అనుజానీహి సమరే కర్ణమాహవశోభినమ్ । స జేష్యతి రణే పార్థాన్ససుహృద్గణబాన్ధవాన్
అలా అయితే, యుద్ధంలో కర్ణుడికి అనుమతి ఇవ్వు. యుద్ధంలో ప్రకాశించే అతడు పాండవులను, వారి మిత్రులను, బంధువులను జయిస్తాడు.
స ఏవముక్త్వా నృపతిః పుత్రో దుర్యోధనస్తవ। నోవాచ వచనం కించిద్భీష్మం సత్యపరాక్రమమ్
ఇలా చెప్పిన తర్వాత, నీ కుమారుడు దుర్యోధనుడు, సత్యపరుడు అయిన భీష్మునికి ఇంకేమీ చెప్పలేదు.
వాక్శల్యైస్తవ పుత్రేణ సోఽతివిద్ధో మహామనాః । నోవాచ దుఃఖోపహతో హ్యప్రియం ప్రియమణ్వపి
నీ కుమారుడి కఠినమైన మాటలతో లోతుగా గాయపడిన ఆ మహాత్ముడు, బాధతో ఉన్నా, ఒక్క అప్రీతికరమైన మాట కూడా పలకలేదు.
స ధ్యాత్వా సుచిరం కాలం దుఃఖరోషసమన్వితః । శ్వసన్నివ మహానాగః ప్రణున్నో వాక్శలాకయా
ఆయన చాలా సేపు ఆలోచించి, దుఃఖంతో, కోపంతో నిండిపోయి, ఆ కఠినమైన మాటలతో బాధపడి, గొప్ప పాము లా ఊపిరి పీల్చాడు.
ఉద్వృత్య చక్షుషీ లోపాన్నిర్దహన్నివ భారత। సదేవాసురగన్ధర్వం లోకం కాల ఇవాపరః
ఆయన కన్నులు తిరిగిపోయి, బాధతో మండిపోతూ, దేవతలు, అసురులు, గంధర్వులతో కూడిన లోకాన్ని కాలమహారాజు లా దహించేవాడిగా కనిపించాడు.
అబ్రవీత్తవ పుత్రం చ సామపూర్వమిదం వచః। కిం త్వం దుర్యోధనైవం మాం వాక్శల్యైరపకృన్తసి
ఆయన నీ కుమారుడికి మృదువుగా ఇలా అన్నాడు — 'దుర్యోధనా, నీవు నన్ను ఎందుకు ఇలాంటి కఠినమైన మాటలతో బాధ పెడుతున్నావు?'
ఘటమానం యథాశక్తిం కుర్వాణం చ తవ ప్రియమ్ । జుహ్వానం సమరే ప్రాణాంస్తవ వై ప్రియకామ్యయా
'నేను నా శక్తినంతా ఉపయోగించి, నీకు ఇష్టమైనదాన్ని చేస్తూ, యుద్ధంలో నా ప్రాణాలను కూడా అర్పిస్తూ ప్రయత్నిస్తున్నాను.'
యదా తు పాణ్డవః శూరః ఖాణ్డవేఽగ్నిమతర్పయత్ । పరాజిత్య రణే శక్రం పర్యాప్తం తన్నిదర్శనమ్
'పాండవుడు ఖాండవ వనంలో అగ్నిని తృప్తిపర్చినప్పుడు, యుద్ధంలో ఇంద్రుని జయించినప్పుడు — అదే చాలు, అది సాక్ష్యం.'
యదా చ త్వాం మహాబాహో గన్ధర్వైర్హృతమోజసా । అమోచయత్పాణ్డుసుతః పర్యాప్తం తన్నిదర్శనమ్
'మహాబాహువా, నిన్ను గంధర్వులు బలవంతంగా పట్టుకొని, పాండుపుత్రుడు నిన్ను విడిపించినప్పుడు — అది కూడా చాలు, అది సాక్ష్యం.'
ద్రవమాణేషు శూరేషు సోదరేషు తవ ప్రభో । సూతపుత్రే చ రాధేయే పర్యాప్తం తన్నిదర్శనమ్
'నీ వీర సోదరులు, సూతపుత్రుడు రాధేయుడు భయంతో పారిపోయినప్పుడు — అది కూడా చాలు, అది సాక్ష్యం.'
యచ్చ నః సహితాన్సర్వాన్విరాటనగరే తదా । ఏక ఏవాజయత్పార్థః పర్యాప్తం తన్నిదర్శనమ్
'విరాట నగరంలో మనమంతా కలిసినా, ఒక్క అర్జునుడే మనందరినీ జయించినప్పుడు — అది కూడా చాలు, అది సాక్ష్యం.'
ద్రోణం చ యుధి సంరబ్ధం మాం చ నిర్జిత్య సంయుగే। వాసాంసి స సమాదత్త పర్యాప్తం తన్నిదర్శనమ్
'యుద్ధంలో ఉగ్రుడైన ద్రోణుని, నన్ను కూడా జయించి, మన వస్త్రాలను తీసుకున్నప్పుడు — అది కూడా చాలు, అది సాక్ష్యం.'
తథా ద్రౌణిం మహేష్వాసం శారద్వతమథాపి చ । గోగ్రహే జితవాన్పూర్వం పర్యాప్తం తన్నిదర్శనమ్
'అలాగే, గొగ్రహణంలో ముందు ద్రోణుని కుమారుడిని, శారద్వతుని కుమారుడిని జయించినప్పుడు — అది కూడా చాలు, అది సాక్ష్యం.'
విజిత్య చ యదా కర్ణం సదా పురుషమానినమ్ । ఉత్తరాయై దదౌ వస్త్రం పర్యాప్తం తన్నిదర్శనమ్
'ఎప్పుడైతే ఎప్పుడూ తనను పురుషుడిగా భావించే కర్ణుడిని జయించి, ఉత్తరాయికి వస్త్రాన్ని ఇచ్చాడో — అది కూడా చాలు, అది సాక్ష్యం.'
నివాతకవచాన్యుద్ధే వాసవేనాపి దుర్జయాన్। జితవాన్సమరే పార్థః పర్యాప్తం తన్నిదర్శనమ్
పార్ధుడు యుద్ధంలో ఇంద్రుడికూడా జయించలేని నివాతకవచులను జయించాడు. ఇదొకటి చాలు, అతని శౌర్యానికి ఇదే సాక్ష్యం.
కో హి శక్తో రణే జేతుం పాణ్డవం రభసం తదా। యస్య గోప్తా జగద్గోప్తా శఙ్ఖచక్రగదాధరః
పాండవునికి రక్షకుడు జగత్తును కాపాడే శంఖచక్రగదాధారి ఉన్నప్పుడు, యుద్ధంలో ఆ ఉత్సాహవంతుడిని ఎవరు జయించగలరు?
వాసుదేవోఽనన్తశక్తిః సృష్టిసంహారకారకః । సర్వేశ్వరో దేవదేవః పరమాత్మా సనాతనః
వాసుదేవుడు అనంతశక్తితో ఉన్నవాడు, సృష్టి, లయానికి కారణుడు, అందరికీ అధిపతి, దేవతలకు దేవుడు, శాశ్వతమైన పరమాత్మ.
ఉక్తోఽస్తి బహుశో రాజన్నారదాద్యైర్మహర్షిభిః । త్వం తు మోహాన్న జానీషే వాచ్యావాచ్యం సుయోధన
ఓ రాజా! నారదుడు మొదలైన మహర్షులు ఎన్నోసార్లు చెప్పిన విషయాన్ని, నీవు మాత్రం మోహంతో ఏది చెప్పాలో, చెప్పకూడదో అర్థం చేసుకోలేవు, సుయోధన.
ముమూర్షుర్హి నరః సర్వాన్వృక్షాన్పశ్యతి కాఞ్చనాన్। తథా త్వమపి గాన్ధారే విపరీతాని పశ్యసి
చావు సమీపించినవాడు ప్రతి చెట్టునూ బంగారు చెట్టులా చూస్తాడు. అలాగే, ఓ గాంధారి కుమారా! నువ్వు కూడా అన్నీ తప్పుగా చూస్తున్నావు.
స్వయం వైరం మహత్కృత్వా పాణ్డవైః సహ సృఞ్జయైః । యుద్ధ్యస్వ తానద్య రణే పశ్యామః పురుషో భవ। `అశక్యాః పాణ్డవా జేతుం దేవైరపి సవాసవైః
నీవే పాండవులతో, శ్రీంజయులతో గొప్ప శత్రుత్వం పెంచుకున్నావు. ఇప్పుడు వారితో యుద్ధం చేయి, మేము నీ పురుషార్థాన్ని చూద్దాం. పాండవులను దేవతలు, ఇంద్రుడితో కూడి అయినా జయించలేరు.
అహం తు సోమకాన్సర్వాన్పాఞ్చాలాంశ్చ సమాగతాన్। నిహనిష్యే నరవ్యాఘ్ర వర్జయిత్వా శిఖణ్డినమ్
ఓ మానవసింహా! శిఖండిని తప్ప, కూడిన సోమకులు, పాంచాళులను నేను అంతమొందిస్తాను.
తైర్వాఽహం నిహతః సఙ్ఖ్యే గమిష్యే యమసాదనమ్ । తాన్వా నిహత్య సమరే ప్రీతిం దాస్యామ్యహం తవ
వారు నన్ను యుద్ధంలో చంపితే నేను యమలోకానికి వెళ్తాను. లేకపోతే వారిని జయించి నీకు ఆనందాన్ని ఇస్తాను.
పూర్వ హి స్త్రీ సముత్పన్నా శిఖణ్డీ రాజవేశ్మని । వరదానాత్పుమాఞ్జాతః సైషా వే స్త్రీ శిఖణ్డినీ
పూర్వం రాజప్రాసాదంలో శిఖండిని స్త్రీగా జన్మించింది. వరప్రభావంతో పురుషుడిగా మారింది. ఇదే ఆ శిఖండిని.
తమహం న హనిష్యామి ప్రాణత్యాగేఽపి భారత। యాఽసౌ ప్రాఙ్వర్మితా ధాత్రా సైషా వై స్త్రీ శిఖణ్డినీ
భారతా! ఆ శిఖండినిని నేను ప్రాణాలకే ముప్పొచ్చినా చంపను. సృష్టికర్త ఆమెను స్త్రీగా నిర్ణయించాడు కాబట్టి, ఆమె నిజంగా శిఖండిని అనే స్త్రీ.
సుఖం స్వపిహి గాన్ధారే శ్వోఽస్మి కర్తా మహారణమ్। యం జనాః కథయిష్యన్తి యావత్స్థాస్యతి మేదినీ
ఓ గాంధారి కుమారా! నువ్వు సుఖంగా నిద్రపో. రేపు నేను గొప్ప యుద్ధం చేస్తాను. భూమి ఉండేంతవరకు జనులు దాన్ని చెప్పుకుంటారు.
ఏవముక్తస్తవ సుతో నిర్జగామ జనేశ్వర। అభివాద్య గురుం మూర్ధ్నా ప్రయయౌ స్వం నివేశనమ్
ఇలా చెప్పిన తరువాత, నీ కుమారుడు గురువుకు మస్తకంతో నమస్కరించి, తన నివాసానికి వెళ్లిపోయాడు, ఓ జనాధిపతీ!
ఆగమ్య తు తతో రాజా విసృజ్య చ మహాజనమ్ । ప్రవివేశ తతస్తూర్ణం క్షయం శత్రుక్షయంకరః
అక్కడికి వచ్చిన రాజు, జనసమూహాన్ని పంపించి, శత్రు సంహారానికి కారణమైన తన నివాసంలోకి త్వరగా ప్రవేశించాడు.
ప్రహృష్టః స నిశాం తాం చ గమయామాస పార్థివః। ప్రభాతాయాం చ శర్వర్యాం ప్రాతరుత్థాయ తాన్నృపః
ఆ రాజు ఆనందంతో ఆ రాత్రిని గడిపాడు. రాత్రి ముగిసిన తరువాత, తెల్లవారుజామున లేచి ఉన్నాడు.
రాజ్ఞః సమాజ్ఞాపయత సేనాం యోజయతేతి హ। అద్య భీష్మో రణే క్రద్ధో నిహనిష్యతి సోమకాన్
రాజు సైన్యాన్ని సిద్ధం చేయమని ఆజ్ఞాపించాడు. 'ఈ రోజు భీష్ముడు యుద్ధంలో కోపంతో సోమకులను సంహరిస్తాడు' అని అన్నాడు.
దుర్యోధనస్య తచ్ఛ్రుత్వా రాత్రౌ విలపితం బహు। మన్యమానః స తం రాజన్ప్రత్యాదేశమివాత్మనః
రాత్రి దుర్యోధనుడు చేసిన ఎన్నో విలాపనలను విని, రాజు వాటిని తన ఆదేశాలుగా భావించాడు.