స వక్ష్యతి హితం వాక్యం సత్యమస్మాజ్జనార్దన। యథా చ వక్ష్యతే కృష్ణ తథా కర్తాస్మి సంయుగే
జనార్దనా! అతడు మాకు మేలు చేసే, సత్యమైన మాటలు చెబుతాడు. కృష్ణా! నువ్వు చెప్పినట్లే యుద్ధంలో నేను చేస్తాను.
స నో జయస్య దాతా స్యాన్మన్త్రస్య చ దృఢవ్రతః । బాలాః పిత్రా విహీనాశ్చ తేన సంవర్ధితా వయమ్
అతడు దృఢనిశ్చయంతో ఉన్నవాడు, మాకు విజయాన్ని, మంత్రాన్ని ఇస్తాడు. మేము చిన్నపిల్లలు, తండ్రిని కోల్పోయినవాళ్లం, అతడే మమ్మల్ని పెంచాడు.
తం చేత్పితామహం వృద్ధం హన్తుమిచ్ఛామి మాధవ। పితుః పితరమిష్టం చ ధిగస్తు క్షత్రజీవికామ్
మాధవా! వృద్ధుడైన పితామహుడిని, తండ్రి తండ్రిలా ఇష్టమైనవాడిని హత్య చేయాలని నేను అనుకుంటే, అటువంటి క్షత్రియ జీవితం నాకెందుకు?
తతోఽబ్రవీన్మహారాజ వార్ష్ణేయః కురునన్దనమ్ । రోచతే మే మహాప్రాజ్ఞ రాజేన్ద్ర తవ భాషితమ్
అంతట రాజా! వృష్ణికులవంశజుడు కురువంశానికి ఆనందాన్ని కలిగిస్తూ ఇలా అన్నాడు: 'రాజేంద్రా! నీ మాటలు నాకు ఎంతో నచ్చాయి, మహాపండితుడా!'
దేవవ్రతః కృతీ భీష్మః ప్రేక్షితేనాపి నిర్దహేత్। గమ్యతాం స్వవధోపాయం ప్రష్టుం సాగరగాసుతమ్
దేవవ్రతుడు, భీష్ముడు, కేవలం చూపుతోనే కాల్చగలడు. మనం నదీ కుమారుని దగ్గరకు వెళ్లి, అతని ఓడిపోవడానికి మార్గం అడగాలి.
వక్తమర్హతి సత్యం స త్వయా పృష్టో విశేషతః । తే వయం తత్ర గచ్ఛామః ప్రష్టుం కురుపితామహమ్
నువ్వు అడిగితే అతడు సత్యాన్ని చెప్పగలడు. అందుకే మనం అక్కడికి వెళ్లి కురువంశ పితామహుడిని అడగుదాం.
గత్వా శాన్తనవం వృద్ధం మన్త్రం పృచ్ఛామ భారత । స నో దాస్యతి మన్త్రం యం తేన యోత్స్యామహే పరాన్
శాంతనువు కుమారుడైన వృద్ధుడి దగ్గరకు వెళ్లి, మంత్రాన్ని అడగుదాం భారతా! అతడు మనకు ఏ మంత్రాన్ని ఇస్తాడో, దానితో మేము శత్రువులను ఎదుర్కొంటాం.
ఏవమామన్త్ర్య తే వీరాః పాణ్డవాః పాణ్డుపూర్వజ। జగ్ముస్తే సహితాః సర్వే వాసుదేవశ్చ వీర్యవాన్
ఇలా నిర్ణయించుకుని, పాండవులు, పాండువు పెద్ద కుమారుని నాయకత్వంలో, వీరుడైన వాసుదేవుడితో కలిసి అందరూ వెళ్లారు.
విముక్తశస్త్రకవచా భీష్మస్య సదనం ప్రతి। ప్రవిశ్య చ తదా భీష్మం శిరోభిః ప్రణిపేదిరే
తమ ఆయుధాలు, కవచాలు విడిచిపెట్టి, భీష్ముని ఇంటివైపు వెళ్లి, లోపలికి ప్రవేశించి, భీష్ముని ముందు తలవంచి నమస్కరించారు.
పూజయన్తో మహారాజ పాణ్డవా భరతర్షభమ్ । ప్రణమ్య శిరసా చైనం భీష్మం శరణమభ్యయుః
మహారాజా! పాండవులు, భరతవంశంలో గొప్పవాడైన భీష్ముని గౌరవిస్తూ, తలవంచి నమస్కరించి, అతని ఆశ్రయానికి వచ్చారు.
తానువాచ మహాబాహుర్భీష్మః కురుపితామహః । స్వాగతం తవ వార్ష్ణేయ స్వాగతం తే ధనఞ్జయ
అప్పుడు మహాబాహువు, కురువంశ పితామహుడు అయిన భీష్ముడు వారిని చూచి ఇలా పలికాడు: 'వార్ష్ణేయా! నీకు స్వాగతం. ధనంజయా! నీకూ స్వాగతం.'
స్వాగతం ధర్మపుత్రాయ భీమాయ యమయోస్తథా। కిం వా కార్యం కరోమ్యద్య యుష్మాకం ప్రీతివర్ధనం
ధర్మపుత్రుడైన యుధిష్ఠిరుడికి, భీమునికి, యమదేవుని వంటి అశ్వినీద్వయులకు కూడా స్వాగతం. మీ ఆనందం పెరగడానికి నేను ఈ రోజు ఏ పని చేయాలంటే చెప్పండి.
యుద్ధాదన్యత్ర హే వత్సాః ప్రీయన్తాం మా విశఙ్కథ ।' సర్వాత్మనాపి కర్తాస్మి యదపి స్యాత్సదుష్కరమ్ । తథా బ్రువాణం గాఙ్గేయం ప్రీతియుక్తం పునఃపునః
పోరాటాన్ని తప్ప మరేదైనా విషయమైతే, నా పిల్లలూ, మీరు నిర్భయంగా ఉండండి. ఎంత కష్టమైనదైనా, నా శక్తినంతా పెట్టి మీకోసం చేస్తాను.' అని గంగేయుడు ప్రేమతో మళ్లీ మళ్లీ ఇలా అన్నాడు.
ఉవాచ రాజా దీనాత్మా ప్రీతియుక్తమిదం వచః। కథం జయేమ సర్వజ్ఞ కథం రాజ్యం లభేమహి
రాజు మనసు బాధతో, ప్రేమతో ఇలా అడిగాడు: 'సర్వజ్ఞుడా! మేము ఎలా విజయం సాధించగలం? మేము ఎలా రాజ్యాన్ని పొందగలం?'
ప్రజానాం సంశయో న స్యాత్కథం తన్మే బద ప్రభో । భవాన్హి నో వధోపాయం బ్రవీతు స్వయమాత్మనః
'ప్రజలకు ఎలాంటి సందేహం లేకుండా ఎలా చేయాలో చెప్పండి ప్రభూ. మీ ఓటమికి మార్గాన్ని మీరు స్వయంగా మాకు చెప్పాలి.'
భవన్తం సమరే వీర విషహేమ కథం వయమ్। న హి తే సూక్ష్మమప్యస్తి రన్ధ్రం కురుపితామహ
'పోరులో మేము మిమ్మల్ని ఎలా జయించగలం వీరా? కురుపితామహా! మీలో చిన్న తప్పు కూడా కనిపించదు.'
మణ్డలేనైవ ధనుషా దృశ్యసే సంయుగే సదా। ఆదదానం సందధానం వికర్షన్తం ధనుర్న చ
'పోరులో మీరు ఎప్పుడూ ధనుస్సుతో వలయంగా కనిపిస్తారు. బాణాలు ఎక్కించుతూ, ఎక్కిస్తూ, విడిచిపెడుతూ ఎప్పుడూ అలసిపోరు.'
పశ్యామస్త్వాం మహాబాహో రథే సూర్యమివాపరమ్ । రథాశ్వనరనాగానాం హన్తారం పరవీరహన్
'మహాబాహువా! మేము మీను రథంపై మరో సూర్యుడిలా చూస్తున్నాం. రథాలు, కుదిరాలు, మనుషులు, ఏనుగులను సంహరించే శత్రువులకు భయంకరుడవు.'
కోఽథవోత్సహతే జేతుం వాం పుమాన్భరతర్షభ । వర్షతా శరవర్షాణి మహాన్తి పురుషర్షభ
'భరతవంశ శ్రేష్ఠుడా! పురుషులలో ఎవరు మీలాంటి మహాపురుషుని, బాణవర్షాన్ని కురిపించే మీను జయించగలరు?'
క్షయం నితా హి పృతనా సంయుగే మహతీ మమ। యథా యుధి జయేమ త్వాం యథా రాజ్యం భృశం మమ
'నా గొప్ప సైన్యం యుద్ధంలో నాశనం అయింది. మేము యుద్ధంలో మిమ్మల్ని ఎలా జయించగలమో, నేను నా రాజ్యాన్ని ఎలా తిరిగి పొందగలనో చెప్పండి.'
తతోఽబ్రవీచ్ఛాన్తనవః పాణ్డవాన్పాణ్డుపూర్వజ
అప్పుడు శాంతనవుడు పాండవులను, పాండుపుత్రులలో పెద్దవాడైన యుధిష్ఠిరుడిని ఉద్దేశించి ఇలా అన్నాడు.
న కథంచన కౌన్తేయ మయి జీవతి సంయుగే। జయో భవతి సర్వజ్ఞ సత్యమేతద్బ్రవీమి తే
'కౌంతేయా! నేను పోరులో బ్రతికున్నంతవరకు మీకు విజయం కలగదు, సర్వజ్ఞుడా! ఇది నిజమని చెబుతున్నాను.'
నిర్జితే మయి యుద్ధేన రణే జేష్యథ పాణ్డవాః । క్షిప్రం మయి ప్రహరత యదీచ్ఛథ రణే జయమ్
'యుద్ధంలో నన్ను ఓడిస్తే, పాండవులారా, మీరు యుద్ధంలో గెలుస్తారు. కాబట్టి, యుద్ధంలో విజయం కావాలంటే నన్ను త్వరగా ఆపండి.'
అనుజానామి వః పార్థాః ప్రహరధ్వం యథాసుఖమ్ । ఏవం హి సుకృతం మన్యే భవతాం విదితో హ్యహమ్ । హతే మయి హతం సర్వం తస్మాదేవం విధీయతామ్
'పార్థులారా! మీరు అనుకున్నట్లు నన్ను ఎదుర్కొనండి అని అనుమతిస్తున్నాను. ఇది మీకు న్యాయమేనని నేను భావిస్తున్నాను, మీను బాగా తెలుసు. నన్ను చంపితే అన్నీ ముగుస్తాయి. అందుకే ఇలానే జరగాలి.'
బ్రూహి తస్మాదుపాయం నో యథా యుద్ధే జయేమహి। భవన్తం సమరే క్రుద్ధం దణ్డహస్తమివాన్తకమ్
'కాబట్టి, యుద్ధంలో మేము మిమ్మల్ని ఎలా జయించాలో మార్గాన్ని చెప్పండి. ఎందుకంటే పోరులో మీరు కోపంతో దండం పట్టిన యమధర్మరాజు లా కనిపిస్తున్నారు.'
శక్యో వజ్రధరో జేతుం వరుణోఽథ యమస్తథా। న భవాన్సమరే శక్యః సేన్ద్రైరపి సురాసురైః
'వజ్రాయుధాన్ని ధరించిన ఇంద్రుడిని, వరుణుడిని, యముడిని కూడా ఓడించవచ్చు. కానీ ఇంద్రుడు, దేవతలు, దానవులు కలిసి వచ్చినా, యుద్ధంలో మిమ్మల్ని ఓడించలేరు.'
సత్యమేతన్మహాబాహో యథా వదసి పాణ్డవ
'పాండవా! మీరు చెప్పింది నిజమే మహాబాహువా!'
నాహం జేతుం రణే శక్యః సేన్ద్రైరపి సురాసురైః। ఆత్తశస్త్రో రణే యత్తో గృహీతవరకార్ముకః । తతో మాం న్యస్తశస్త్రం తు ఏతే హన్యుర్మహారథాః
'యుద్ధంలో నేను ఆయుధాలు ధరించి, సిద్ధంగా ఉన్నప్పుడు, ఇంద్రుడు, దేవతలు, దానవులు కలిసినా నన్ను ఓడించలేరు. కానీ నేను ఆయుధాలు దించి ఉంచితే, ఈ మహారథులు నన్ను చంపగలరు.'
నిక్షిప్తశస్త్రే పతితే విముక్తకవచధ్వజే । ద్రవమాణే చ భీతే చ తవాస్మీతి చ వాదిని
యుద్ధంలో ఆయుధాన్ని వదిలేసి, కవచం, జెండా తొలగించి, భయంతో పారిపోతూ 'నేను నీవాడిని' అని చెప్పినవారిని
స్త్రీజితే స్త్రీప్రధానే చ స్త్రీప్రధాయిని ధర్మజ' స్త్రియాం స్త్రీనామధేయే చ వికలే చైకపుత్రిణి । అప్రసూతే చ షణ్డే చ న యుద్ధం రోచతే మమ
స్త్రీలు గెలిచిన యుద్ధంలో, స్త్రీలు ముందుండే యుద్ధంలో, స్త్రీలు ప్రధానమైనప్పుడు, స్త్రీ పేరుగలవారి మధ్య, బలహీనురాలు, ఒక్కగారాలదారు, పిల్లలు లేని వారు, శక్తిలేనివారు—ఇలాంటి వారితో యుద్ధం నాకు ఇష్టం లేదు, ధర్మజా.