యచ్చ నః సహితాన్సర్వాన్విరాటనగరే తదా । ఏక ఏవాజయత్పార్థః పర్యాప్తం తన్నిదర్శనమ్
'విరాట నగరంలో మనమంతా కలిసినా, ఒక్క అర్జునుడే మనందరినీ జయించినప్పుడు — అది కూడా చాలు, అది సాక్ష్యం.'
ద్రోణం చ యుధి సంరబ్ధం మాం చ నిర్జిత్య సంయుగే। వాసాంసి స సమాదత్త పర్యాప్తం తన్నిదర్శనమ్
'యుద్ధంలో ఉగ్రుడైన ద్రోణుని, నన్ను కూడా జయించి, మన వస్త్రాలను తీసుకున్నప్పుడు — అది కూడా చాలు, అది సాక్ష్యం.'
తథా ద్రౌణిం మహేష్వాసం శారద్వతమథాపి చ । గోగ్రహే జితవాన్పూర్వం పర్యాప్తం తన్నిదర్శనమ్
'అలాగే, గొగ్రహణంలో ముందు ద్రోణుని కుమారుడిని, శారద్వతుని కుమారుడిని జయించినప్పుడు — అది కూడా చాలు, అది సాక్ష్యం.'
విజిత్య చ యదా కర్ణం సదా పురుషమానినమ్ । ఉత్తరాయై దదౌ వస్త్రం పర్యాప్తం తన్నిదర్శనమ్
'ఎప్పుడైతే ఎప్పుడూ తనను పురుషుడిగా భావించే కర్ణుడిని జయించి, ఉత్తరాయికి వస్త్రాన్ని ఇచ్చాడో — అది కూడా చాలు, అది సాక్ష్యం.'
నివాతకవచాన్యుద్ధే వాసవేనాపి దుర్జయాన్। జితవాన్సమరే పార్థః పర్యాప్తం తన్నిదర్శనమ్
పార్ధుడు యుద్ధంలో ఇంద్రుడికూడా జయించలేని నివాతకవచులను జయించాడు. ఇదొకటి చాలు, అతని శౌర్యానికి ఇదే సాక్ష్యం.
కో హి శక్తో రణే జేతుం పాణ్డవం రభసం తదా। యస్య గోప్తా జగద్గోప్తా శఙ్ఖచక్రగదాధరః
పాండవునికి రక్షకుడు జగత్తును కాపాడే శంఖచక్రగదాధారి ఉన్నప్పుడు, యుద్ధంలో ఆ ఉత్సాహవంతుడిని ఎవరు జయించగలరు?
వాసుదేవోఽనన్తశక్తిః సృష్టిసంహారకారకః । సర్వేశ్వరో దేవదేవః పరమాత్మా సనాతనః
వాసుదేవుడు అనంతశక్తితో ఉన్నవాడు, సృష్టి, లయానికి కారణుడు, అందరికీ అధిపతి, దేవతలకు దేవుడు, శాశ్వతమైన పరమాత్మ.
ఉక్తోఽస్తి బహుశో రాజన్నారదాద్యైర్మహర్షిభిః । త్వం తు మోహాన్న జానీషే వాచ్యావాచ్యం సుయోధన
ఓ రాజా! నారదుడు మొదలైన మహర్షులు ఎన్నోసార్లు చెప్పిన విషయాన్ని, నీవు మాత్రం మోహంతో ఏది చెప్పాలో, చెప్పకూడదో అర్థం చేసుకోలేవు, సుయోధన.
ముమూర్షుర్హి నరః సర్వాన్వృక్షాన్పశ్యతి కాఞ్చనాన్। తథా త్వమపి గాన్ధారే విపరీతాని పశ్యసి
చావు సమీపించినవాడు ప్రతి చెట్టునూ బంగారు చెట్టులా చూస్తాడు. అలాగే, ఓ గాంధారి కుమారా! నువ్వు కూడా అన్నీ తప్పుగా చూస్తున్నావు.
స్వయం వైరం మహత్కృత్వా పాణ్డవైః సహ సృఞ్జయైః । యుద్ధ్యస్వ తానద్య రణే పశ్యామః పురుషో భవ। `అశక్యాః పాణ్డవా జేతుం దేవైరపి సవాసవైః
నీవే పాండవులతో, శ్రీంజయులతో గొప్ప శత్రుత్వం పెంచుకున్నావు. ఇప్పుడు వారితో యుద్ధం చేయి, మేము నీ పురుషార్థాన్ని చూద్దాం. పాండవులను దేవతలు, ఇంద్రుడితో కూడి అయినా జయించలేరు.
అహం తు సోమకాన్సర్వాన్పాఞ్చాలాంశ్చ సమాగతాన్। నిహనిష్యే నరవ్యాఘ్ర వర్జయిత్వా శిఖణ్డినమ్
ఓ మానవసింహా! శిఖండిని తప్ప, కూడిన సోమకులు, పాంచాళులను నేను అంతమొందిస్తాను.
తైర్వాఽహం నిహతః సఙ్ఖ్యే గమిష్యే యమసాదనమ్ । తాన్వా నిహత్య సమరే ప్రీతిం దాస్యామ్యహం తవ
వారు నన్ను యుద్ధంలో చంపితే నేను యమలోకానికి వెళ్తాను. లేకపోతే వారిని జయించి నీకు ఆనందాన్ని ఇస్తాను.
పూర్వ హి స్త్రీ సముత్పన్నా శిఖణ్డీ రాజవేశ్మని । వరదానాత్పుమాఞ్జాతః సైషా వే స్త్రీ శిఖణ్డినీ
పూర్వం రాజప్రాసాదంలో శిఖండిని స్త్రీగా జన్మించింది. వరప్రభావంతో పురుషుడిగా మారింది. ఇదే ఆ శిఖండిని.
తమహం న హనిష్యామి ప్రాణత్యాగేఽపి భారత। యాఽసౌ ప్రాఙ్వర్మితా ధాత్రా సైషా వై స్త్రీ శిఖణ్డినీ
భారతా! ఆ శిఖండినిని నేను ప్రాణాలకే ముప్పొచ్చినా చంపను. సృష్టికర్త ఆమెను స్త్రీగా నిర్ణయించాడు కాబట్టి, ఆమె నిజంగా శిఖండిని అనే స్త్రీ.
సుఖం స్వపిహి గాన్ధారే శ్వోఽస్మి కర్తా మహారణమ్। యం జనాః కథయిష్యన్తి యావత్స్థాస్యతి మేదినీ
ఓ గాంధారి కుమారా! నువ్వు సుఖంగా నిద్రపో. రేపు నేను గొప్ప యుద్ధం చేస్తాను. భూమి ఉండేంతవరకు జనులు దాన్ని చెప్పుకుంటారు.
ఏవముక్తస్తవ సుతో నిర్జగామ జనేశ్వర। అభివాద్య గురుం మూర్ధ్నా ప్రయయౌ స్వం నివేశనమ్
ఇలా చెప్పిన తరువాత, నీ కుమారుడు గురువుకు మస్తకంతో నమస్కరించి, తన నివాసానికి వెళ్లిపోయాడు, ఓ జనాధిపతీ!
ఆగమ్య తు తతో రాజా విసృజ్య చ మహాజనమ్ । ప్రవివేశ తతస్తూర్ణం క్షయం శత్రుక్షయంకరః
అక్కడికి వచ్చిన రాజు, జనసమూహాన్ని పంపించి, శత్రు సంహారానికి కారణమైన తన నివాసంలోకి త్వరగా ప్రవేశించాడు.
ప్రహృష్టః స నిశాం తాం చ గమయామాస పార్థివః। ప్రభాతాయాం చ శర్వర్యాం ప్రాతరుత్థాయ తాన్నృపః
ఆ రాజు ఆనందంతో ఆ రాత్రిని గడిపాడు. రాత్రి ముగిసిన తరువాత, తెల్లవారుజామున లేచి ఉన్నాడు.
రాజ్ఞః సమాజ్ఞాపయత సేనాం యోజయతేతి హ। అద్య భీష్మో రణే క్రద్ధో నిహనిష్యతి సోమకాన్
రాజు సైన్యాన్ని సిద్ధం చేయమని ఆజ్ఞాపించాడు. 'ఈ రోజు భీష్ముడు యుద్ధంలో కోపంతో సోమకులను సంహరిస్తాడు' అని అన్నాడు.
దుర్యోధనస్య తచ్ఛ్రుత్వా రాత్రౌ విలపితం బహు। మన్యమానః స తం రాజన్ప్రత్యాదేశమివాత్మనః
రాత్రి దుర్యోధనుడు చేసిన ఎన్నో విలాపనలను విని, రాజు వాటిని తన ఆదేశాలుగా భావించాడు.
నిర్వేదం పరమం గత్వా వినిన్ద్య పరవశ్యతామ్ । దీర్ఘం దధ్యౌ శాన్తనవో యోద్ధుకామోఽర్జునం రణే
తాను ఎంత అసహాయంగా ఉన్నాడో నిందించుకుంటూ, తీవ్ర నిరుత్సాహానికి లోనై, శాంతనువు కుమారుడు అర్జునునితో యుద్ధం చేయాలని లోతుగా ఆలోచించాడు.
ఇఙ్గితేన తు తజ్జ్ఞాత్వా గాఙ్గేయేన విచిన్తితమ్ । దుర్యోధనో మహారాజ దుఃశాసనమచోదయత్
గంగేయుడు తన భావాన్ని సంకేతాలతో తెలియజేయడాన్ని గమనించిన మహారాజు దుర్యోధనుడు, దుఃశాసనుని ప్రేరేపించాడు.
దుఃశాసన రథాస్తూర్ణం యుజ్యన్తాం భీష్మరక్షిణః । ద్వావింశతిమనీకాని సర్వాణ్యేవాభిచోదయ
దుఃశాసనా, భీష్ముని రక్షించేందుకు వెంటనే రథాలను సిద్ధం చేయించు. ఇరవై రెండు దళాలన్నీ ఒకేసారి యుద్ధానికి పంపించు.
అయం హి సమనుప్రాప్తో వర్షపూగాభిచిన్తితః । పాణ్డవానాం ససైన్యానాం వధో రాజ్యస్య చాగమః
ఎన్నో సంవత్సరాలుగా ఎదురుచూసిన సమయం ఇప్పుడు వచ్చింది. పాండవులు, వారి సైన్యం నాశనం అవ్వబోతున్నారు, రాజ్యాన్ని మేము పొందబోతున్నాం.
తత్ర కార్యమహం మన్యే భీష్మస్యైవాభిరక్షణమ్। స నో గుప్తః సహాయః స్యాద్ధన్యాత్పార్థాంశ్చ సంయుగే
కాబట్టి మనకు చేయవలసిన ముఖ్యమైన పని భీష్ముని రక్షించడమే అని నేను భావిస్తున్నాను. ఆయన సురక్షితంగా ఉంటే మనకు తోడుగా ఉండి యుద్ధంలో పాండవులను ఓడిస్తారు.
అబ్రవీద్ధి విశుద్ధాత్మా నాహం హన్యాం శిఖణ్డినమ్ । స్త్రీపూర్వకో హ్యసౌ రాజంస్తస్మాద్వర్జ్యో మయా రణే
ఆయన స్వచ్ఛమైన హృదయంతో ఇలా అన్నాడు: 'నేను శిఖండిని చంపను, ఎందుకంటే అతడు ముందుగా స్త్రీగా జన్మించాడు రాజా. అందుకే యుద్ధంలో అతడిని నేను తప్పుకోవాలి.'
లోకస్తద్వేద యదహం పితుః ప్రియచికీర్షయా । రాజ్యం స్ఫీతం మహాబాహో స్త్రియశ్చ త్యక్తవాన్పురా
ప్రపంచమంతా తెలుసు, నాన్నకు ఇష్టంగా ఉండాలని నేను ఒకప్పుడు సంపన్నమైన రాజ్యాన్ని, స్త్రీలను కూడా వదిలేశానని, ఓ బలవంతుడా.
నైవ చాహం స్త్రియం జాతు న స్త్రీపూర్వం కథంచన । హన్యాం యుధి నరశ్రేష్ఠ సత్యమేతద్బ్రవీమి తే
నేను ఎప్పుడూ ఒక స్త్రీని, లేదా ముందుగా స్త్రీగా ఉన్నవారిని యుద్ధంలో చంపను, ఓ మానవులలో శ్రేష్ఠుడా. ఇది నిజం, నీకు నేను చెప్పుతున్నాను.
అయం స్త్రీపూర్వకో రాజఞ్ఛిఖణ్డీ యది తే శ్రుతః। ఉద్యోగే కథితం సర్వం యథా జాతా శిఖణ్డినీ
ఈ శిఖండీ ముందుగా స్త్రీగా ఉన్నాడని నీకు తెలుసు రాజా. యుద్ధానికి సిద్ధపడే సమయంలో శిఖండినీ ఎలా పుట్టిందో అన్నీ చెప్పబడ్డాయి.
కన్యా భూత్వా పుమాఞ్జాతః స చ యోత్స్యతి భారత । తస్యాహం ప్రముఖే బాణాన్న ముఞ్చేయం కథంచన
ఆమెగా పుట్టి, తరువాత పురుషుడిగా మారాడు. ఇప్పుడు యుద్ధం చేయబోతున్నాడు, ఓ భారత వంశస్థుడా. అయినా నేను ఎట్టి పరిస్థితుల్లోనూ అతడిపై బాణాలు విడువను.