తతః ప్రవవృతే యుద్ధం తుములం రోమహర్షణమ్ । పాణ్డవానాం కురూణాం చ సమరే విజయైషిణామ్
అప్పుడే పాండవులు, కౌరవులు ఇద్దరూ విజయాన్ని కోరుతూ యుద్ధరంగంలో భయంకరంగా, ఒళ్ళు జలదరించేలా ఘోరమైన పోరాటం ప్రారంభమైంది.
దృష్ట్వా భీష్మం రణే యుద్ధం పాణ్డవైరభిసంవృతమ్। యథా మేఘైర్మహారాజ తపాన్తే దివి భాస్కరమ్
ఓ మహారాజా! భీష్ముడు యుద్ధంలో పాండవులతో చుట్టుముట్టబడి ఉన్న దృశ్యం, వేసవి చివరలో ఆకాశంలో మేఘాలు సూర్యుని కప్పినట్లుగా కనిపించింది.
దుర్యోధనో మహారాజ దుఃశాసనమభాషత। ఏష శూరో మహేష్వాసో భీష్మః శూరనిషూదనః
దుర్యోధనుడు, ఓ రాజా! తన సోదరుడు దుఃశాసనునితో ఇలా అన్నాడు: 'ఇక్కడ మన భీష్ముడు, గొప్ప ధనుర్ధారి, వీరులను సంహరించేవాడు ఉన్నాడు.'
ఛాదితః పాణ్డవైః శూరైః సమన్తాద్భరతర్షభ । తస్య కార్యం త్వయా వీర రక్షణం సుమహాత్మనః
భరతవంశశిరోమణీ! ఆ భీష్ముడిని చుట్టూ పాండవ వీరులు అన్ని వైపులా ముట్టేశారు. ఓ వీరుడా! ఆ మహాత్ముడిని నీవు తప్పక రక్షించాలి.
రక్ష్యమాణో హి సమరే భీష్మోఽస్మాకం పితామహః । నిహన్యాత్సమరే యత్తాన్పాఞ్చాలాన్పాణ్డవైః సహ
యుద్ధంలో మన పితామహుడు భీష్ముడు రక్షించబడితే, అతడు పాంచాళులు, పాండవులతో కలసి వారందరినీ ఖచ్చితంగా సంహరిస్తాడు.
తత్ర కార్యతమం మన్యే భీష్మస్యైవాభిరక్షణమ్ । గోప్తా హ్యేష మహేష్వాసో భీష్మోఽస్మాకం మహావ్రతః
కాబట్టి, ఇక్కడ మనకెల్లా ముఖ్యమైన పని భీష్ముని రక్షించడమేనని నేను భావిస్తున్నాను. ఎందుకంటే, ఈ గొప్ప ధనుర్ధారి, మహావ్రతుడు, మన పితామహుడు మనకు రక్షకుడు.
స భవాన్సర్వసైన్యేన పరివార్య పితామహమ్ । సమరే కర్మ కుర్వాణం దుష్కరం పరిరక్షతు
కాబట్టి నీవు మొత్తం సైన్యంతో కలిసి పితామహుడిని చుట్టుముట్టి, యుద్ధంలో అతడు చేసే కఠిన కార్యాలను రక్షించాలి.
స ఏవముక్తః సమరే పుత్రో దుఃశాసనస్తవ। పరివార్య స్థితో భీష్మం సైన్యేన మహతా వృతః
యుద్ధంలో ఇలా చెప్పబడిన నీ కుమారుడు దుఃశాసనుడు, గొప్ప సైన్యంతో భీష్ముని చుట్టూ నిలబడి అతడిని రక్షించాడు.
తతః శతసహస్రాణాం హయానాం సుబలాత్మజః । విమలప్రాసహస్తానామృష్టితోమరధారిణామ్
ఆ తరువాత సుబలుని కుమారుడు, చేతుల్లో మెరిసే కత్తులు, తుంగలు పట్టుకున్న లక్షల కొద్దీ గుర్రాలను ముందుకు నడిపించాడు.
దర్పితానాం సువేగానాం బలస్థానాం పతాకినామ్ । శిక్షితైర్యుద్ధకుశలైరుపేతానాం నరోత్తమైః
ఆ గుర్రాలు గర్వంగా, వేగంగా, బలంగా, జెండాలతో అలంకరించబడి, యుద్ధంలో నిపుణులైన ఉత్తమ యోధులతో నిండిపోయి వచ్చాయి.
నకులం సహదేవం చ ధర్మరాజం చ పాణ్డవమ్ । న్యవారయన్నరశ్రేష్ఠాన్పరివార్య సమన్తతః
వారు నకులుడు, సహదేవుడు, ధర్మరాజు యుదిష్ఠిరుడు వంటి ఉత్తమ పురుషులను అన్ని వైపులా చుట్టుముట్టి అడ్డుకున్నారు.
తతో దుర్యోధనో రాజా శూరాణాం హయసాదినామ్ । అయుతం ప్రేషయామాస పాణ్డవానాం నివారణే
ఆ తరువాత రాజు దుర్యోధనుడు, పాండవులను అడ్డుకునేందుకు పది వేల మంది వీర గుర్రస్వారులను పంపించాడు.
తైః ప్రవిష్టైర్మహావేగైర్గరుత్మద్భిరివాహవే। ఖురాహతా ధరా రాజంశ్చకమ్పే చ ననాద చ
ఆ వేగవంతమైన యోధులు యుద్ధరంగంలో ప్రవేశించగా, వారి గుర్రాల కాళ్లతో నేల కంపించిపోయింది, గర్జించింది, ఓ రాజా! అవి గరుత్మంతుల్లా దూసుకొచ్చాయి.
ఖురశబ్దశ్చ సుమహాన్వాజినాం శుశ్రువే తదా। మహావంశవనస్యేవ దహ్యమానస్య పర్వతే
ఆ సమయంలో గుర్రాల కాళ్ల శబ్దం, పర్వతంపై పెద్ద వెదురు అడవి కాలుతున్నప్పుడు వచ్చే మంటల మోగు శబ్దంలా వినిపించింది.
ఉత్పతద్భిశ్చ తైస్తత్ర సముద్ధూతం మహద్రజః। దివాకరరథం ప్రాప్య చ్ఛాదయామాస భాస్కరమ్
వారు దూకుతూ పోవడంతో అక్కడ పెద్ద దుమ్ము మేఘం లేచింది. అది సూర్యుని రథాన్ని తాకి, సూర్యుడిని కూడా కప్పేసింది.
వేగవద్భిర్హయైస్తైస్తు క్షోభితా పాణ్డవీక చమూః। నిపతద్భిర్మహావేగైర్హంసైరివ మహత్సరః
ఆ వేగవంతమైన గుర్రాల వల్ల పాండవుల సైన్యం గందరగోళానికి లోనైంది. అది, పెద్ద సరస్సులో ఆకస్మికంగా బలమైన హంసలు దూకినట్లుగా అయింది.
హేషతాం చైవ శబ్దేన న ప్రాజ్ఞాయత కించన । `అన్తర్దధే మహాఞ్శబ్దస్తేన శబ్దేన మోహితః
ఆ గుర్రాల హీనగొంతుల శబ్దంతో అక్కడ ఏదీ స్పష్టంగా కనబడలేదు. ఆ మహత్తరమైన శబ్దం అందరినీ ముంచెత్తింది.
తతో యుధిష్ఠిరో రాజా మాద్రీపుత్రౌ చ పాణ్డవౌ। ప్రత్యఘ్నంస్తరసా వేగం సమరే హయసాదినామ్
అప్పుడు రాజు యుదిష్ఠిరుడు, మాద్రీ కుమారులు ఇద్దరూ, యుద్ధంలో ఆ గుర్రస్వారుల దాడిని బలంగా అడ్డుకున్నారు.
ఉద్వృత్తస్య మహారాజ ప్రావృట్కాలేఽతిపూర్యతః। పౌర్ణమాస్యామమ్బువేగం యథా వేలా మహోదధేః
మహారాజా! వర్షాకాలంలో పౌర్ణమి రాత్రి సముద్రపు అలలు ఒడ్డుని దాటి ఉప్పొంగినట్టు, అక్కడ యుద్ధవేగం కూడా అంతే ఉప్పొంగింది.
తతస్తే రథినో రాజఞ్శరైః సన్నతపర్వభిః। న్యకృన్తన్నుత్తమాఙ్గాని శరేణ హయసాదినామ్
ఆ తర్వాత, రాజా! రథసారథులు బలమైన విల్లులతో గట్టిగా వంచిన బాణాలతో, గుర్రస్వార్లు మరియు ఇతరుల తలలను బాణాలతో నరికివేశారు.
తే నిపేతుర్మహారాజ నిహతా దృఢధన్విభిః । నాగైరివ మహానాగా యథావద్గిరిగహ్వరే
బలమైన విల్లు పట్టిన యోధులు కొట్టినవారు, మహారాజా! కొండ గుహల్లో పెద్ద పాములను నాగులు చంపినట్టు, అక్కడ పడిపోతున్నారు.
తేఽపి ప్రాసైః సునిశితైః శరైః సన్నతపర్వభిః । న్యకృన్తన్నుత్తమాఙ్గాని విచరన్తో దిశో దశ
వారు కూడా పదిదిక్కుల చుట్టూ తిరుగుతూ, పదునైన భుజాలతో, బలమైన బాణాలతో శత్రువుల తలలను నరికివేస్తున్నారు.
అభ్యాహతా హయారోహా ఋష్టిభిర్భరతర్షభ । అత్యజన్నుత్తమాఙ్గాని ఫలానీవ మహాద్రుమాః
భరతవంశశ్రేష్ఠా! గుర్రస్వార్లు కత్తులతో గాయపడి, పెద్ద చెట్లు పండ్లు వదిలినట్టు తలలు నేలపై పడేశారు.
సమాదినో హయా రాజంస్తత్రతత్ర నిషూదితాః। పతితాః పాత్యమానాశ్చ ప్రత్యదృశ్యన్త సర్వశః
రాజా! అక్కడక్కడా గుర్రాలు, వారి సవారులు చనిపోవడంతో, పడిపోతూ, కూలిపోతూ కనిపించాయి.
వధ్యమానా హయాశ్చైవ ప్రాద్రవన్త భయార్దితాః। యథా సింహం సమాసాద్య మృగాః ప్రాణపరాయణాః
అక్కడ గుర్రాలు చావు భయంతో పరుగెత్తాయి, సింహాన్ని చూసినప్పుడు ప్రాణభయంతో జంతువులు పారిపోతున్నట్టు.
పాణ్డవాశ్చ మహారాజ జిత్వా శత్రూన్మహామృధే । దధ్ముః శఙ్ఖాంశ్చ భేరీశ్చ తాడయామాసురాహవే
మహారాజా! పాండవులు మహాయుద్ధంలో శత్రువులను జయించి, శంఖాలు ఊదారు, బేరీలు మోగించారు.
తతో దుర్యోధనో దీనో దృష్ట్వా సైన్యం పరాజితమ్ । అబ్రవీద్రతశ్రేష్ఠ మద్రరాజమిదం వచః
తర్వాత దుర్యోధనుడు తన సైన్యం ఓడిపోయినదాన్ని చూసి, మనసు దిగులుతో, రథయోధులలో శ్రేష్ఠుడైన మద్రరాజుని ఇలా అన్నాడు.
ఏష పాణ్డుసుతో జ్యేష్ఠో యమాభ్యాం సహితో రణే । పశ్యతాం వో మహాబాహో సేనాం ద్రావయతి ప్రభో
ఇక్కడ పాండు కుమారుల్లో పెద్దవాడు, యముని ఇద్దరు కుమారులతో కలిసి, మీ అందరి ముందే మీ సైన్యాన్ని తరిమేస్తున్నాడు, మహాబాహువంతుడా!
తం వారయ మహాబాహో వేలేవ మకరాలయమ్ । త్వం హి సంశ్రూయసేఽత్యర్థమసహ్యబలవిక్రమః
మహాబాహువంతుడా! అలలు ఒడ్డున ఆగినట్టు, నువ్వు అతన్ని ఆపు. నీ బలవీర్యానికి అంతులేదు అని అందరూ చెబుతారు.
పుత్రస్య తవ తద్వాక్యం శ్రుత్వా శల్యః ప్రతాపవాన్। స యయౌ రథవంశేన యత్ర రాజా యుధిష్ఠిరః
నీ కుమారుని మాటలు విని, పరాక్రమశాలి శల్యుడు తన రథదళంతో యుదిష్ఠిరుడు ఉన్న చోటికి వెళ్లాడు.