అపాతయద్ధ్వజాంశ్చైవ రథినశ్చ శితైః శరైః । ముణ్డతాలవనానీవ చకార స రథవ్రజాన్
పదునైన బాణాలతో ధ్వజాలను, రథసారథులను కూల్చి, రథాల గుంపులను తలలు లేని తాళ వనాల్లా మార్చేశాడు.
నిర్మనుష్యాన్రథాన్రాజన్గజానశ్వాంశ్చ సంయుగే। అకరోత్స మహాబాహుః సర్వశస్త్రభృతాం వరః
మహాబాహువు, అన్ని ఆయుధాలలో నిపుణుడైన వాడు, యుద్ధంలో రథాలను, ఏనుగులను, గుర్రాలను మనుషులు లేని విధంగా చేసేశాడు, రాజా!
తస్య జ్యాతలనిర్ఘోషం విస్ఫూర్జితమివాశనేః। నిశమ్య సర్వభూతాని సమకమ్పన్త భారత
అతని విల్లుపోగు మోగుడు మేఘగర్జనలా వినిపించగానే, భరత వంశజా! అన్ని ప్రాణులు భయంతో వణికిపోయాయి.
అమోఘా హ్యపత్నబాణాః పితుస్తే భరతర్షభ। నాసజ్జన్త తనుత్రేషు భీష్మచాపచ్యుతాః శరాః
భరతశ్రేష్ఠా! నీ తండ్రి విల్లు నుండి వచ్చిన బాణాలు ఎప్పుడూ వృథా కాలేవు; భీష్ముని బాణాలు ఎప్పుడూ బలహీన లక్ష్యాల్లో ఆగిపోవు.
హతవీరాన్రథాన్రాజన్సంయుక్తాఞ్జవనైర్హయైః । అపశ్యామ మహారాజ హ్రియమాణాన్రణాజిరే
ఓ మహారాజా, యుద్ధభూమిలో వేగంగా పరుగెత్తే గుర్రాలతో కూడిన రథాల్లోని వీరులు పడిపోయి, ఆ రథాలు అక్కడక్కడా లాగిపోతున్నాయని మేము చూశాము.
చేదికాశికరూషాణాం సహస్రాణి చతుర్దశ । మహారథాః సమాఖ్యాతాః కలపుత్రాస్తనుత్యజః । అపరావర్తినః సర్వే సువర్ణవికృతధ్వజాః
చేడి, కాశి, కరూష దేశాల నరపుత్రులైన పద్నాలుగు వేల మంది మహారథులు, బంగారు పతాకాలతో, ధైర్యంగా ముందుకు సాగి, వెనక్కి తిరిగి చూడలేదు.
సంగ్రామే భీష్మమాసాద్య వ్యాదితాస్యమివాన్తకమ్। నిమగ్నాః పరలోకాయ సవాజిరథకుఞ్జరాః
వారు యుద్ధంలో భీష్ముడిని ఎదుర్కొని, మరణదేవుడి తెరిచిన నోటిని చూసినట్టుగా, తమ గుర్రాలు, రథాలు, ఏనుగులతో కలసి పరలోకానికి వెళ్లిపోయారు.
భగ్నాక్షోపస్కరాన్కాంశ్చిద్భగ్నచక్రాంశ్చ భారత। అపశ్యామ మహారాజ శతశోఽథ సహస్రశః
ఓ రాజా, మేము అక్కడ వందలాది, వేలాది రథాలు చక్రాలు, అక్షాలు, పరికరాలు విరిగిపోయి పడివున్నాయని చూశాము.
సవరూథై రథైర్భగ్నై రథిభిశ్చ నిపాతితైః । శరైః సుకవచైశ్ఛిన్నైః పట్టసైశ్చ విశాంపతే
పెద్దమనిషి, అక్కడ రథాలు, వాటి యోధులు, పడిపోయిన వీరులు, విరిగిన బాణాలు, తెగిన ఖడ్గాలు అన్నీ అక్కడక్కడా చెల్లాచెదురుగా పడి ఉన్నాయి.
గదాభిర్భిణ్డిపాలైశ్చ నిశితైశ్చ శిలీముఖైః । అనుకర్షైరుపాసఙ్గైశ్చక్రైర్భగ్నైశ్చ మారిష
ముసలులు, గదలు, పదునైన బాణాలు, యోగాలు, ఉపాంగాలు, విరిగిన చక్రాలు—ఇవి అన్నీ యుద్ధభూమి నిండా పడి ఉన్నాయి, ఓ మారిషా.
బాహుభిః కార్ముకైః ఖఙ్గైః శిరోభిశ్చ సకుణ్డలైః। తలత్రైరఙ్గులిత్రైశ్చ ధ్వజైశ్చ వినిపాతితైః। చాపైశ్చ బహుధా చ్ఛిన్నైః సమాస్తీర్యత మేదినీ
బాహువులు, విల్లు, ఖడ్గాలు, కుండలాలతో కూడిన తలలు, కవచాలు, వేరు పడిన వేళ్లు, పడిపోయిన పతాకాలు, ఎన్నో తెగిన విల్లు—ఇవి భూమిని పూర్తిగా కప్పేశాయి.
గజారోహా గజాన్రాజన్హయాంశ్చ హయసాదినః । అభిపేతుర్ద్రుతం తత్ర శతశోఽథ సహస్రశః
ఓ రాజా, అక్కడ వందలాది, వేలాది ఏనుగు పైకారులు తమ ఏనుగులతో, గుర్రపు యోధులు తమ గుర్రాలతో కలిసి వేగంగా పడిపోతూ కనిపించారు.
యతమానాశ్చ తే వీరా ద్రవమాణాన్మహారథాన్। నాశక్నువన్వారయితుం భీష్మబాణప్రపీడితాన్
వారు ఎంత ప్రయత్నించినా, భీష్ముడి బాణవర్షానికి తట్టుకోలేక, పరుగు తీస్తున్న మహారథులను ఆపలేకపోయారు.
మహేన్ద్రసమవీర్యేణ వధ్యమానా మహాచమూః । అభజ్యత మహారాజ న చ ద్వౌ సమధావతామ్
మహేంద్రుడితో సమానమైన శక్తి గలవాడి చేతిలో ఆ మహాసైన్యం నాశనం అవుతూ, ఓ రాజా, ఇద్దరు కూడా కలసి నిలబడలేకపోయారు.
ఆవిద్ధరథనాగాశ్వం పతితధ్వజసంకులమ్ । అనీకం పాణ్డుపుత్రాణాం హాహాభూతమచేతనమ్
పాండవుల సైన్యంలో రథాలు, ఏనుగులు, గుర్రాలు గాయపడి, పతితమైన పతాకాలతో నిండిపోయి, అక్కడ హాహాకారాలు, అపస్మార స్థితి ఏర్పడింది.
జఘానాత్ర పితా పుత్రం పుత్రశ్చ పితరం తథ। ప్రియం సఖాయ చాక్రన్దే సఖా దైవబలాత్కృతః
అక్కడ తండ్రి తన కుమారుని, కుమారుడు తండ్రిని హతమార్చాడు; ప్రియమైన స్నేహితులు ఒకరినొకరు విధి వల్ల పోరాడుతూ, ఏడుస్తూ కనిపించారు.
విముచ్య కవచానన్యే పాణ్డుపుత్రస్య సైనికాః । ప్రకీర్య కేశాన్ధావన్తః ప్రత్యదృశ్యన్త సర్వశః
కొంతమంది పాండవ సైనికులు తమ కవచాలు విసిరేసి, జుట్టు చెల్లాచెదురుగా వదిలేసి, అన్ని దిశలకూ పరుగులు తీస్తూ కనిపించారు.
తద్గోకులమివోద్భ్రాన్తముద్భాన్తరథకూబరమ్ । దదృశే పాణ్డుపుత్రస్య సైన్యమార్తస్వరం తదా
ఆ సమయంలో, పాండవుల సైన్యం రథపు దండాలు చెల్లాచెదురై, ఆవుల గుంపు గందరగోళంలో పడినట్టు, బాధతో అరుపులు వినిపిస్తూ కనిపించింది.
ప్రభజ్యమానం సైన్యం తు దృష్ట్వా యాదవనన్దనః । ఉవాచ పార్థం బీభత్సుం నిగృహ్య రథముత్తమమ్
సైన్యం చీలిపోతున్నదని చూసి, యాదవకుల కుమారుడు తన రథాన్ని ఆపి, పాండుపుత్రుడైన అర్జునుని ఇలా ఉద్దేశించి చెప్పాడు.
అయం స కాలః సంప్రాప్తః పార్థ యః కాఙ్క్షితస్తవ। ప్రహరాస్మై నరవ్యాఘ్ర భీష్మాయాహవశోభినే
పార్థా, నీవు ఎప్పటి నుంచో కోరుకున్న సమయం ఇదే వచ్చింది. నరశార్దూలా, యుద్ధంలో కీర్తిగాంచిన భీష్ముడిపై దాడి చేయు.
యత్పురా కథితం వీర త్వయా రాజ్ఞాం సమాగమే। విరాటనగరే తాత సఞ్జయస్య సమీపతః
వీరా, నీవు ఒకప్పుడు రాజుల సభలో, విరాటనగరంలో, సంజయుడి సమక్షంలో చెప్పిన మాటలు ఇవే—
భీష్మద్రోణముఖాన్సర్వాన్ధార్తరాష్ట్రస్య సైనికాన్ । సానుబన్ధాన్హనిష్యామి యే మాం యోత్స్యన్తి సఙ్గరే
భీష్ముడు, ద్రోణుడు ముందుండి, ధృతరాష్ట్రుని సైన్యంలో ఎవరైనా నన్ను యుద్ధంలో ఎదుర్కొంటే, వారిని వారి అనుచరులతో కలిపి నేను సంహరిస్తాను.
ఇతి తత్కురు కౌన్తేయ సత్యం వాక్యమరిన్దమ। క్షత్రధర్మమనుస్మృత్య యుధ్యస్వ విగతజ్వరః
కౌంతేయా, నీవు చెప్పిన మాటలు నిజమే. శత్రువులను జయించినవాడా, నీవు క్షత్రియునిగా నీ ధర్మాన్ని గుర్తు చేసుకుని, భయభ్రాంతులు లేకుండా యుద్ధం చేయు.
ఇత్యుక్తో వాసుదేవేన తిర్యగ్దృష్టిరధోముఖః। అకామ ఇవ బీభత్సురిదం వచనమబ్రవీత్
వాసుదేవుడు ఇలా చెప్పిన తరువాత, బీభత్సుడు తల దించుకుని, పక్కదృష్టితో, ఇష్టంలేని వాడిలా ఇలా అన్నాడు.
అవధ్యానాం వధం కృత్వా రాజ్యం వా నరకోత్తరమ్ । దుఃఖాని వనవాసే వా కిం ను మే సుకృతం భవేత్
హతించకూడని వారిని చంపి రాజ్యం సంపాదించినా, అది నరకానికి దారి తీస్తుంది. అడవిలో బాధలు అనుభవించినా, నాకు ఏ మంచి జరుగుతుంది చెప్పు.
చోదయాశ్వాన్యతో భీష్మః కరిష్యే వచనం తవ। పాతయిష్యామి దుర్ధర్షం భీష్మం కురుపితామహమ్
ఆశ్వాన్లను భీష్ముని వైపు నడిపించు. నీ మాటను పాటిస్తాను. కురువంశపు పెద్ద అయిన భీష్ముని నేనే పడగొడతాను.
స చాశ్వాన్రజతప్రఖ్యాంశ్చోదయామాస మాధవః। యతో భీష్మస్తతో రాజన్దుష్ప్రేక్ష్యో రశ్మివానివ
అప్పుడు మాధవుడు వెండి వలె మెరిసే ఆశ్వాన్లను భీష్ముని వైపు నడిపించాడు. భీష్ముడు సూర్యుడిలా చూడలేనివాడిగా ఉన్నాడు.
తతస్తత్పునరావృత్తం యుధిష్ఠిరబలం మహత్। దృష్ట్వా పార్థం మహాబాహుం భీష్మాయోద్యతమాహవే
పార్ధుడు బలంగా యుద్ధంలో భీష్ముని మీదికి వచ్చుతున్నాడని చూసి, యుధిష్ఠిరుని గొప్ప సైన్యం మళ్లీ యుద్ధానికి తిరిగొచ్చింది.
తతో భీష్మః కురుశ్రేష్ఠః సింహవద్వినదన్ముహుః । ధనంజయరథం శీఘ్రం శరవర్షైరవాకిరత్
అప్పుడే కురువంశంలో శ్రేష్ఠుడైన భీష్ముడు, సింహంలా గర్జిస్తూ, వేగంగా ధనంజయుని రథాన్ని బాణవర్షంతో కప్పేశాడు.
క్షణేన స రథస్తస్య సహయః సహసారథిః । శరవర్షేణ మహతా న ప్రాజ్ఞాయత భారత
ఒక్క క్షణంలోనే ఆ రథం, అందులో ఉన్న యోధులు, రథసారధి, ఆ గొప్ప బాణవర్షంలో పూర్తిగా కనబడకుండా పోయారు, ఓ భారతా!