఎలా హతమార్చగలను?
కామం వధ్యతు సైన్యం మే నాహం యోత్స్యే మహాత్మనా । జయో వాస్తు వధో వా మే కథం వా కృష్ణ మన్యసే
నా సైన్యం ఎంత మంది చనిపోతే చనిపోనివ్వు, కాని ఆ మహాత్ముడితో నేను యుద్ధం చేయను; నాకు విజయం వచ్చినా, మరణం వచ్చినా, నీవేమనుకుంటావు కృష్ణా?
కథమస్మాద్విధః కృష్ణ జానన్ధర్మం సనాతనమ్ । న్యస్తశస్త్రే చ వృద్ధే చ ప్రహరేద్ధి పితామహే
శాశ్వత ధర్మాన్ని తెలిసినవాడైన అర్జునుడు, ఆయుధాలు వదిలేసిన వృద్ధుడైన తన తాతను ఎలా హింసించగలడు, కృష్ణా?
ప్రతిజ్ఞాయ వధం జిష్ణో పురా భీష్మస్య సంయుగే। క్షత్రధర్మే స్థితః పార్థ కథం నైనం హనిష్యసి
పూర్వం యుద్ధంలో భీష్ముడిని సంహరిస్తానని ప్రతిజ్ఞ చేసిన నీవు, క్షత్రియ ధర్మాన్ని పాటిస్తున్నప్పటికీ, పార్థా, ఆయనను ఎలా చంపకుండా ఉంటావు?
పాతయైనం రథాత్పార్థ క్షత్రియం యుద్ధదుర్మదమ్ । నాహత్వా యుధి గాఙ్గేయం విజయస్తే భవిష్యతి
పార్థా, యుద్ధంలో గర్వంగా ఉన్న క్షత్రియుడైన భీష్ముడిని రథం మీద నుంచి కింద పడవేయి. యుద్ధంలో గంగాపుత్రుడిని సంహరించకుండా నీకు విజయము కలగదు.
దృష్టమేతత్పురా దేవైర్భవిష్యత్యవశస్య తే। యద్దృష్టం హి పురా పార్థ తత్తథా న తదన్యథా
ఈ విషయం దేవతలు ముందే చూశారు. ఇది తప్పకుండా నీకు జరుగుతుంది, పార్థా. ఎందుకంటే, ముందే జరిగినది మళ్లీ అలాగే జరుగుతుంది, వేరుగా కాదు.
న హి భీష్మం దురాధర్షం వ్యాత్తాననమివాన్తకమ్ । త్వదన్యః శక్నుయాద్యోద్ధుమపి వజ్రధరః స్వయమ్
భయంకరమైన యమధర్మరాజు లాంటి భీష్ముడిని నీవు తప్ప మరెవ్వరూ ఎదుర్కోలేరు. ఇంద్రుడే అయినా ఆయన్ని యుద్ధంలో ఎదుర్కోలేడు.
జహి భీష్మం స్థిరో భూత్వా శృణు చేదం వచో మమ। యథోవాచ పురా శక్రం మహాబుద్ధిర్బృహస్పతిః
ధైర్యంగా నిలబడి భీష్ముడిని సంహరించు. నా మాటలు విను. ఎప్పుడో బృహస్పతి మహాబుద్ధిమంతుడు ఇంద్రునికి చెప్పినట్లు నేను చెబుతున్నాను.
జ్యాయాంసమపి చేద్వృద్ధం గుణైరపి సమన్వితమ్ । ఆతతాయినమాయాన్తం హన్యాద్ధాతకమాత్మనః
ఎవరైనా వయసులో పెద్దవాడైనా, గుణాల్లో ఉన్నతుడైనా, ఆయుధాలతో వచ్చి దాడి చేస్తే, తనను రక్షించుకోవడానికి అతడిని సంహరించాలి.
శాశ్వతోఽయం స్థితో ధర్మః క్షత్రియాణాం ధనఞ్జయ । యోద్ధవ్యం రక్షితవ్యం చ యష్టవ్యం చానసూయుభిః
ధనంజయా, క్షత్రియులకు శాశ్వతంగా నిశ్చయమైన ధర్మం ఇదే — వారు యుద్ధం చేయాలి, రక్షించాలి, అసూయ లేకుండా యజ్ఞాలు చేయాలి.
శిఖణ్డీ నిధనం కృష్ణ భీష్మస్య భవితా ధ్రువమ్ । దృష్ట్వైవ హి సదా భీష్మః పాఞ్చాల్యం వినివర్తతే
కృష్ణా, భీష్ముడి మరణానికి కారణం శిఖండియే అవుతాడు అని నిశ్చయం. ఎందుకంటే, పాంచాలుడిని చూసినప్పుడల్లా భీష్ముడు వెనక్కి తడతాడు.
తే వయం ప్రముఖే తస్య పురస్కృత్య శిఖణ్డినమ్। గాఙ్గేయం పాతయిష్యామ ఉపాయేనేతి మే మతిః
అందుకే, భీష్ముడి ఎదుట శిఖండిని ముందుగా ఉంచి, ఈ విధంగా గంగాపుత్రుడిని కింద పడేస్తాం అని నా అభిప్రాయం.
అహమన్యాన్మహేష్వాసాన్వారయిష్యామి సాయకైః । శిఖణ్డ్యపి యుధాం శ్రేష్ఠం భీష్మమేవాభియోధయేత్
నేను ఇతర మహాబాణధారులను నా బాణాలతో అడ్డుకుంటాను. యుద్ధంలో శ్రేష్ఠుడైన శిఖండి భీష్ముడిని ఎదుర్కొంటాడు.
శ్రుతం హి కురుముఖ్యస్య నాహం హన్యాం శిఖణ్డినమ్ । కన్యా హ్యేషా పురా భూత్వా పురుషః సమపద్యత
కురువంశ ప్రధానుడు, 'నేను శిఖండిని హతమయ్యేను, ఎందుకంటే ఈవాడు ముందుగా కన్యగా ఉండి, ఆ తరువాత పురుషుడయ్యాడు' అని అన్నాడని నేను విన్నాను.
అర్జునస్య వచః శ్రుత్వా భీష్మస్య వధసంయుతమ్। జహృషుర్హృష్టరోమాణః సకృష్ణాః పాణ్డవాస్తదా
అర్జునుడు భీష్ముడి మరణాన్ని గురించి చెప్పిన మాటలు విని, కృష్ణుడు మరియు పాండవులు ఆనందంతో రోమాలు నిక్కబొడుచుకున్నట్లు సంతోషించారు.
ఇత్యేవం నిశ్చయం కృత్వా పాణ్డవాః సహమాధవాః। అనుమాన్య మహాత్మానం ప్రయయుర్హృష్టమానసాః। శయనాని యథా స్వాని భేజిరే పురుషర్షభాః
ఈ విధంగా నిర్ణయం తీసుకుని, పాండవులు మాధవుడితో కలిసి, మహాత్ముడిని అభివాదం చేసి, హర్షంతో తమ తమ పడకలకు వెళ్లారు.
కథం శిఖణ్డీ గాఙ్గేయమభ్యవర్తత సంయుగే। పాణ్డవాశ్చ కథం భీష్మం తన్మమాచక్ష్వ సఞ్జయ
శిఖండి యుద్ధంలో గంగాపుత్రుడిని ఎలా ఎదుర్కొన్నాడు? పాండవులు భీష్ముడిని ఎలా ఎదుర్కొన్నారు? ఈ సంగతిని నాకు చెప్పు, సంజయా.
తతః ప్రభాతే విమలే సూర్యస్యోదయనం ప్రతి। తాడ్యమానాసు భేరీషు మృదఙ్గేష్వానకేషు చ
ఆ తరువాత, తెల్లవారుజామున, సూర్యోదయానికి ముందు, బేరీలు, మృదంగాలు, ఆనకాలు మోగుతుండగా,
ధ్మాయమానేషు శఙ్ఖేషు పాణ్డరేషు సమన్తతః । శిఖణ్డినం పురస్కృత్య నిర్యాప్తాః పాణ్డవా యుధి
చుట్టూ తెల్లటి శంఖాలు ఊదుతుండగా, పాండవులు యుద్ధానికి బయలుదేరారు. ముందుగా శిఖండిని ఉంచారు.
కృత్వా వ్యూహం మహారాజ సర్వశత్రునిబర్హణమ్ । శిఖణ్డీ సర్వసైన్యానామగ్ర ఆసీద్విశాంపతే
ఓ రాజా, శత్రువులను నాశనం చేసే విధంగా వ్యూహాన్ని ఏర్పాటు చేసి, శిఖండి అన్ని సైన్యాలకూ ముందుగా నిలబడ్డాడు, ఓ మహాపురుషా.
చక్రరక్షౌ తతస్తస్య భీమసేనధనంజయౌ । పృష్ఠతో ద్రౌపదేయాశ్చ సౌభద్రశ్చైవ వీర్యవాన్
ఆ సమయంలో భీమసేనుడు, అర్జునుడు అతని రథచక్రాలను రక్షించగా, ద్రౌపదీ కుమారులు మరియు పరాక్రమశాలి సుభద్ర కుమారుడు వెనుక నిలిచారు.
సాత్యకిశ్చేకితానశ్చ తేషాం గోప్తా మహారథః। ధృష్టద్యుమ్నస్తతః పశ్చాత్పాఞ్చాలైరభిరక్షితః
సాత్యకి, చెకితానుడు వీరిని కాపాడగా, ఆ తరువాత ధృష్టద్యుమ్నుడు పాంచాళులతో కలిసి వెనుక రక్షణగా ఉన్నాడు.
తతో యుధిష్ఠిరో రాజా యమాభ్యాం సహితః ప్రభుః। ప్రయయౌ సింహనాదేన నాదయన్భరతర్షభ
ఆ తరువాత మహాబలుడు యుధిష్ఠిరుడు, యమధర్మ కుమారులతో కలిసి సింహంలా గర్జిస్తూ ముందుకు సాగాడు, ఓ భారత వంశోత్తమా!
విరాటస్తు తతః పశ్చాత్స్వేన సైన్యేన సంవృత్తః । ద్రుపదశ్చ మహాబాహో తతః పఞ్చాదుపాద్రవత్
విరాటుడు తన సైన్యంతో చుట్టుముట్టబడి వెనుకన వచ్చాడు. తరువాత మహాబాహువు ద్రుపదుడు పాంచాళులతో ముందుకు వచ్చాడు.
కేకయా భ్రాతరః పఞ్చ ధృష్టకేతుశ్చ వీర్యవాన్ । జఘనం పాలయామాసుః పాణ్డవేయశ్చ రాక్షసః
కేకయ దేశపు ఐదుగురు సోదరులు, ధృష్టకేతువు పరాక్రమంతో, పాండవుని రాక్షస కుమారుడు కలిసి వెనుక భాగాన్ని కాపాడారు.
ఏవం వ్యూహ్య మహాసైన్యం పాణ్డవాస్తవ వాహినీమ్ । అభ్యద్రవన్త సంగ్రామే త్యక్త్వా జీవితమాత్మనః
ఇలా తమ మహాసైన్యాన్ని అమర్చిన పాండవులు, ప్రాణాలను లెక్కచేయకుండా నీ సేనపై యుద్ధానికి దూసుకెళ్లారు.