నకులః సహదేవో వా సాత్యకిర్వా మహారథః । ఏతదాచక్ష్వ మే సత్యం కుశలో హ్యసి సఞ్జయ
నకులుడా, సహదేవుడా, లేక సాత్యకియ్యా? వీరిలో ఎవరో నీవు నాకు నిజంగా చెప్పు సంజయా. నీవు ఈ సంగతుల్లో నిపుణుడవు.
హన్తే తేఽహం ప్రవక్ష్యామి సంగ్రామం రోమహర్షణమ్। యథాఽభూద్రాక్షసేన్ద్రస్య సౌభద్రస్య చ మారిష
మరీషా! రాక్షసుల రాజు, సుభద్ర కుమారుడు మధ్య జరిగిన ఆ హృదయాన్ని హరించే యుద్ధాన్ని నేను నీకు యథావిధిగా వివరించబోతున్నాను.
అర్జునశ్చ యథా సఙ్ఖ్యే భీమసేనశ్చ పాణ్డవః । నకులః సహదేవశ్చ రణే చక్రుః పరాక్రమమ్
ఆ యుద్ధంలో అర్జునుడు, భీమసేనుడు, అలాగే నకులుడు, సహదేవుడు తమ పరాక్రమాన్ని చూపించారు.
తథైవ తావకాః సర్వే భీష్మద్రోణపురఃసరాః। అద్భుతాని విచిన్రాణి చక్రుః కర్మాణ్యభీతవత్
అదేవిధంగా, నీవైపు ఉన్న భీష్ముడు, ద్రోణుడు మొదలైనవారు అందరూ కూడా ఆశ్చర్యకరమైన, భయంకరమైన పనులు చేశారు.
అలమ్బుసస్తు సమరే అభిమన్యుం మహారథమ్ । వినద్య సుమహానాదం తర్జయిత్వా ముహుర్ముహుః
కానీ అలంబుసుడు అనే మహారథి యుద్ధంలో అభిమన్యుని ఎదుర్కొని, గొప్ప గళంతో అరుస్తూ, మళ్లీ మళ్లీ బెదిరించాడు.
అభిదుద్రావ వేగేన తిష్ఠతిష్ఠేతి చాబ్రవీత్ । అభిమన్యుశ్చ వేగేన సింహవద్వినదన్ముహుః
అతడు వేగంగా అభిమన్యుని మీదకు దూకి, 'నిలు, నిలు!' అని అరవడం మొదలుపెట్టాడు. అభిమన్యుడు కూడా సింహంలా గర్జిస్తూ వేగంగా ఎదురెళ్లాడు.
ఆర్శ్యశృఙ్గిం మహేష్వాసి పితురత్యన్తవైరిణమ్ । తతః సమీపతుః సఙ్ఖ్యే త్వరితౌ నరరాక్షసౌ
అర్జునుని కుమారుడు, తన తండ్రికి శత్రువైనవారికి కఠినమైన శత్రువు, ఆ రాక్షసుని వైపు యుద్ధంలో త్వరగా పరిగెత్తాడు.
రథాభ్యాం రథినౌ శ్రేష్ఠౌ యథా వై దేవదానవౌ । మాయావా రాక్షసశ్రేష్ఠో దివ్యాస్త్రశ్చైవ ఫాల్గునిః
రథాలపై ఉన్న ఆ ఇద్దరూ, దేవతలు-దానవుల్లా ఎదురెదురుగా వచ్చారు. రాక్షసుడు మాయలో నిపుణుడు, అర్జునుని కుమారుడు దివ్యాస్త్రాలు వాడేవాడు.
తతః కర్ష్ణిర్మహారాజ నిశితైః సాయకైస్త్రిభిః। ఆర్శ్యశృఙ్గిం రణే విద్ధ్వా పునర్వివ్యావ పఞ్చభిః
రాజా! అప్పుడు కృష్ణుని కుమారుడు యుద్ధంలో ఆర్ష్యశృంగిని మూడు పదునైన బాణాలతో గాయపరిచి, మళ్లీ ఐదు బాణాలతో దాడి చేశాడు.
అలమ్బురోఽపి సంక్రుద్ధః కార్ష్ణి నవభిరాశుగైః । హృది వివ్యాధ వేగేన తోత్రైరివ మహాద్విపమ్
అలంబుసుడు కోపంతో, కృష్ణుని కుమారుడిని తొమ్మిది పదునైన బాణాలతో గుండెల్లో వేగంగా పొడిచాడు. అది ఏనుగును అంకుశాలతో గాయపరిచినట్టే.
తతః శరసహస్రేణ క్షిప్రకారీ నిశాచరః । అర్జునాస సుతం సఙ్ఖ్యే పీడయామాస భారత
తర్వాత ఆ రాత్రివేళ సంచరించే రాక్షసుడు, వేగంగా వెయ్యి బాణాలతో అర్జునుని కుమారుడిపై దాడి చేశాడు.
అభిమన్యుస్తతః క్రుద్ధో నవభిర్నతపర్వభిః । బిభేద నిశిసైర్బాణై రాక్షసేన్ద్రం మహోరసి
అభిమన్యుడు కోపంతో, తొమ్మిది పదునైన, బాగా అమర్చిన బాణాలతో రాక్షసుల రాజును గొప్ప ఛాతీలో గాయపరిచాడు.
తే తస్య వివిశుస్తూర్ణం కాయం నిర్భిద్య మర్మసు। స తైర్విభిన్నసర్వాఙ్గః శుశుభే రాక్షసోత్తమః
ఆ బాణాలు అతని శరీరాన్ని వేగంగా చీల్చి, ప్రాణస్థానాల్లోకి ప్రవేశించాయి. అందువల్ల ఆ రాక్షసులలో శ్రేష్ఠుడు, శరీరమంతా గాయాలతో మెరిసిపోయాడు.
పుష్పితైః కింశుకై రాజన్సంస్తీర్ణ ఇవ పర్వతః । స సందధానశ్చ శరాన్హేమపుఙ్ఖాన్మహాబలః
పుష్పించిన కింశుకపూలతో కప్పబడిన కొండలా అతడు మెరిసిపోతూ, బలవంతుడైన అతడు బంగారు రెక్కలతో ఉన్న బాణాలను సిద్ధం చేసుకున్నాడు.
విబభౌ రాక్షసశ్రేష్ఠః సజ్వాల ఇవ పర్వతః । తతః క్రుద్ధో మహారాజ ఆర్శ్యశృఙ్గిరమర్షణః
ఆ రాక్షసులలో శ్రేష్ఠుడు, అగ్నిలా మండుతున్న కొండలా ప్రకాశించాడు. రాజా! ఆర్ష్యశృంగి కోపంతో ఉప్పొంగి, ఆగ్రహంతో నిండిపోయాడు.
మహేన్ద్రప్రతిమం కార్ష్ణి ఛాదయామాస పత్రిభిః । తేన తే విశిఖా ముక్తా యమదణ్డోపమాః శితాః
ఇంద్రుడితో సమానమైన కృష్ణుని కుమారుడిపై బాణవర్షం కురిపించాడు. అతను వదిలిన పదునైన బాణాలు యమధండాల్లా భయంకరంగా ఉన్నాయి.
అభిమన్యుం వినిర్భిద్య ప్రావిశన్త ధరాతలమ్ । తథైవార్జునినా ముక్తాః శరాః కనకభూషణాః
అభిమన్యుని చీల్చిన ఆ బాణాలు భూమిలోకి ప్రవేశించాయి. అలాగే, అర్జునుని కుమారుడు వదిలిన బంగారు అలంకారాలున్న బాణాలు కూడా—
అలమ్బుసం వినిర్భిద్య ప్రావిశన్త ధరాతలమ్ । సౌభద్రస్తు రణే రక్షః శరైః సన్నతపర్వభిః
అలంబుసుని చీల్చి భూమిలోకి దూసుకెళ్లాయి. కానీ సుభద్ర కుమారుడు యుద్ధంలో ఆ రాక్షసునిపై బాగా అమర్చిన బాణాలతో దాడి చేశాడు.
చక్రే విముఖమాసాద్య బలం శక్ర ఇవాహవే । విముఖం చ రణే రక్షో వధ్యమానం రణేఽరిణా
ఇంద్రుడు యుద్ధంలో శత్రువులను ఎదుర్కొన్నట్టు, ఆ రాక్షసుడు కూడా తన సైన్యాన్ని తిప్పి, శత్రువుల చేతిలో గాయపడి, యుద్ధాన్ని వదిలిపెట్టాడు.
ప్రాదుశ్చక్రే మహామాయాం తామసీమరిఘాతినీమ్ । తతస్తే తమసా సర్వే వృతాశ్చాసన్మహీపతే
ఆ రాక్షసుడు భయంకరమైన, శత్రువులను నాశనం చేసే గాఢమైన మాయను ప్రదర్శించాడు. రాజా! వెంటనే అందరూ ఆ అంధకారంలో మునిగిపోయారు.
నాభిమన్యుమపశ్యన్త నైవ స్వాన్న పరాన్రణే । అభిమన్యుశ్చ తదృష్ట్వా ఘోరరూపం మహత్తమః
ఆ అంధకారంలో ఎవరికీ అభిమన్యుని కనిపించలేదు, తమవారు గానీ, శత్రువులు గానీ ఎవ్వరూ కనబడలేదు. ఆ సమయంలో అభిమన్యుడు ఆ భయంకరమైన అంధకారాన్ని చూశాడు.
ప్రాదుశ్చక్రేఽస్త్రమత్సుగ్రం భాస్కరం కురునన్దనః । తతః ప్రకాశమభవజ్జగత్సర్వం మహీపతే
అప్పుడు కురు వంశజుడు భయంకరంగా ప్రకాశించే అస్త్రాన్ని ప్రయోగించాడు. వెంటనే, రాజా! మొత్తం లోకమంతా వెలుగుతో నిండిపోయింది.
తాం చాభిజఘ్నివాన్మాయాం రాక్షసస్య దురాత్మనః । సంక్రుద్ధశ్చ మహావీర్యో రాక్షసేన్ద్రం నరోత్తమః
అతడు ఆ దుష్ట రాక్షసుని మాయను ఛేదించాడు. ఆగ్రహంతో నిండిన మహావీరుడు ఆ రాక్షసాధిపతిని ఎదుర్కొన్నాడు.
ఛాదయామాస సమరే శరైః సన్నతపర్వభిః। బహ్వీస్తథాఽన్యా మాయాశ్చ ప్రయుక్తాస్తేన రక్షసా
యుద్ధంలో అతడిని బాగా పటిష్టంగా తయారు చేసిన బాణాలతో కప్పేశాడు. అలాగే ఆ రాక్షసుడు ఇంకెన్నో మాయలు కూడా ప్రయోగించాడు.
సర్వాస్త్రవిదమేయాత్మా వారయామాస ఫాల్గునిః। హతమాయం తతో రక్షో వధ్యమానం చ సాయకైః
అన్ని ఆయుధాలలో నిపుణుడైన, మనస్సుని అదుపులో ఉంచుకున్న ఫల్గుణుడు వాటిని అడ్డుకున్నాడు. ఆ మాయలు నాశనం అయి, బాణాలతో గాయపడి, ఆ రాక్షసుడు—
రథం తత్రైవ సంత్యజ్య ప్రాద్రవన్మహతో భయాత్। తస్మిన్వినిర్జితే తూర్ణం కూటయోధిని రాక్షసే
అక్కడే తన రథాన్ని వదిలేసి, పెద్ద భయంతో పారిపోయాడు. ఆ మోసపూరిత రాక్షసుడు త్వరగా ఓడిపోయినప్పుడు—
ఆర్జునిః సమరే సైన్యం తావకం సంమమర్ద హ। మదాన్ధో వన్యనాగేన్ద్రః సపద్మాం పద్మినీమివ
ఆర్జునుడు యుద్ధంలో నీ సైన్యాన్ని బలంగా నాశనం చేశాడు. మదంతో మత్తెక్కిన అడవి ఏనుగు పద్మాలతో ఉన్న పద్మిని తొక్కినట్టు నాశనం చేశాడు.
తతః శాన్తనవో భీష్మః సైన్యం దృష్ట్వాఽభివిద్రుతమ్। మహతా శరవర్షేణ సౌభద్రం పర్యవారయత్
అప్పుడు శాంతనువు కుమారుడు భీష్ముడు, సైన్యం పారిపోతున్నదాన్ని చూసి, సుభద్ర కుమారుడిని గొప్ప బాణవర్షంతో చుట్టుముట్టాడు.
కోష్ఠీకృత్య చ తం వీరం ధార్తరాష్ట్రా మహారథః । ఏవం సుబహవో యుద్ధే తతక్షుః సాయకైర్దృఢమ్
ఆ వీరుణ్ని చుట్టుముట్టి, ధృతరాష్ట్రుని మహారథులు యుద్ధంలో అనేక బాణాలతో బలంగా గాయపరిచారు.
స తేషాం రథినాం వీరః పితుస్తుల్యపరాక్రమః । సదృశో వాసుదేవస్య విక్రమేణ బలేన చ
ఆ రథయోధులలో ఆ వీరుడు తన తండ్రితో సమానమైన శౌర్యాన్ని చూపించాడు. ధైర్యంలో, బలంలో వాసుదేవుడితో సమానంగా ఉన్నాడు.