తదాపతద్వై సహసా శల్యస్య సుమహద్బలమ్ । మహౌఘవేగం సమరే వారయామాస పాణ్డవః
ఆ సమయంలో, శల్యుని గొప్ప సైన్యం అకస్మాత్తుగా దూసుకొచ్చింది. కానీ పాండవుడు ఆ ప్రవాహాన్ని యుద్ధంలో అడ్డుకున్నాడు.
మద్రరాజం చ సమరే ధర్మరాజో మహారథః। దశభిః సాయకైస్తూర్ణమాజఘాన స్తనాన్తరే । నకులః సహదేవశ్చ తం సప్తభిరజిహ్నగైః
యుద్ధంలో ధర్మరాజు, ఆ మహారథుడు, మద్రరాజును పది బాణాలతో ఛాతీలో వేగంగా గాయపరిచాడు. నకులుడు, సహదేవుడు ఏడేసి నేరుగా వెళ్లే బాణాలతో అతన్ని గాయపరిచారు.
మద్రరాజోఽపి తాన్సర్వానాజఘాన త్రిభిస్త్రిభిః । యుధిష్ఠిరం పునః షష్ట్యా వివ్యాధ నిశితైః శరైః
కానీ మద్రరాజు వారందరినీ ముగ్గురు ముగ్గురు బాణాలతో గాయపరిచాడు. యుదిష్ఠిరుని మళ్ళీ అరవై పదునైన బాణాలతో త్రిప్పి గాయపరిచాడు.
మాద్రీపుత్రౌ చ సంభ్రాన్తౌ ద్వాభ్యాం ద్వాభ్యామతాడయత్। తతో భీమో మహాబహుర్దృష్ట్వా రాజనమాహవే
మాద్రీ కుమారులను అయోమయంతో ఇద్దరిని ఇద్దరు బాణాలతో గాయపరిచాడు. ఆ తర్వాత భీముడు, మహాబాహువు, రాజును యుద్ధంలో చూసి—
మద్రరాజవశం ప్రాప్తం మృత్యోరాస్యగతం యథా। అభ్యపద్యత సంగ్రామే యుధిష్ఠిరమమిత్రజిత్
మద్రరాజు మరణం ముఖంలో పడినట్టు అనిపించి, అమిత్రజిత్ యుదిష్ఠిరుడు యుద్ధంలో అతని మీదకు దూసుకెళ్లాడు.
ఆపతన్నేవ భీమస్తు మద్రరాజమతాడయత్।' సర్వపారశవైస్తీక్ష్ణైర్నారాచైర్మర్మభేదిభిః
భీముడు ముందుకు దూసుకెళ్తూ, తన పదునైన ఇనుపబాణాలతో, మద్రరాజుని ప్రాణస్థానాల్లో గాయపరిచాడు.
తతో భీష్మశ్చ ద్రోణశ్చ సైన్యేన మహతా వృతౌ। రాజానమభ్యపద్యేతామఞ్జసా శరవర్షిణౌ
అప్పుడు భీష్ముడు, ద్రోణుడు పెద్ద సైన్యంతో చుట్టుముట్టబడి, బాణాల వర్షంలా వర్షిస్తూ రాజును వేగంగా చేరుకున్నారు.
తతో యుద్ధం మహాఘోరం ప్రావర్తత సుదారుణమ్। అపరాం దిశమాస్థాయ ద్యోతమానే దివాకరే
ఆ తరువాత, సూర్యుడు మరో వైపు ప్రకాశిస్తూ ఉండగా, అక్కడ భయంకరమైన, తీవ్రమైన యుద్ధం మొదలైంది.
తతః పితా తవ క్రుద్ధో నిశితైః సాయకోత్తమైః। ఆజఘాన రణే పార్థాన్సహసేనాన్సమన్తతః
అప్పుడు నీ తండ్రి కోపంతో, పదునైన గొప్ప బాణాలతో, యుద్ధంలో పార్థులనూ వారి సైన్యాన్ని చుట్టూ అన్ని వైపులా గాయపరిచాడు.
భీమం ద్వాదశభిర్విద్ధ్వా సాత్యకిం నవభిః శరైః । నకులం చ త్రిభిర్విద్ధ్వా సహదేవం చ సప్తభిః
అతడు భీముడిని పన్నెండు బాణాలతో, సాత్యకిని తొమ్మిది బాణాలతో, నకులుడిని మూడు బాణాలతో, సహదేవుడిని ఏడు బాణాలతో గాయపరిచాడు.
యుధిష్ఠిరం ద్వాదశభిర్బాహ్వోరురసి చార్పయత్। ధృష్టద్యుమ్నం తతో విద్ధ్వా ననాద సుమహాబలః
యుధిష్ఠిరుని చేతులపై, ఛాతీపై పన్నెండు బాణాలతో గాయపరిచాడు; ఆ తరువాత ధృష్టద్యుమ్నుని గాయపరిచి, ఆ మహాబలుడు గట్టిగా అరవాడు.
తం ద్వాదశాఖ్యైర్నకులో మాధవశ్చ త్రిభిః శరైః । ధృష్టద్యుమ్నశ్చ సప్తత్యా భీమసేనశ్చ సప్తభిః । యుధిష్ఠిరో ద్వాదశభిః ప్రత్యవిధ్యత్పితామహమ్
నకులుడు పితామహుని పన్నెండు బాణాలతో, మాధవుడు మూడు బాణాలతో, ధృష్టద్యుమ్నుడు డెబ్బై బాణాలతో, భీమసేనుడు ఏడు బాణాలతో, యుధిష్ఠిరుడు పన్నెండు బాణాలతో గాయపరిచారు.
ద్రోణస్తు సాత్యకిం విద్ధ్వా భీమసేనమవిధ్యత । ఏకైకం పఞ్చభిర్బాణైర్యమదణ్డోపమైః శితైః
ద్రోణుడు సాత్యకిని ఐదు పదునైన బాణాలతో గాయపరిచి, భీమసేనుని కూడా ఐదు బాణాలతో గాయపరిచాడు.
తౌ చ తం ప్రత్యవిధ్యేతాం త్రిభిస్త్రిభిరజిహ్మగైః । తోత్రైరివ మహానాగం ద్రోణం బ్రాహ్మణపుఙ్గవమ్
వారిద్దరూ ద్రోణుని, ఆ బ్రాహ్మణులలో శ్రేష్ఠుడిని, తలా మూడు నేరుగా వెళ్లే బాణాలతో గాయపరిచారు. అది పెద్ద ఏనుగును తోకతో తాకినట్లు అనిపించింది.
సౌవీరా కితవాః ప్రాచ్యాః ప్రతీచ్యోదీచ్యమాలవాః । అభీషాహాః శూరసేనాః శిబయోఽథ వసాతయః। సంగ్రమే నాజహుర్భీష్మం వధ్యమానాః శితైః శరైః
సౌవీరులు, కితవులు, ప్రాచ్యులు, ప్రతీచ్యులు, మాలవులు, అభీషాహులు, శూరసేనులు, శిబులు, వసాతయులు— వీరంతా భీష్ముడి పదునైన బాణాల దెబ్బలకు యుద్ధంలో ఎదుర్కోలేకపోయారు.
తథైవాన్యే మహీపాలా నానాదేశసమాగతాః । పాణ్డవానభ్యవర్తన్త వివిధాయుధపాణయః । తథైవ పాణ్డవా రాజన్పరివవ్రుః పితామహమ్
అలాగే, వివిధ ప్రాంతాల నుంచి వచ్చిన ఇతర రాజులు కూడా అనేక ఆయుధాలు పట్టుకుని పాండవులపై దాడి చేశారు. అదే విధంగా, పాండవులు రాజా! పితామహుని చుట్టుముట్టారు.
స సమన్తాత్పరివృతో రథౌఘైరపరాజితః । గహనేఽగ్నిరివోత్సృష్టః ప్రజజ్వాల దహన్పరాన్
అపరాజితుడు అన్ని వైపులా రథాల ప్రవాహాలతో చుట్టుముట్టబడి, అడవిలో వదిలిన అగ్నిలా శత్రువులను కాల్చుతూ ప్రకాశించాడు.
రథాగ్న్యగారశ్చాపార్చిరసిశక్తిగజేన్ధనః । శరస్ఫులిఙ్గో భీష్మాగ్నిర్దదాహ క్షత్రియర్షభాన్
రథం అగ్నిగృహంలా, విల్లు జ్వాలలా, ఖడ్గాలు, శక్తులు ఇంధనంలా, బాణాలు నిప్పు చినుకుల్లా ఉండగా, భీష్ముడి అగ్ని క్షత్రియులలో శ్రేష్ఠులను కాల్చేసింది.
యథా హి సుమహానగ్నిః కక్షే చరసి సానిలః ।' తథా భీష్మో మహారాజ దివ్యమస్త్రముదీరయన్
ఎలా పెద్ద అగ్ని గాలి తోడుతో అడవిలో వ్యాపిస్తుందో, అలాగే భీష్ముడు మహారాజా! దివ్యాస్త్రాన్ని ప్రయోగిస్తూ యుద్ధంలో విజృంభించాడు.
సువర్ణపుఙ్ఖైరిషుభిర్గార్ధ్రపక్షైః సుతేజనైః । కర్ణినాలీకనారాచైశ్ఛాదయామాస తద్బలమ్
బంగారు రెక్కలతో, గద్దపక్షి రెక్కలతో, బలమైన బాణాలతో, కర్ణి, నాళిక, నారాచ బాణాలతో ఆ సైన్యాన్ని పూర్తిగా కప్పేశాడు.
అపాతయద్ధ్వజాంశ్చైవ రథినశ్చ శితైః శరైః । ముణ్డతాలవనానీవ చకార స రథవ్రజాన్
పదునైన బాణాలతో ధ్వజాలను, రథసారథులను కూల్చి, రథాల గుంపులను తలలు లేని తాళ వనాల్లా మార్చేశాడు.
నిర్మనుష్యాన్రథాన్రాజన్గజానశ్వాంశ్చ సంయుగే। అకరోత్స మహాబాహుః సర్వశస్త్రభృతాం వరః
మహాబాహువు, అన్ని ఆయుధాలలో నిపుణుడైన వాడు, యుద్ధంలో రథాలను, ఏనుగులను, గుర్రాలను మనుషులు లేని విధంగా చేసేశాడు, రాజా!
తస్య జ్యాతలనిర్ఘోషం విస్ఫూర్జితమివాశనేః। నిశమ్య సర్వభూతాని సమకమ్పన్త భారత
అతని విల్లుపోగు మోగుడు మేఘగర్జనలా వినిపించగానే, భరత వంశజా! అన్ని ప్రాణులు భయంతో వణికిపోయాయి.
అమోఘా హ్యపత్నబాణాః పితుస్తే భరతర్షభ। నాసజ్జన్త తనుత్రేషు భీష్మచాపచ్యుతాః శరాః
భరతశ్రేష్ఠా! నీ తండ్రి విల్లు నుండి వచ్చిన బాణాలు ఎప్పుడూ వృథా కాలేవు; భీష్ముని బాణాలు ఎప్పుడూ బలహీన లక్ష్యాల్లో ఆగిపోవు.
హతవీరాన్రథాన్రాజన్సంయుక్తాఞ్జవనైర్హయైః । అపశ్యామ మహారాజ హ్రియమాణాన్రణాజిరే
ఓ మహారాజా, యుద్ధభూమిలో వేగంగా పరుగెత్తే గుర్రాలతో కూడిన రథాల్లోని వీరులు పడిపోయి, ఆ రథాలు అక్కడక్కడా లాగిపోతున్నాయని మేము చూశాము.
చేదికాశికరూషాణాం సహస్రాణి చతుర్దశ । మహారథాః సమాఖ్యాతాః కలపుత్రాస్తనుత్యజః । అపరావర్తినః సర్వే సువర్ణవికృతధ్వజాః
చేడి, కాశి, కరూష దేశాల నరపుత్రులైన పద్నాలుగు వేల మంది మహారథులు, బంగారు పతాకాలతో, ధైర్యంగా ముందుకు సాగి, వెనక్కి తిరిగి చూడలేదు.
సంగ్రామే భీష్మమాసాద్య వ్యాదితాస్యమివాన్తకమ్। నిమగ్నాః పరలోకాయ సవాజిరథకుఞ్జరాః
వారు యుద్ధంలో భీష్ముడిని ఎదుర్కొని, మరణదేవుడి తెరిచిన నోటిని చూసినట్టుగా, తమ గుర్రాలు, రథాలు, ఏనుగులతో కలసి పరలోకానికి వెళ్లిపోయారు.
భగ్నాక్షోపస్కరాన్కాంశ్చిద్భగ్నచక్రాంశ్చ భారత। అపశ్యామ మహారాజ శతశోఽథ సహస్రశః
ఓ రాజా, మేము అక్కడ వందలాది, వేలాది రథాలు చక్రాలు, అక్షాలు, పరికరాలు విరిగిపోయి పడివున్నాయని చూశాము.
సవరూథై రథైర్భగ్నై రథిభిశ్చ నిపాతితైః । శరైః సుకవచైశ్ఛిన్నైః పట్టసైశ్చ విశాంపతే
పెద్దమనిషి, అక్కడ రథాలు, వాటి యోధులు, పడిపోయిన వీరులు, విరిగిన బాణాలు, తెగిన ఖడ్గాలు అన్నీ అక్కడక్కడా చెల్లాచెదురుగా పడి ఉన్నాయి.
గదాభిర్భిణ్డిపాలైశ్చ నిశితైశ్చ శిలీముఖైః । అనుకర్షైరుపాసఙ్గైశ్చక్రైర్భగ్నైశ్చ మారిష
ముసలులు, గదలు, పదునైన బాణాలు, యోగాలు, ఉపాంగాలు, విరిగిన చక్రాలు—ఇవి అన్నీ యుద్ధభూమి నిండా పడి ఉన్నాయి, ఓ మారిషా.