యుధిష్ఠిరం ద్వాదశభిర్బాహ్వోరురసి చార్పయత్। ధృష్టద్యుమ్నం తతో విద్ధ్వా ననాద సుమహాబలః
యుధిష్ఠిరుని చేతులపై, ఛాతీపై పన్నెండు బాణాలతో గాయపరిచాడు; ఆ తరువాత ధృష్టద్యుమ్నుని గాయపరిచి, ఆ మహాబలుడు గట్టిగా అరవాడు.
తం ద్వాదశాఖ్యైర్నకులో మాధవశ్చ త్రిభిః శరైః । ధృష్టద్యుమ్నశ్చ సప్తత్యా భీమసేనశ్చ సప్తభిః । యుధిష్ఠిరో ద్వాదశభిః ప్రత్యవిధ్యత్పితామహమ్
నకులుడు పితామహుని పన్నెండు బాణాలతో, మాధవుడు మూడు బాణాలతో, ధృష్టద్యుమ్నుడు డెబ్బై బాణాలతో, భీమసేనుడు ఏడు బాణాలతో, యుధిష్ఠిరుడు పన్నెండు బాణాలతో గాయపరిచారు.
ద్రోణస్తు సాత్యకిం విద్ధ్వా భీమసేనమవిధ్యత । ఏకైకం పఞ్చభిర్బాణైర్యమదణ్డోపమైః శితైః
ద్రోణుడు సాత్యకిని ఐదు పదునైన బాణాలతో గాయపరిచి, భీమసేనుని కూడా ఐదు బాణాలతో గాయపరిచాడు.
తౌ చ తం ప్రత్యవిధ్యేతాం త్రిభిస్త్రిభిరజిహ్మగైః । తోత్రైరివ మహానాగం ద్రోణం బ్రాహ్మణపుఙ్గవమ్
వారిద్దరూ ద్రోణుని, ఆ బ్రాహ్మణులలో శ్రేష్ఠుడిని, తలా మూడు నేరుగా వెళ్లే బాణాలతో గాయపరిచారు. అది పెద్ద ఏనుగును తోకతో తాకినట్లు అనిపించింది.
సౌవీరా కితవాః ప్రాచ్యాః ప్రతీచ్యోదీచ్యమాలవాః । అభీషాహాః శూరసేనాః శిబయోఽథ వసాతయః। సంగ్రమే నాజహుర్భీష్మం వధ్యమానాః శితైః శరైః
సౌవీరులు, కితవులు, ప్రాచ్యులు, ప్రతీచ్యులు, మాలవులు, అభీషాహులు, శూరసేనులు, శిబులు, వసాతయులు— వీరంతా భీష్ముడి పదునైన బాణాల దెబ్బలకు యుద్ధంలో ఎదుర్కోలేకపోయారు.
తథైవాన్యే మహీపాలా నానాదేశసమాగతాః । పాణ్డవానభ్యవర్తన్త వివిధాయుధపాణయః । తథైవ పాణ్డవా రాజన్పరివవ్రుః పితామహమ్
అలాగే, వివిధ ప్రాంతాల నుంచి వచ్చిన ఇతర రాజులు కూడా అనేక ఆయుధాలు పట్టుకుని పాండవులపై దాడి చేశారు. అదే విధంగా, పాండవులు రాజా! పితామహుని చుట్టుముట్టారు.
స సమన్తాత్పరివృతో రథౌఘైరపరాజితః । గహనేఽగ్నిరివోత్సృష్టః ప్రజజ్వాల దహన్పరాన్
అపరాజితుడు అన్ని వైపులా రథాల ప్రవాహాలతో చుట్టుముట్టబడి, అడవిలో వదిలిన అగ్నిలా శత్రువులను కాల్చుతూ ప్రకాశించాడు.
రథాగ్న్యగారశ్చాపార్చిరసిశక్తిగజేన్ధనః । శరస్ఫులిఙ్గో భీష్మాగ్నిర్దదాహ క్షత్రియర్షభాన్
రథం అగ్నిగృహంలా, విల్లు జ్వాలలా, ఖడ్గాలు, శక్తులు ఇంధనంలా, బాణాలు నిప్పు చినుకుల్లా ఉండగా, భీష్ముడి అగ్ని క్షత్రియులలో శ్రేష్ఠులను కాల్చేసింది.
యథా హి సుమహానగ్నిః కక్షే చరసి సానిలః ।' తథా భీష్మో మహారాజ దివ్యమస్త్రముదీరయన్
ఎలా పెద్ద అగ్ని గాలి తోడుతో అడవిలో వ్యాపిస్తుందో, అలాగే భీష్ముడు మహారాజా! దివ్యాస్త్రాన్ని ప్రయోగిస్తూ యుద్ధంలో విజృంభించాడు.
సువర్ణపుఙ్ఖైరిషుభిర్గార్ధ్రపక్షైః సుతేజనైః । కర్ణినాలీకనారాచైశ్ఛాదయామాస తద్బలమ్
బంగారు రెక్కలతో, గద్దపక్షి రెక్కలతో, బలమైన బాణాలతో, కర్ణి, నాళిక, నారాచ బాణాలతో ఆ సైన్యాన్ని పూర్తిగా కప్పేశాడు.
అపాతయద్ధ్వజాంశ్చైవ రథినశ్చ శితైః శరైః । ముణ్డతాలవనానీవ చకార స రథవ్రజాన్
పదునైన బాణాలతో ధ్వజాలను, రథసారథులను కూల్చి, రథాల గుంపులను తలలు లేని తాళ వనాల్లా మార్చేశాడు.
నిర్మనుష్యాన్రథాన్రాజన్గజానశ్వాంశ్చ సంయుగే। అకరోత్స మహాబాహుః సర్వశస్త్రభృతాం వరః
మహాబాహువు, అన్ని ఆయుధాలలో నిపుణుడైన వాడు, యుద్ధంలో రథాలను, ఏనుగులను, గుర్రాలను మనుషులు లేని విధంగా చేసేశాడు, రాజా!
తస్య జ్యాతలనిర్ఘోషం విస్ఫూర్జితమివాశనేః। నిశమ్య సర్వభూతాని సమకమ్పన్త భారత
అతని విల్లుపోగు మోగుడు మేఘగర్జనలా వినిపించగానే, భరత వంశజా! అన్ని ప్రాణులు భయంతో వణికిపోయాయి.
అమోఘా హ్యపత్నబాణాః పితుస్తే భరతర్షభ। నాసజ్జన్త తనుత్రేషు భీష్మచాపచ్యుతాః శరాః
భరతశ్రేష్ఠా! నీ తండ్రి విల్లు నుండి వచ్చిన బాణాలు ఎప్పుడూ వృథా కాలేవు; భీష్ముని బాణాలు ఎప్పుడూ బలహీన లక్ష్యాల్లో ఆగిపోవు.
హతవీరాన్రథాన్రాజన్సంయుక్తాఞ్జవనైర్హయైః । అపశ్యామ మహారాజ హ్రియమాణాన్రణాజిరే
ఓ మహారాజా, యుద్ధభూమిలో వేగంగా పరుగెత్తే గుర్రాలతో కూడిన రథాల్లోని వీరులు పడిపోయి, ఆ రథాలు అక్కడక్కడా లాగిపోతున్నాయని మేము చూశాము.
చేదికాశికరూషాణాం సహస్రాణి చతుర్దశ । మహారథాః సమాఖ్యాతాః కలపుత్రాస్తనుత్యజః । అపరావర్తినః సర్వే సువర్ణవికృతధ్వజాః
చేడి, కాశి, కరూష దేశాల నరపుత్రులైన పద్నాలుగు వేల మంది మహారథులు, బంగారు పతాకాలతో, ధైర్యంగా ముందుకు సాగి, వెనక్కి తిరిగి చూడలేదు.
సంగ్రామే భీష్మమాసాద్య వ్యాదితాస్యమివాన్తకమ్। నిమగ్నాః పరలోకాయ సవాజిరథకుఞ్జరాః
వారు యుద్ధంలో భీష్ముడిని ఎదుర్కొని, మరణదేవుడి తెరిచిన నోటిని చూసినట్టుగా, తమ గుర్రాలు, రథాలు, ఏనుగులతో కలసి పరలోకానికి వెళ్లిపోయారు.
భగ్నాక్షోపస్కరాన్కాంశ్చిద్భగ్నచక్రాంశ్చ భారత। అపశ్యామ మహారాజ శతశోఽథ సహస్రశః
ఓ రాజా, మేము అక్కడ వందలాది, వేలాది రథాలు చక్రాలు, అక్షాలు, పరికరాలు విరిగిపోయి పడివున్నాయని చూశాము.
సవరూథై రథైర్భగ్నై రథిభిశ్చ నిపాతితైః । శరైః సుకవచైశ్ఛిన్నైః పట్టసైశ్చ విశాంపతే
పెద్దమనిషి, అక్కడ రథాలు, వాటి యోధులు, పడిపోయిన వీరులు, విరిగిన బాణాలు, తెగిన ఖడ్గాలు అన్నీ అక్కడక్కడా చెల్లాచెదురుగా పడి ఉన్నాయి.
గదాభిర్భిణ్డిపాలైశ్చ నిశితైశ్చ శిలీముఖైః । అనుకర్షైరుపాసఙ్గైశ్చక్రైర్భగ్నైశ్చ మారిష
ముసలులు, గదలు, పదునైన బాణాలు, యోగాలు, ఉపాంగాలు, విరిగిన చక్రాలు—ఇవి అన్నీ యుద్ధభూమి నిండా పడి ఉన్నాయి, ఓ మారిషా.
బాహుభిః కార్ముకైః ఖఙ్గైః శిరోభిశ్చ సకుణ్డలైః। తలత్రైరఙ్గులిత్రైశ్చ ధ్వజైశ్చ వినిపాతితైః। చాపైశ్చ బహుధా చ్ఛిన్నైః సమాస్తీర్యత మేదినీ
బాహువులు, విల్లు, ఖడ్గాలు, కుండలాలతో కూడిన తలలు, కవచాలు, వేరు పడిన వేళ్లు, పడిపోయిన పతాకాలు, ఎన్నో తెగిన విల్లు—ఇవి భూమిని పూర్తిగా కప్పేశాయి.
గజారోహా గజాన్రాజన్హయాంశ్చ హయసాదినః । అభిపేతుర్ద్రుతం తత్ర శతశోఽథ సహస్రశః
ఓ రాజా, అక్కడ వందలాది, వేలాది ఏనుగు పైకారులు తమ ఏనుగులతో, గుర్రపు యోధులు తమ గుర్రాలతో కలిసి వేగంగా పడిపోతూ కనిపించారు.
యతమానాశ్చ తే వీరా ద్రవమాణాన్మహారథాన్। నాశక్నువన్వారయితుం భీష్మబాణప్రపీడితాన్
వారు ఎంత ప్రయత్నించినా, భీష్ముడి బాణవర్షానికి తట్టుకోలేక, పరుగు తీస్తున్న మహారథులను ఆపలేకపోయారు.
మహేన్ద్రసమవీర్యేణ వధ్యమానా మహాచమూః । అభజ్యత మహారాజ న చ ద్వౌ సమధావతామ్
మహేంద్రుడితో సమానమైన శక్తి గలవాడి చేతిలో ఆ మహాసైన్యం నాశనం అవుతూ, ఓ రాజా, ఇద్దరు కూడా కలసి నిలబడలేకపోయారు.
ఆవిద్ధరథనాగాశ్వం పతితధ్వజసంకులమ్ । అనీకం పాణ్డుపుత్రాణాం హాహాభూతమచేతనమ్
పాండవుల సైన్యంలో రథాలు, ఏనుగులు, గుర్రాలు గాయపడి, పతితమైన పతాకాలతో నిండిపోయి, అక్కడ హాహాకారాలు, అపస్మార స్థితి ఏర్పడింది.
జఘానాత్ర పితా పుత్రం పుత్రశ్చ పితరం తథ। ప్రియం సఖాయ చాక్రన్దే సఖా దైవబలాత్కృతః
అక్కడ తండ్రి తన కుమారుని, కుమారుడు తండ్రిని హతమార్చాడు; ప్రియమైన స్నేహితులు ఒకరినొకరు విధి వల్ల పోరాడుతూ, ఏడుస్తూ కనిపించారు.
విముచ్య కవచానన్యే పాణ్డుపుత్రస్య సైనికాః । ప్రకీర్య కేశాన్ధావన్తః ప్రత్యదృశ్యన్త సర్వశః
కొంతమంది పాండవ సైనికులు తమ కవచాలు విసిరేసి, జుట్టు చెల్లాచెదురుగా వదిలేసి, అన్ని దిశలకూ పరుగులు తీస్తూ కనిపించారు.
తద్గోకులమివోద్భ్రాన్తముద్భాన్తరథకూబరమ్ । దదృశే పాణ్డుపుత్రస్య సైన్యమార్తస్వరం తదా
ఆ సమయంలో, పాండవుల సైన్యం రథపు దండాలు చెల్లాచెదురై, ఆవుల గుంపు గందరగోళంలో పడినట్టు, బాధతో అరుపులు వినిపిస్తూ కనిపించింది.
ప్రభజ్యమానం సైన్యం తు దృష్ట్వా యాదవనన్దనః । ఉవాచ పార్థం బీభత్సుం నిగృహ్య రథముత్తమమ్
సైన్యం చీలిపోతున్నదని చూసి, యాదవకుల కుమారుడు తన రథాన్ని ఆపి, పాండుపుత్రుడైన అర్జునుని ఇలా ఉద్దేశించి చెప్పాడు.
అయం స కాలః సంప్రాప్తః పార్థ యః కాఙ్క్షితస్తవ। ప్రహరాస్మై నరవ్యాఘ్ర భీష్మాయాహవశోభినే
పార్థా, నీవు ఎప్పటి నుంచో కోరుకున్న సమయం ఇదే వచ్చింది. నరశార్దూలా, యుద్ధంలో కీర్తిగాంచిన భీష్ముడిపై దాడి చేయు.