వీర్యవద్భిస్తతస్తైస్తు పీడితో రాక్షసోత్తమః । యథా యుగక్షయే ఘోరే చన్ద్రమాః పఞ్చభిర్గ్రహైః
వీరులైన వారిచేత ఆ రాక్షసులలో శ్రేష్ఠుడు బాధపడుతూ, యుగాంతంలో ఐదు గ్రహాలు చంద్రుడిని బాధించినట్టు అవమానాన్ని అనుభవించాడు.
ప్రతివిన్ధ్యస్తతో రక్షో బిభేద నిశితైః శరైః । సర్వపారశవైస్తూర్ణమకుణ్ఠాగ్రైర్మహాబలః
ఆ తర్వాత ప్రతివింద్యుడు, గొప్ప బలంతో, పదునైన ఇనుప అంచుల బాణాలతో, ఆ రాక్షసుడిని వేగంగా గాయపరిచాడు.
స తైర్భిన్నతనుత్రాణః శుశుభే రాక్షసోత్తమః । మరీచిభిరివార్కస్య సంస్యూతో జలదో మహాన్
ఆ దెబ్బలతో అతని కవచం పగిలిపోయినప్పటికీ, రాక్షసులలో శ్రేష్ఠుడైన అతడు, సూర్యకిరణాలతో పొడవబడిన పెద్ద మేఘంలా ప్రకాశించాడు.
విషక్తైః సశరైశ్చాపి తపనీయపరిచ్ఛదైః । ఆర్శ్యశృఙ్గిర్బభౌ రాజన్దీప్తశృఙ్గ ఇవాచలః
బంగారు అలంకారాలతో కూడిన బాణాలతో తగిలించబడిన ఆ ārśyaśṛṅgi, రాజా! అగ్ని జ్వలించే కొండ శిఖరంలా మెరిసిపోయాడు.
తతస్తే భ్రాతరః పఞ్చ రాక్షసేన్ద్రం మహాహవే। వివ్యధుర్నిశితైర్బాణైస్తపనీయవిభూషితైః
ఆ మహా సంగ్రామంలో ఆ ఐదుగురు అన్నదమ్ములు, బంగారు అలంకారాలున్న పదునైన బాణాలతో రాక్షసుల రాజును గట్టిగా పొడిచారు.
స నిర్భిన్నః శరైర్ఘోరైర్భుజగైః కోపితైరివ । అలమ్బుసో భృశం రాజన్నాగేన్ద్ర ఇవ చుక్రుధే
భయంకరమైన బాణాలతో, పిచ్చిగా ఉన్న పాముల్లా గాయపడి, అలంబుసుడు రాజా! నాగరాజు కోపంతో ఉన్నట్టుగా తీవ్రమైన కోపంతో నిండిపోయాడు.
సోఽతివిద్ధో మహారాజ ముహూర్తమథ మారిష । ప్రవివేశ తమో దీర్ఘం పీడితస్తైర్మహారథైః
అలా గాయపడి, మహారథుల చేత బాధపడిన ఆ రాక్షసుడు, ఓ రాజా! కొంతసేపు లోతైన చీకటిలోకి మునిగిపోయాడు.
ప్రతిలభ్య తతః సంజ్ఞాం క్రోధేన ద్విగుణీకృతః । చిచ్ఛేద సాయకైస్తేషాం ధ్వజాంశ్చైవ ధనూంషి చ
తర్వాత తనకు మళ్లీ జ్ఞానం వచ్చి, కోపం రెట్టింపు అయిన ఆ రాక్షసుడు, తన బాణాలతో వారి జెండాలు, విల్లు లను కోసేశాడు.
ఏకైకం పఞ్చభిర్బాణైరాజఘాన స్మయన్నివ । అలమ్బుసో రథోపస్థే నృత్యన్నివ మహారథః
అలంబుసుడు, ఆ మహారథుడు, తన రథంపై నాట్యం చేస్తున్నట్టుగా, చిరునవ్వుతో వారిలో ప్రతి ఒక్కరిని ఐదు బాణాలతో గాయపరిచాడు.
త్వరమాణః సుసంబద్ధో హయాంస్తేషాం మహాత్మనామ్ । జఘాన రాక్షసః క్రుద్ధః సారథీంశ్చ సహస్రశః
వేగంగా, సిద్ధంగా ఉన్న ఆ కోపంతో ఉన్న రాక్షసుడు, ఆ మహాత్ముల గుర్రాలను, వేలాది రథసారథులను చంపేశాడు.
బిభేద చ సుసంరబ్ధః పునశ్చైనాన్సుతాంశితైః। శరైర్బహువిధాకారైః శతశోఽథ సహస్రశః
మరింత ఉన్మాదంతో, మళ్లీ పదునైన, నాణంగా తయారైన అనేకరకాల బాణాలతో వందలాది, వేలాది సార్లు వారిని గాయపరిచాడు.
విరథాంశ్చ మహేష్వాసాన్కృత్వా తత్ర స రాక్షసః । అభిదుద్రావ వేగేన హన్తుకామో నిశాచరః
ఆ రాక్షసుడు, ఆ మహాశక్తివంతులైన విల్లు వీరులను రథం లేకుండా చేసి, వారిని చంపాలని ఉద్దేశంతో వేగంగా వారిపైన దాడి చేశాడు.
తానర్దితాన్రణే తేన రాక్షసేన దురాత్మనా । దృష్ట్వాఽర్జునసుతః సఙ్ఖ్యే రాక్షసం సముపాద్రవత్
ఆ దుష్ట రాక్షసుడు యుద్ధంలో ఆ వీరులను బాధించడాన్ని చూసి, అర్జునుని కుమారుడు యుద్ధరంగంలో ఆ రాక్షసుని మీద దూకాడు.
తయోః సమభవద్యుద్ధం వృత్రవాసవయోరివ। దదృశుస్తావకాః సర్వే పాణ్డవాశ్చ పరస్పరమ్
వృత్రుడు, ఇంద్రుడు యుద్ధించినట్లుగా, ఆ ఇద్దరి మధ్య ఘోరమైన యుద్ధం జరిగింది. కౌరవులు, పాండవులు పరస్పరం ఒకరినొకరు గమనించారు.
తౌ సమేతౌ మహాయుద్ధే క్రోధదీప్తౌ పరస్పరమ్। మహాబలౌ మహారాజ క్రోధసంరక్తలోచనౌ
ఆ ఇద్దరూ మహాయుద్ధంలో కలసి, కోపంతో కళ్లూ ఎర్రబడి, పరస్పరం ఎదురెదురుగా నిలబడ్డారు, రాజా! ఇద్దరూ అపార బలశాలులు.
పరస్పరమవేక్షేతాం కాలానలసమౌ యుధి। `ఆశీవిషావివ క్రుద్ధౌ నేత్రాభ్యామితరేతరమ్ ।' తయోః సమాగమో ఘోరో బభూవ కటుకోదయః
యుద్ధంలో ఇద్దరూ ఒకరినొకరు చూస్తూ, కాలాంతకాగ్నిలా, కోపంతో ఉన్న పాముల్లా, కళ్లతో ఎదురెదురుగా గమనిస్తూ, వారి సంధానం భయంకరంగా, క్రూరంగా మారింది.
యథా దేవాసురే యుద్ధే శక్రశమ్బరయోః పురా
దేవాసుర యుద్ధంలో శక్రుడు, శంబరుడు పోరాడినట్లు.
ఆర్జునం సమరే శూరం వినిఘ్నన్తం మహారథాన్। అలమ్బుసః కథం యుద్ధే ప్రత్యయుధ్యత సఞ్జయ
సంజయ! యుద్ధంలో మహారథులను సంహరిస్తున్న వీరుడు ārjuna ను అలంబుసుడు ఎలా ఎదుర్కొన్నాడు?
ఆర్శ్యశృఙ్గిం కథం చైవ సౌభద్రః పరవీరహా। తన్మమాచక్ష్వ తత్త్వేన యథావృత్తం స్మ సంయుగే
పరశత్రువులను సంహరించే సౌభద్రుడు ārśyaśṛṅgi ని ఎలా ఎదుర్కొన్నాడు? యుద్ధంలో నిజంగా ఏం జరిగిందో నాకు వివరంగా చెప్పు.
ధనంజయశ్చ కిం చక్రే మమ సైన్యేషు సంయుగే । భీమో వా రథినాం శ్రేష్ఠో రాక్షసో వా ఘటోత్కచః
నా సైన్యంలో యుద్ధంలో ధనంజయుడు ఏమి చేశాడు? లేక రథులలో శ్రేష్ఠుడైన భీముడు, లేక రాక్షసుడు ఘటోత్కచుడు ఏమి చేశారు?
నకులః సహదేవో వా సాత్యకిర్వా మహారథః । ఏతదాచక్ష్వ మే సత్యం కుశలో హ్యసి సఞ్జయ
నకులుడా, సహదేవుడా, లేక సాత్యకియ్యా? వీరిలో ఎవరో నీవు నాకు నిజంగా చెప్పు సంజయా. నీవు ఈ సంగతుల్లో నిపుణుడవు.
హన్తే తేఽహం ప్రవక్ష్యామి సంగ్రామం రోమహర్షణమ్। యథాఽభూద్రాక్షసేన్ద్రస్య సౌభద్రస్య చ మారిష
మరీషా! రాక్షసుల రాజు, సుభద్ర కుమారుడు మధ్య జరిగిన ఆ హృదయాన్ని హరించే యుద్ధాన్ని నేను నీకు యథావిధిగా వివరించబోతున్నాను.
అర్జునశ్చ యథా సఙ్ఖ్యే భీమసేనశ్చ పాణ్డవః । నకులః సహదేవశ్చ రణే చక్రుః పరాక్రమమ్
ఆ యుద్ధంలో అర్జునుడు, భీమసేనుడు, అలాగే నకులుడు, సహదేవుడు తమ పరాక్రమాన్ని చూపించారు.
తథైవ తావకాః సర్వే భీష్మద్రోణపురఃసరాః। అద్భుతాని విచిన్రాణి చక్రుః కర్మాణ్యభీతవత్
అదేవిధంగా, నీవైపు ఉన్న భీష్ముడు, ద్రోణుడు మొదలైనవారు అందరూ కూడా ఆశ్చర్యకరమైన, భయంకరమైన పనులు చేశారు.
అలమ్బుసస్తు సమరే అభిమన్యుం మహారథమ్ । వినద్య సుమహానాదం తర్జయిత్వా ముహుర్ముహుః
కానీ అలంబుసుడు అనే మహారథి యుద్ధంలో అభిమన్యుని ఎదుర్కొని, గొప్ప గళంతో అరుస్తూ, మళ్లీ మళ్లీ బెదిరించాడు.
అభిదుద్రావ వేగేన తిష్ఠతిష్ఠేతి చాబ్రవీత్ । అభిమన్యుశ్చ వేగేన సింహవద్వినదన్ముహుః
అతడు వేగంగా అభిమన్యుని మీదకు దూకి, 'నిలు, నిలు!' అని అరవడం మొదలుపెట్టాడు. అభిమన్యుడు కూడా సింహంలా గర్జిస్తూ వేగంగా ఎదురెళ్లాడు.
ఆర్శ్యశృఙ్గిం మహేష్వాసి పితురత్యన్తవైరిణమ్ । తతః సమీపతుః సఙ్ఖ్యే త్వరితౌ నరరాక్షసౌ
అర్జునుని కుమారుడు, తన తండ్రికి శత్రువైనవారికి కఠినమైన శత్రువు, ఆ రాక్షసుని వైపు యుద్ధంలో త్వరగా పరిగెత్తాడు.
రథాభ్యాం రథినౌ శ్రేష్ఠౌ యథా వై దేవదానవౌ । మాయావా రాక్షసశ్రేష్ఠో దివ్యాస్త్రశ్చైవ ఫాల్గునిః
రథాలపై ఉన్న ఆ ఇద్దరూ, దేవతలు-దానవుల్లా ఎదురెదురుగా వచ్చారు. రాక్షసుడు మాయలో నిపుణుడు, అర్జునుని కుమారుడు దివ్యాస్త్రాలు వాడేవాడు.
తతః కర్ష్ణిర్మహారాజ నిశితైః సాయకైస్త్రిభిః। ఆర్శ్యశృఙ్గిం రణే విద్ధ్వా పునర్వివ్యావ పఞ్చభిః
రాజా! అప్పుడు కృష్ణుని కుమారుడు యుద్ధంలో ఆర్ష్యశృంగిని మూడు పదునైన బాణాలతో గాయపరిచి, మళ్లీ ఐదు బాణాలతో దాడి చేశాడు.
అలమ్బురోఽపి సంక్రుద్ధః కార్ష్ణి నవభిరాశుగైః । హృది వివ్యాధ వేగేన తోత్రైరివ మహాద్విపమ్
అలంబుసుడు కోపంతో, కృష్ణుని కుమారుడిని తొమ్మిది పదునైన బాణాలతో గుండెల్లో వేగంగా పొడిచాడు. అది ఏనుగును అంకుశాలతో గాయపరిచినట్టే.