నిర్వేదం పరమం గత్వా వినిన్ద్య పరవశ్యతామ్ । దీర్ఘం దధ్యౌ శాన్తనవో యోద్ధుకామోఽర్జునం రణే
తాను ఎంత అసహాయంగా ఉన్నాడో నిందించుకుంటూ, తీవ్ర నిరుత్సాహానికి లోనై, శాంతనువు కుమారుడు అర్జునునితో యుద్ధం చేయాలని లోతుగా ఆలోచించాడు.
ఇఙ్గితేన తు తజ్జ్ఞాత్వా గాఙ్గేయేన విచిన్తితమ్ । దుర్యోధనో మహారాజ దుఃశాసనమచోదయత్
గంగేయుడు తన భావాన్ని సంకేతాలతో తెలియజేయడాన్ని గమనించిన మహారాజు దుర్యోధనుడు, దుఃశాసనుని ప్రేరేపించాడు.
దుఃశాసన రథాస్తూర్ణం యుజ్యన్తాం భీష్మరక్షిణః । ద్వావింశతిమనీకాని సర్వాణ్యేవాభిచోదయ
దుఃశాసనా, భీష్ముని రక్షించేందుకు వెంటనే రథాలను సిద్ధం చేయించు. ఇరవై రెండు దళాలన్నీ ఒకేసారి యుద్ధానికి పంపించు.
అయం హి సమనుప్రాప్తో వర్షపూగాభిచిన్తితః । పాణ్డవానాం ససైన్యానాం వధో రాజ్యస్య చాగమః
ఎన్నో సంవత్సరాలుగా ఎదురుచూసిన సమయం ఇప్పుడు వచ్చింది. పాండవులు, వారి సైన్యం నాశనం అవ్వబోతున్నారు, రాజ్యాన్ని మేము పొందబోతున్నాం.
తత్ర కార్యమహం మన్యే భీష్మస్యైవాభిరక్షణమ్। స నో గుప్తః సహాయః స్యాద్ధన్యాత్పార్థాంశ్చ సంయుగే
కాబట్టి మనకు చేయవలసిన ముఖ్యమైన పని భీష్ముని రక్షించడమే అని నేను భావిస్తున్నాను. ఆయన సురక్షితంగా ఉంటే మనకు తోడుగా ఉండి యుద్ధంలో పాండవులను ఓడిస్తారు.
అబ్రవీద్ధి విశుద్ధాత్మా నాహం హన్యాం శిఖణ్డినమ్ । స్త్రీపూర్వకో హ్యసౌ రాజంస్తస్మాద్వర్జ్యో మయా రణే
ఆయన స్వచ్ఛమైన హృదయంతో ఇలా అన్నాడు: 'నేను శిఖండిని చంపను, ఎందుకంటే అతడు ముందుగా స్త్రీగా జన్మించాడు రాజా. అందుకే యుద్ధంలో అతడిని నేను తప్పుకోవాలి.'
లోకస్తద్వేద యదహం పితుః ప్రియచికీర్షయా । రాజ్యం స్ఫీతం మహాబాహో స్త్రియశ్చ త్యక్తవాన్పురా
ప్రపంచమంతా తెలుసు, నాన్నకు ఇష్టంగా ఉండాలని నేను ఒకప్పుడు సంపన్నమైన రాజ్యాన్ని, స్త్రీలను కూడా వదిలేశానని, ఓ బలవంతుడా.
నైవ చాహం స్త్రియం జాతు న స్త్రీపూర్వం కథంచన । హన్యాం యుధి నరశ్రేష్ఠ సత్యమేతద్బ్రవీమి తే
నేను ఎప్పుడూ ఒక స్త్రీని, లేదా ముందుగా స్త్రీగా ఉన్నవారిని యుద్ధంలో చంపను, ఓ మానవులలో శ్రేష్ఠుడా. ఇది నిజం, నీకు నేను చెప్పుతున్నాను.
అయం స్త్రీపూర్వకో రాజఞ్ఛిఖణ్డీ యది తే శ్రుతః। ఉద్యోగే కథితం సర్వం యథా జాతా శిఖణ్డినీ
ఈ శిఖండీ ముందుగా స్త్రీగా ఉన్నాడని నీకు తెలుసు రాజా. యుద్ధానికి సిద్ధపడే సమయంలో శిఖండినీ ఎలా పుట్టిందో అన్నీ చెప్పబడ్డాయి.
కన్యా భూత్వా పుమాఞ్జాతః స చ యోత్స్యతి భారత । తస్యాహం ప్రముఖే బాణాన్న ముఞ్చేయం కథంచన
ఆమెగా పుట్టి, తరువాత పురుషుడిగా మారాడు. ఇప్పుడు యుద్ధం చేయబోతున్నాడు, ఓ భారత వంశస్థుడా. అయినా నేను ఎట్టి పరిస్థితుల్లోనూ అతడిపై బాణాలు విడువను.
యుద్ధే హి క్షత్రియాంస్తాత పాణ్డవానాం జయైషిణః । సర్వానన్యాన్హనిష్యామి సంప్రాప్తాన్రణమూర్ధని
యుద్ధంలో పాండవులలో విజయం కోరే క్షత్రియులందరినీ, అతడిని తప్పించి, ముందుకు వచ్చిన వారిని నేను చంపుతాను తండ్రీ.
ఏవం మాం భరతశ్రేష్ఠ గాఙ్గేయః ప్రాహ శాస్త్రవిత్ । తత్ర సర్వాత్మనా మన్యే గాఙ్గేయస్యైవ పాలనమ్
ఇలా గాంగా కుమారుడు, శాస్త్రజ్ఞుడు, నన్ను ఉద్దేశించి అన్నాడు, ఓ భారతులలో శ్రేష్ఠుడా. అందుకే నా హృదయపూర్వకంగా భావిస్తున్నాను, గాంగా కుమారుని రక్షించాలి.
అరక్ష్యమాణం హి వృకో హన్యాత్సింహం మహాహవే । మా వృకేణేవ గాఙ్గేయం ఘాతయేమ శిఖణ్డినా
ఎందుకంటే, ఒక సింహాన్ని కాపాడకపోతే, పెద్ద యుద్ధంలో ఓ నక్క కూడా దాన్ని చంపగలదు. అలాగే, శిఖండినిచేత గాంగా కుమారుడు నశించకుండా మనం జాగ్రత్త పడాలి.
మాతులః శకునిః శల్యః కృపో ద్రోణో వివింశతిః। యత్తా రక్షన్తు గాఙ్గేయం తస్మిన్గుప్తే ధ్రువో జయః
మామ శకుని, శల్యుడు, కృప, ద్రోణుడు, వివింశతి—ఇవాళ్లందరూ సిద్ధంగా ఉండి గాంగా కుమారుని రక్షించాలి. ఆయన సురక్షితంగా ఉంటే మన విజయం ఖాయం.
ఏతచ్ఛ్రుత్వా తు తే సర్వే దుర్యోధనవచస్తదా । సర్వతో రథవంశేన గాఙ్గేయం పర్యవారయన్
దుర్యోధనుడు చెప్పిన మాటలు విని, అందరూ చుట్టూ రథాల వరుసలతో గాంగా కుమారుని అన్ని వైపులా ముట్టడి చేశారు.
పుత్రాశ్చ తవ గాఙ్గేయం పరివార్య యయుర్ముదా । కమ్పయన్తో భువం ద్యాం చ క్షోభయన్తశ్చ పాణ్డవాన్
నీ కుమారులూ ఆనందంతో గాంగా కుమారుని చుట్టుముట్టి, భూమిని, ఆకాశాన్ని కంపింపజేస్తూ, పాండవులను కలవరపరిచారు.
తే రథైః సుప్రసంయుక్తైర్దన్తిభిశ్చ మహారథాః । పరివార్య రణే భీష్మం దంశితాః సమవస్థితాః
అందులో ఉన్న మహారథులు, బలమైన రథాలు, ఏనుగులతో భీష్ముని చుట్టూ నిలబడి, యుద్ధానికి సిద్ధంగా, అప్రమత్తంగా ఉన్నారు.
యథా దేవాసురే యుద్ధే త్రిదశా వజ్రధారిణమ్। సర్వే తే స్మ వ్యతిష్ఠన్త రక్షన్తస్తం మహారథమ్
దేవాసుర యుద్ధంలో అమరులు వజ్రాయుధుడిని ఎలా కాపాడారో, అలాగే అందరూ ఆ మహారథుని రక్షిస్తూ నిలబడ్డారు.
తతో దుర్యోధనో రాజా పునర్భ్రాతరమబ్రవీత్ । సవ్యం చక్రం యుధామన్యురుత్తమౌజాశ్చ దక్షిణమ్। గోప్తారావర్జునస్యైతావర్జునోఽపి శిఖణ్డినః
అంతటా రాజు దుర్యోధనుడు మళ్లీ తన తమ్ముడితో ఇలా అన్నాడు: 'యుధామన్యుడు ఎడమ చక్రాన్ని, ఉత్తమౌజుడు కుడి చక్రాన్ని కాపాడాలి. వీరిద్దరూ అర్జునుని రక్షకులు, అర్జునుడు శిఖండిని కాపాడుతున్నాడు.'
రక్ష్యమాణః స పార్థేన తథాస్మాభిర్వివర్జితః । యథా భీష్మం న నో హన్యాద్దుఃశాసన తథా కురు
అర్జునుడు శిఖండిని కాపాడుతూ, మనమంతా అతడిని తప్పుకుంటూ ఉంటే, దుఃశాసనా, భీష్ముడు అతడిని చంపకుండా జాగ్రత్త పడాలి.
భ్రాతుస్తద్వచనం శ్రుత్వా పుత్రో దుఃశాసనస్తవ। భీష్మం ప్రముఖతః కృత్వా ప్రయయౌ సహ సేనయా
నీ అన్న మాటలు విని, నీ కుమారుడు దుఃశాసనుడు భీష్ముడిని ముందుంచి, సైన్యంతో కలిసి బయలుదేరాడు.
భీష్మం తు రథవంశేన దృష్ట్వా సమభిసంవృతమ్। అర్జునో రథినాం శ్రేష్ఠో ధృష్టద్యుమ్నమువాచ హ
భీష్ముడు రథాల వరుసలో చుట్టుముట్టబడి ఉన్నట్టు చూసి, రథసారధుల్లో శ్రేష్ఠుడైన అర్జునుడు ధృష్టద్యుమ్నునితో ఇలా అన్నాడు.
శిఖణ్డినం నరవ్యాఘ్రం భీష్మస్య ప్రముఖే నృప। స్థాపయస్వాద్య పాఞ్చాల్య తస్య గోప్తాఽహమిత్యుత
ఓ రాజా! పాంచాలీ కుమారుడా, నేడు మనుషులలో సింహుడైన శిఖండిని భీష్ముడి ఎదుట ఉంచు. అతనికి నేను రక్షకుడిని అవుతాను.
తతః శాన్తనవో భీష్మో నిర్యయౌ సహ సేనయా। వ్యూహం చావ్యూహత మహత్సర్వతోభద్రమాత్మనః
తర్వాత శాంతనువు కుమారుడు భీష్ముడు తన సైన్యంతో బయలుదేరి, తనకు రక్షణ కలిగించే మహా వ్యూహమైన సర్వతోభద్రాన్ని ఏర్పరిచాడు.
కృపశ్చ కృతవర్మా చ శైబ్యశ్చైవ మహారథః । శకునిః సైన్ధవశ్చైవ కామ్భోజశ్చ సుదక్షిణః
కృపుడు, కృతవర్ముడు, మహారథుడైన శైబ్యుడు, శకుని, సింధు రాజు, కాంభోజ దేశపు సుదక్షిణుడు కూడా చేరారు.
భీష్మేణ సహితాః సర్వే పుత్రైశ్చ తవ భారత । అగ్రతః సర్వసైన్యానాం వ్యూహస్య ప్రముఖే స్థితాః
ఈ అందరూ భీష్ముడితో పాటు, నీ కుమారులతో కలిసి, అన్ని సైన్యాల ముందుభాగంలో, వ్యూహానికి తలగా నిలిచారు.
ద్రోణో భూరిశ్రవాః శల్యో భగదత్తశ్చ మారిష । దక్షిణం పక్షమాశ్రిత్య స్థితా వ్యూహస్య దంశితాః
ద్రోణుడు, భూరిశ్రవుడు, శల్యుడు, భగదత్తుడు కూడా వ్యూహానికి కుడివైపున తమ స్థానాలు ఏర్పరిచారు.
అశ్వత్థామా సోమదత్తశ్చావన్త్యౌ చ మహారథౌ । మహత్యా సేనయా యుక్తా వామం పక్షమపాలయన్
అశ్వత్థామ, సోమదత్తుడు, అవంతి దేశపు ఇద్దరు మహారథులు గొప్ప సైన్యంతో కలిసి, ఎడమ వైపున రక్షణగా నిలిచారు.
దుర్యోధనో మహారాజ త్రిగర్తైః సర్వతో వృతః । వ్యూహమధ్యే స్థితో రాజన్పాణ్డవాన్ప్రతి భారత
మహారాజు దుర్యోధనుడు త్రిగర్తులతో四వైపులా చుట్టుముట్టబడి, వ్యూహ మధ్యంలో పాండవులను ఎదుర్కొంటూ నిలిచాడు.
అలమ్బుసో రథశ్రేష్ఠః శ్రుతాయుశ్చ మహారథః । పృష్ఠతః సర్వసైన్యానాం స్థితౌ వ్యూహస్య దంశితౌ
రథాలలో శ్రేష్ఠుడైన అలంబుసుడు, మహారథుడైన శ్రుతాయుడు, అన్ని సైన్యాల వెనుకభాగంలో వ్యూహబద్ధంగా నిలిచారు.