భ్రాతుస్తద్వచనం శ్రుత్వా పుత్రో దుఃశాసనస్తవ। భీష్మం ప్రముఖతః కృత్వా ప్రయయౌ సహ సేనయా
నీ అన్న మాటలు విని, నీ కుమారుడు దుఃశాసనుడు భీష్ముడిని ముందుంచి, సైన్యంతో కలిసి బయలుదేరాడు.
భీష్మం తు రథవంశేన దృష్ట్వా సమభిసంవృతమ్। అర్జునో రథినాం శ్రేష్ఠో ధృష్టద్యుమ్నమువాచ హ
భీష్ముడు రథాల వరుసలో చుట్టుముట్టబడి ఉన్నట్టు చూసి, రథసారధుల్లో శ్రేష్ఠుడైన అర్జునుడు ధృష్టద్యుమ్నునితో ఇలా అన్నాడు.
శిఖణ్డినం నరవ్యాఘ్రం భీష్మస్య ప్రముఖే నృప। స్థాపయస్వాద్య పాఞ్చాల్య తస్య గోప్తాఽహమిత్యుత
ఓ రాజా! పాంచాలీ కుమారుడా, నేడు మనుషులలో సింహుడైన శిఖండిని భీష్ముడి ఎదుట ఉంచు. అతనికి నేను రక్షకుడిని అవుతాను.
తతః శాన్తనవో భీష్మో నిర్యయౌ సహ సేనయా। వ్యూహం చావ్యూహత మహత్సర్వతోభద్రమాత్మనః
తర్వాత శాంతనువు కుమారుడు భీష్ముడు తన సైన్యంతో బయలుదేరి, తనకు రక్షణ కలిగించే మహా వ్యూహమైన సర్వతోభద్రాన్ని ఏర్పరిచాడు.
కృపశ్చ కృతవర్మా చ శైబ్యశ్చైవ మహారథః । శకునిః సైన్ధవశ్చైవ కామ్భోజశ్చ సుదక్షిణః
కృపుడు, కృతవర్ముడు, మహారథుడైన శైబ్యుడు, శకుని, సింధు రాజు, కాంభోజ దేశపు సుదక్షిణుడు కూడా చేరారు.
భీష్మేణ సహితాః సర్వే పుత్రైశ్చ తవ భారత । అగ్రతః సర్వసైన్యానాం వ్యూహస్య ప్రముఖే స్థితాః
ఈ అందరూ భీష్ముడితో పాటు, నీ కుమారులతో కలిసి, అన్ని సైన్యాల ముందుభాగంలో, వ్యూహానికి తలగా నిలిచారు.
ద్రోణో భూరిశ్రవాః శల్యో భగదత్తశ్చ మారిష । దక్షిణం పక్షమాశ్రిత్య స్థితా వ్యూహస్య దంశితాః
ద్రోణుడు, భూరిశ్రవుడు, శల్యుడు, భగదత్తుడు కూడా వ్యూహానికి కుడివైపున తమ స్థానాలు ఏర్పరిచారు.
అశ్వత్థామా సోమదత్తశ్చావన్త్యౌ చ మహారథౌ । మహత్యా సేనయా యుక్తా వామం పక్షమపాలయన్
అశ్వత్థామ, సోమదత్తుడు, అవంతి దేశపు ఇద్దరు మహారథులు గొప్ప సైన్యంతో కలిసి, ఎడమ వైపున రక్షణగా నిలిచారు.
దుర్యోధనో మహారాజ త్రిగర్తైః సర్వతో వృతః । వ్యూహమధ్యే స్థితో రాజన్పాణ్డవాన్ప్రతి భారత
మహారాజు దుర్యోధనుడు త్రిగర్తులతో四వైపులా చుట్టుముట్టబడి, వ్యూహ మధ్యంలో పాండవులను ఎదుర్కొంటూ నిలిచాడు.
అలమ్బుసో రథశ్రేష్ఠః శ్రుతాయుశ్చ మహారథః । పృష్ఠతః సర్వసైన్యానాం స్థితౌ వ్యూహస్య దంశితౌ
రథాలలో శ్రేష్ఠుడైన అలంబుసుడు, మహారథుడైన శ్రుతాయుడు, అన్ని సైన్యాల వెనుకభాగంలో వ్యూహబద్ధంగా నిలిచారు.
ఏవం చ తం తదా వ్యూహం కృత్వా భారత తావకాః। సన్నద్ధాః సమదృశ్యన్త ప్రతపన్త ఇవాగ్నయః
ఇలా, ఓ భారతా! నీ సైన్యాలు ఆ వ్యూహాన్ని ఏర్పరిచి, సంపూర్ణంగా కవచధారులై, అగ్నిలా ప్రకాశిస్తూ కనిపించాయి.
తతో యుధిష్ఠిరో రాజా భీమసేనశ్చ పాణ్డవః। నకులః సహదేవశ్చ మాద్రీపుత్రావుభావపి
అప్పుడే రాజు యుధిష్ఠిరుడు, పాండవుడు భీమసేనుడు, మాద్రీ కుమారులు నకులుడు, సహదేవుడు కూడా—
అగ్రతః సర్వసైన్యానాం స్థితా వ్యూహస్య దంశితాః । ధృష్టద్యుమ్నో విరాటశ్చ సాత్యకిశ్చ మహారథః
అన్ని సైన్యాల ముందుభాగంలో, వ్యూహబద్ధంగా ధృష్టద్యుమ్నుడు, విరాటుడు, మహారథుడైన సాత్యకి నిలిచారు.
స్థితాః సైన్యేన మహతా పరానీకవినాశనాః । శిఖణ్డీ విజయశ్చైవ రాక్షసశ్చ ఘటోత్కచః
వారు గొప్ప సైన్యంతో కలిసి, శత్రు పంక్తులను నాశనం చేయాలని సంకల్పించి, శిఖండీ, విజయుడు, రాక్షసుడైన ఘటోత్కచుడు నిలిచారు.
చేకితానో మహాబాహుః కున్తిభోజశ్చ వీర్యవాన్ । స్థితా రణే మహారాజ మహత్యా సేనయా వృతాః
మహాబాహువైన చెకితానుడు, పరాక్రమశాలి కుంతిభోజుడు కూడా యుద్ధంలో, గొప్ప సైన్యంతో చుట్టుముట్టబడి నిలిచారు.
అభిమన్యుర్మహేష్వాసో ద్రుపదశ్చ మహాబలః । యుయుధానో మహేష్వాసో యుధామన్యుశ్చ వీర్యవాన్
మహాశరధారి అభిమన్యుడు, అపార బలశాలి ద్రుపదుడు, మహాశరధారి యుయుధానుడు, పరాక్రమవంతుడైన యుధామన్యుడు—
కేకయా భ్రాతరశ్చైవ స్థితా యుద్ధాయ దంశితాః । ఏవం తేఽపి మహావ్యూహం ప్రతివ్యూహ్య సుదుర్జయమ్
కేకయ దేశపు అన్నదమ్ములు కూడా యుద్ధానికి సిద్ధమై నిలిచారు. ఇలా వారు కూడా ఓడించలేని గొప్ప వ్యూహాన్ని ఏర్పరిచారు.
పాణ్డవాః సమరే శూరాః స్థితా యుద్ధాయ దంశితాః । తావకాస్తు రణే యత్తాః సహసేనా నరాధిపాః
పాండవులు యుద్ధంలో ధైర్యంగా, యుద్ధానికి సిద్ధంగా నిలిచారు. నీ రాజులు సైన్యాలతో కలిసి యుద్ధానికి తగినట్టు సిద్ధమయ్యారు.
అభ్యుద్యయూ రణే పార్థాన్భీష్మం కృత్వాఽగ్రతో నృప। తథైవ పాణ్డవా రాజన్భీమసేనపరోగమాః
ఓ రాజా! పాండవులు యుద్ధంలో భీష్ముడిని ముందుంచుకొని ముందుకు సాగారు. అలాగే భీమసేనుడు ముందుండగా పాండవులు కూడా ముందుకు వచ్చారు.
భీష్మం యోద్ధుమభీప్సన్తః సంగ్రామే విజయైషిణః । క్ష్వేలాః కిలకిలాః శఙ్ఖాన్క్రకచాన్గోవిషాణికాః
యుద్ధంలో విజయాన్ని కోరుతూ భీష్ముడితో పోరాడాలని ఆశించి వారు క్ష్వేలాలు, కిలకిలలు, శంఖాలు, క్రకచాలు, గోవిషాణాలు ఊదారు.
భేరీమృదఙ్గపణవాన్నాదయన్తశ్చ పుష్కరాన్। పాణ్డవా అభ్యవర్తన్త నదన్తో భైరవాన్రవాన్
బెరులు, మృదంగాలు, పణవాలు, తాళాలు మోగించారు. పాండవులు భయంకరమైన అరుపులతో ముందుకు దూసుకొచ్చారు.
భేరీమృద్గశఙ్ఖానాం దున్దుభీనాం చ నిఃస్వనైః । ఉత్కృష్టసింహనాదైశ్చ వల్గితైశ్చ పృథగ్విధైః
బెరులు, మృదంగాలు, శంఖాలు, దుండుభులు మోగాయి. గట్టిగా సింహగర్జనలు, రకరకాల దూకుడు అరుపులు వినిపించాయి.
వయం ప్రతినదన్తస్తానగచ్ఛామ త్వరాన్వితాః । సహసైవాభిసంక్రద్ధాస్తదాసీత్తుములం మహత్
మేము కూడా వారి అరుపులకు ప్రతిస్పందిస్తూ వేగంగా ముందుకు పోయాము. ఒక్కసారిగా రెండు పక్షాలు ఎదురెదురుగా దూకి, గొప్ప కలకలం ఏర్పడింది.
తతోఽన్యోన్యం ప్రధావన్తః సంప్రహారం ప్రచక్రిరే । తతః శబ్దేన మహతా ప్రచకమ్పే వసుంధరా
తర్వాత వారు ఒకరినొకరు ఎదుర్కొని పోరాడారు. ఆ పెద్ద శబ్దంతో భూమి itself కంపించిపోయింది.
పక్షిణశ్చ మహాఘోరం వ్యాహరన్తో విబభ్రముః । సప్రభశ్చోదితః సూర్యో నిష్ప్రభః సమపద్యత
పక్షులు భయంకరమైన అరుపులు చేస్తూ ఎగురుతూ తిరిగాయి. ప్రకాశవంతంగా ఉన్న సూర్యుడు కూడా కాంతిని కోల్పోయాడు.
వవుశ్చ వాతాస్తుములాః శంసన్తః సుమహద్భయమ్ । ఘోరాశ్చ ఘోరనిర్హ్రాదాః శివాస్తత్ర వవాశిరే
బలంగా గాలులు వీచి, పెద్ద భయాన్ని సూచించాయి. భయంకరమైన అరుపులతో నక్కలు అక్కడ అరచాయి.
వేదయన్త్యో మహారాజ మహద్వైశసమాగతమ్। దిశః ప్రజ్వలితా రాజన్పాంసువర్షం పపాత చ
ఓ మహారాజా! పెద్ద అపాయం సంభవించబోతుందని గ్రహించి, దిక్కులు మండిపోతూ, మట్టిపొడి వర్షం కురిసింది.
రుధిరేణ సమున్మిశ్రమస్థివర్షం పపాత చ । రుదతాం వాహనానాం చ నేత్రేభ్యః ప్రాపతఞ్జలమ్
రక్తంతో కలిసిన ఎముకల వర్షం పడింది. ఏడుస్తున్న జంతువుల కన్నుల నుంచి కన్నీళ్లు జారిపడ్డాయి.
సుస్రువుశ్చ శకృన్మూత్రం ప్రధ్యాయన్తో విశాంపతే । అన్తర్హితా మహానాదాః శ్రూయన్తే భరతర్షభ
వాటిని ఆలోచిస్తూ జంతువులు మలమూత్రాలు విడిచాయి. ఓ భరతవంశశిరోమణీ! అక్కడ అంతుచిక్కని పెద్ద శబ్దాలు వినిపించాయి.
రక్షసాం పురుషాదానాం నదతాం భైరవాన్రవాన్ । సంపతన్తశ్చ దృశ్యన్తే గోమాయబలవాయసాః
రాక్షసులు, మానుషభక్షకులు భయంకరమైన అరుపులు చేస్తూ గర్జించారు. నక్కలు, గద్దలు అక్కడ పరుగెత్తుతూ కనిపించారు.