సాదినాం శస్త్రవృష్టిం చ వ్యధమద్గదయా తతః।' వాయువేగసమాయుక్తో వ్యచరత్పాణ్డవో యుధి
ఆ సమయంలో పాండవుడు తన గదతో యోధుల చేత విసిరిన ఆయుధ వర్షాన్ని చీల్చి వేసాడు. అతడు యుద్ధంలో గాలి వేగంతో సంచరించాడు.
విషాణోల్లిఖితైర్గాత్రౌర్విషాణాభిహతో భృశమ్। విషాణే దన్తినం గృహ్య నిర్విషాణమథాకరోత్
ఆ ఏనుగు దంతాలతో అతడిని పదే పదే గాయపరిచింది. దాంతో అతని శరీరం దంతాల గాట్లతో నిండిపోయింది. వెంటనే అతడు ఆ ఏనుగును దంతం పట్టుకుని, దంతాలు లేకుండా చేసేశాడు.
విషాణేన చ తేనైవ కుమ్భోఽభ్యాహత్య దన్తినమ్ । పాతయామాస సమరే దణ్డహస్త ఇవాన్తకః
ఆ దంతంతోనే ఆ ఏనుగును తలపై బలంగా కొట్టి, యుద్ధంలో నేలకూల్చేశాడు. అది చేతిలో దండం పట్టుకున్న యమధర్మరాజు చేసినట్లుగా కనిపించింది.
శోణితాక్తాం గదాం బిభ్రన్మేదోభఞ్జాకృతచ్ఛవిః । కృతాభ్యఙ్గః శోణితేన రుద్రవత్ప్రత్యదృశ్యత
రక్తంతో తడిసిన గదను పట్టుకుని, కొట్టిన కొవ్వుతో రంగు మారిపోయిన శరీరంతో, రక్తంతో అభిషేకం చేయించుకున్నట్టు, ఆ యోధుడు రుద్రుడు లాగా కనిపించాడు.
ఏవం కే వధ్యమానాశ్చ హతశేషా మహాగజాః । ప్రాద్రవన్త దిశో రాజన్విమృద్గన్తః స్వకం బలమ్
అలా మహా ఏనుగులు చంపబడుతున్నప్పుడు, మిగిలినవాటి వారు భయంతో తమ సైన్యాన్ని తొక్కుకుంటూ, అన్ని దిశలకూ పారిపోయారు, రాజా!
ద్రవద్భిస్తైర్మహానాగైః సమన్తాద్భరతర్షభ। దుర్యోధనబలం సర్వం పునరాసీత్పరాఙ్భుఖమ్
ఆ మహా ఏనుగులు చుట్టూ చుట్టూ పరుగెత్తుతుండగా, భారత వంశ శ్రేష్ఠుడా, దుర్యోధనుడి సర్వ సైన్యం మళ్లీ వెనక్కు తిరిగింది.
మధ్యందినో మహారాజ సంగ్రామః సమపద్యత। లోకక్షయకరో రౌద్రో భీష్మస్య సహ సోమకైః
మధ్యాహ్న సమయంలో, మహారాజా, భీష్ముడు సోమకులతో కలిసి యుద్ధంలో పాల్గొనగా, ఆ సంగ్రామం భయంకరంగా, లోకాన్ని నాశనం చేసేలా మారింది.
గాఙ్గేయో రథినాం శ్రేష్ఠః పాణ్డవానామనీకినీమ్ । వ్యధమన్నిశితైర్బాణైః శతశోఽథ సహస్రశః
రథయోధులలో శ్రేష్ఠుడైన గాంగేయుడు, పదుల సంఖ్యలోనే కాదు, వందల, వేల పదునైన బాణాలతో పాండవుల సైన్యాన్ని చీల్చేశాడు.
సంమమర్ద చ తత్సైన్యం పితా దేవవ్రతస్తవ। మర్దయేచ్చ యథా రాజన్సింహః ప్రాప్య మృగవ్రజమ్
నీ తండ్రి దేవవ్రతుడు, రాజా, ఆ సైన్యాన్ని బలంగా నొక్కేశాడు. సింహం మృగాల గుంపును ఎలా చిదిమేస్తుందో, అలాగే నాశనం చేశాడు.
ధృష్టద్యుమ్నః శిఖణ్డీ చ విరాటో ద్రుపదస్తథా। భీష్మమాసాద్య సమరే శరైర్జఘ్నుర్మహారథమ్
ధృష్టద్యుమ్నుడు, శిఖండీ, విరాటుడు, ద్రుపదుడు — వీరు యుద్ధంలో భీష్ముడిని ఎదుర్కొని, ఆ మహారథునిపై బాణాలతో ప్రహారాలు చేశారు.
ధృష్టద్యుమ్నం తతో విద్ధ్వా విరాటం చ శరైస్త్రిభిః । ద్రుపదస్య చ నారాచం ప్రేషయామాస భారత
ఆ తర్వాత భీష్ముడు ధృష్టద్యుమ్నుడిని, విరాటుని తలో ముగ్గురు బాణాలతో గాయపరిచాడు. ద్రుపదునిపై విశాలమైన అగ్రభాగం ఉన్న బాణాన్ని పంపాడు, ఓ భారతా!
తేన విద్ధా మహేష్వాసా భీష్మేణామిత్రకర్శినా । చుక్రుధుః సమరే రాజన్పాదస్పృష్టా ఇవోరగాః
అమిత శక్తి గల ధనుర్ధారి, శత్రువులను నాశనం చేసే భీష్ముడు వేసిన బాణాలతో గాయపడిన వారు, రాజా, పాదంతో తొక్కిన పాములు ఎలా కోపంతో ఊగిపోతాయో, అలాగే యుద్ధంలో ఆగ్రహంతో మండిపడ్డారు.
శిఖణ్డీ తం చ వివ్యాధ భరతానాం పితామహమ్ । స్త్రీమయం మనసా ధ్యాత్వా నాస్మై ప్రాహరదచ్యుతః
శిఖండీ భారత వంశ పితామహుడైన భీష్ముడిని బాణాలతో గాయపరిచాడు. కానీ భీష్ముడు అతడిని మనసులో స్త్రీగా భావించి, అతనిపై బాణాలు ప్రయోగించలేదు, ఓ అచ్యుతా!
ధృష్టద్యుమ్నస్తు సమరే క్రోధేనాగ్నిరివ జ్వలన్ । పితామహం త్రిభిర్బాణైర్బాహ్వోరురసి చార్పయత్
కోపంతో అగ్నిలా మండుతున్న ధృష్టద్యుమ్నుడు, యుద్ధంలో పితామహుడైన భీష్ముడిని మూడు బాణాలతో చేతులపై, ఛాతీపై గాయపరిచాడు.
ద్రుపదః పఞ్చవింశత్యా విరాటో దశమిః శరైః। శిఖణ్డీ పఞ్చవింశత్యా భీష్మం వివ్యాధ సాయకైః
ద్రుపదుడు భీష్ముడిని ఇరవై ఐదు బాణాలతో, విరాటుడు పది బాణాలతో, శిఖండీ మళ్లీ ఇరవై ఐదు బాణాలతో గాయపరిచారు.
సోఽతివిద్ధో మహారాజ శోణితౌఘపరిప్లుతః। వసన్తే పుష్పశబలో రక్తాశోక ఇవాబభౌ
అలా అతడు అధికంగా బాణాలతో గాయపడి, రక్త ప్రవాహంలో తడిసి, వసంతంలో పూలతో అలంకరించిన ఎర్ర అశోక వృక్షంలా ప్రకాశించాడు, మహారాజా!
తాన్ప్రత్యవిధ్యద్గాఙ్గేయస్త్రిభిస్త్రిభిరజిహ్మగైః । ద్రుపదస్య చ భల్లేన ధనుశ్చిచ్ఛేద మారిష
గంగేయుడు వారిని ఒక్కొక్కరికి మూడు మూడు నేరుగా వెళ్లే బాణాలతో ప్రతిఘాటించాడు. ద్రుపదుని ధనుస్సును విశాలమైన అగ్రభాగం ఉన్న బాణంతో కోసేశాడు, ఓ మారిషా!
సోఽన్యత్కార్ముకమాదాయ భీష్మం వివ్యాధ పఞ్చభిః । సారథిం చ త్రిభిర్బాణైః సుశితై రణమూర్ధని
ద్రుపదుడు మరో ధనుస్సు తీసుకుని, భీష్ముడిని ఐదు బాణాలతో, అతని సారథిని మూడు పదునైన బాణాలతో యుద్ధ మధ్యంలో గాయపరిచాడు.
తథా భీమో మహారాజ ద్రౌపద్యాః పఞ్చ చాత్మజాః । కేకయా భ్రాతరః పఞ్చ సాత్యకిశ్చైవ సాత్వతః
అలాగే, ఓ రాజా, భీముడు, ద్రౌపదీ కుమారులు అయిదుగురు, కేకయ దేశపు అయిదుగురు సోదరులు, సాత్వత వంశానికి చెందిన సాత్యకి కూడా,
అభ్యద్రవన్త గాఙ్గేయం యుధిష్ఠిరసమాజ్ఞయా । ప్రతి రక్షణకార్యార్థం ధృష్టద్యుమ్నముఖాన్రణే
యుదిష్ఠిరుని ఆజ్ఞతో, ధృష్టద్యుమ్నుడు మరియు అతని ముఖ్య యోధులను కాపాడేందుకు, గంగేయుడైన భీష్మునిపై యుద్ధానికి దూసుకొచ్చారు.
తథైవ తావకాః సర్వే భీష్మరక్షార్థముద్యతాః । ప్రత్యుద్యయుః పాణ్డుసేనాం సహసైన్యా నరాధిప
అదే విధంగా, నీవైపు ఉన్న యోధులందరూ భీష్ముని రక్షించేందుకు సంకల్పించి, తమ సైన్యాలతో కలిసి పాండవ సైన్యంపై ఎదురుదాడికి వచ్చారు, ఓ మనుష్యుల పాలకుడా.
తత్రాసీత్సుమహద్యుద్ధం తవ తేషాం చ సంకులమ్ । నరాశ్వరథనాగానాం యమరాష్ట్రవివర్ధనమ్
అక్కడ నీవైపు వారికీ, వాళ్లవైపు వారికీ మధ్య గొప్పగా, గందరగోళంగా యుద్ధం జరిగింది. ఆ యుద్ధంలో మనుషులు, గుర్రాలు, రథాలు, ఏనుగులు పరస్పరం ఢీకొని, యమలోకాన్ని పెంచాయి.
రథీ రథినమాసాద్య ప్రాహిణోద్యమసాదనమ్। తథేతరాన్సమాసాద్య నరనాగాశ్వసాదినః
రథసారథులు రథసారథులను ఎదుర్కొని నాశనం చేసేవారు. అలాగే, పాదాటులు, ఏనుగులు, గుర్రస్వారులు కూడా తమకు ఎదురైనవారిని ఎదుర్కొన్నారు.
అనయన్పరలోకాయ శరైః సన్నతపర్వభిః । శరైశ్చ వివిధైర్ఘోరైస్తత్రతత్ర విశాంపతే
పదునైన అగ్రభాగాలున్న బాణాలతో వారు శత్రువులను పరలోకానికి పంపారు. భయంకరమైన విభిన్న బాణాలతో, ప్రతి చోటా వారిని గాయపరిచారు, ఓ ప్రజలాధిపతీ.
రథాస్తు రథిభిర్హీనా హతసారథయస్తథా । విప్రద్రుతాశ్వాః సమరే దిశో జగ్ముః సమన్తతః
రథసారథులు లేకుండా పోయిన రథాలు, వారి రథసారథులు చనిపోవడంతో, గుర్రాలు అన్ని దిశలకు పారిపోయి, యుద్ధభూమిలో చెల్లాచెదురుగా మారాయి.
మృద్గన్తస్తే నరాన్రాజన్హయాంశ్చ సుబహూన్రణే। వాతాయమానా దృశ్యన్తే గన్ధర్వనగరోపమాః
ఓ రాజా, యుద్ధంలో నలిగిపోయిన మనుషులు, అనేక గుర్రాలు గాలిలో ఎగురుతున్నట్లు, గంధర్వ నగరాల్లా కనిపించేవారు.
రథినశ్చ రథైర్హీనా వర్మిణస్తేజసా యుతాః। కుణ్డలోష్ణీషిణః సర్వే నిష్కాఙ్గదవిభూషణాః
రథాలు కోల్పోయిన రథసారథులు, కవచధారులై, తేజస్సుతో మెరిసిపోతూ, అందరూ కుండలాలు, తలపాగాలు, బంగారు కంగణాలతో అలంకరించబడి, ప్రత్యేకంగా కనిపించారు.
దేవపుత్రసమాః సర్వే శౌర్యే శక్రసమా యుధి। ఋద్ధ్యా వైశ్రవణాం చాతి నయేన చ బృహస్పతిమ్
వీరందరూ ధైర్యంలో దేవతా కుమారుల్లా, యుద్ధంలో ఇంద్రునితో సమానంగా, ఐశ్వర్యంలో కుబేరుని మించి, జ్ఞానంలో బృహస్పతితో సమానంగా ఉన్నారు.
సర్వలోకేశ్వరాః శూరాస్తత్రతత్ర విశాంపతే। విప్రద్రుతా వ్యదృశ్యన్త ప్రాకృతా ఇవ మానవాః
ప్రపంచాలన్నింటికీ అధిపతులైన వీరులు, ఓ ప్రజలాధిపతీ, అక్కడక్కడా పరుగు తీస్తూ, సాధారణ మనుషుల్లా కనిపించారు.
దన్తినశ్చ నరశ్రేష్ఠ హీనాః పరమసాదిభిః । మృద్గన్తః స్వాన్యనీకాని నిపేతుః సర్వశబ్దగాః
ఏనుగులను కోల్పోయిన ఉత్తమ యోధులు, తమ సొంత సైన్యాన్ని తొక్కుతూ, పెద్ద శబ్దంతో పడిపోయారు.