సాదినాం చ భుజైశ్ఛిన్నైః పతితైః సాఙ్గదైస్తథా। ప్రాసైశ్చ విమలైస్తీక్ష్ణైర్విమలాభిస్తథర్ష్టిభిః
గుర్రస్వారుల చేతులు, వలయాలతో కూడి, తెగిపోయి పడిపోయాయి; పదునైన, మెరిసే కటారాలు, కాంతివంతమైన భుజబలాలు అక్కడ కనిపించాయి.
ఉష్ణీషైశ్చ తథా చిత్రైర్విప్రవిద్ధైస్తతస్తతః। విచిత్రైర్బాణవర్షైశ్చ జాతరూపపరిష్కృతైః
అక్కడక్కడ రంగురంగుల పాగలు, బంగారు అలంకారాలతో కూడిన బాణాల వర్షాలు చెల్లాచెదురుగా పడి ఉన్నాయి.
అశ్వాస్తరపరిస్తోమై రాఙ్కవైర్మృదితైస్తథా। నరేన్ద్రచూడామణిభిర్విచిత్రైశ్చ మహాధనైః
గుర్రాల కవచాలు నలిగిపోయి, విరిగిపోయి, రాజుల విలువైన ముకుటాలు, రత్నాలతో మెరిసే తలపాగలు అక్కడక్కడా చెల్లాచెదురుగా ఉన్నాయి.
ఛత్రైస్తథాపవిద్ధైశ్చ చామరైర్వ్యజనైరపి । పద్మేన్దుద్యుతిభిశ్చైవ వదనైశ్చారుకుణ్డలైః
పక్కన పడేసిన గొడుగులు, చామరాలు, పద్మం, చంద్రుడిలా మెరిసే ముఖాలు, అందమైన కుండలాలతో అలంకరించబడి ఉన్నాయి.
క్లృప్తశ్మశ్రుభిరత్యర్థం వీరాణాం సమలఙ్కృతైః । అపవిద్ధైర్మహారాజ సువర్ణాజ్జ్వలకుణ్డలైః
సరిగ్గా అలంకరించబడిన వీరుల గడ్డాలు, బంగారు కుండలాలు, అక్కడక్కడా పడేసి ఉన్నాయి, ఓ మహారాజా!
గ్రహనక్షత్రశబలా ద్యౌరివాసీద్వసుంధరా। ఏవమేతే మహాసేనే మృదితే తత్ర భారత
గ్రహాలు, నక్షత్రాలతో నిండిన ఆకాశంలా, భూమి కూడా అలానే కనిపించింది. అలా, ఓ భారతా, ఆ మహాసేన అక్కడ నాశనం అయింది.
పరస్పరం సమాసాద్య తవ తేషాం చ సంయుగే । తేషు శ్రాన్తేషు భగ్నేషు మృదితేషు చ భారత
నీ వాళ్ళు, వారి వాళ్ళు యుద్ధంలో ఒకరినొకరు ఎదుర్కొని, అలసిపోయి, విరిగి, నాశనం అయ్యారు, ఓ భారతా!
రాత్రిః సమభవత్తత్ర నాపశ్యామ తతోఽనుగాన్ । తతోఽవహారం సైకన్యానాం ప్రచుక్రుః కురుపాణ్డవాః
ఆ సమయంలో రాత్రి వచ్చింది; మేము మా అనుచరులను చూడలేకపోయాం. అప్పుడు కౌరవులు, పాండవులు తమ సైన్యాలను వెనక్కు తీసుకెళ్లడం ప్రారంభించారు.
ఘోరే నిశాముఖే రౌద్రే వర్తమానే మహాభయే। అవహారం తతః కృత్వా సహితాః కురుపాణడ్వాః । న్యవిశన్త నిశాకాలే గత్వా స్వశిబిరం తదా
భయంకరమైన, ఉగ్రమైన రాత్రి సమీపిస్తున్నప్పుడు, అందరిలో భయం నిండగా, కౌరవులు, పాండవులు కలిసి తమ తమ శిబిరాలకు వెళ్లి, రాత్రి విశ్రాంతికి కూర్చున్నారు.
తతో దుర్యోధనో రాజా శకునిశ్చాపి సౌబలః। దుఃశాసనశ్చ పుత్రస్తే సూతపుత్రశ్చ దుర్జయః
అప్పుడే దుర్యోధనుడు, సౌబలుడు శకుని, నీ కుమారుడు దుఃశాసనుడు, సూతపుత్రుడు దుర్జయుడు కూడి సమావేశమయ్యారు.
సమాగమ్య మహారాజ మన్త్రం చక్రుర్వివక్షితమ్ । కథం పాణ్డుసుతాః సఙ్ఖ్యే జేతవ్యాః సగణా ఇతి
మహారాజా, అందరూ ఒకచోట చేరి, పాండవులు వారి స్నేహితులతో కలిసి యుద్ధంలో ఎలా ఓడించవచ్చో ఆలోచిస్తూ సలహా చేసుకున్నారు.
తతో దుర్యోధనో రాజా సర్వాంస్తానాహ మన్త్రిణః । సూతపుత్రం సమాభాష్య సౌబలం చ మహాబలమ్
అప్పుడూ రాజు దుర్యోధనుడు, తన మంత్రులను, సూతపుత్రుడు కర్ణుడు, శకుని వంటి శక్తివంతుల్ని ఉద్దేశించి ఇలా అన్నాడు.
ద్రోణో భీష్మ కృపః శల్యః సౌమదత్తిశ్చ సంయుగే। న పార్థాన్ప్రతి బాధన్తే న జానే కింను కారణమ్
ద్రోణుడు, భీష్ముడు, కృపాచార్యుడు, శల్యుడు, సౌమదత్తి యుద్ధంలో పాండవులను గట్టిగా ఎదుర్కొడటం లేదు. ఎందుకు అలా జరుగుతుందో నాకు అర్థం కావడం లేదు.
అవధ్యమానాస్తే చాపి క్షపయన్తి బలం మమ। సోఽస్మి క్షీణబలః కర్ణ క్షీణశస్త్రశ్చ సంయుగే
వాళ్లను చంపలేకపోయినా, వాళ్లు నా సైన్యాన్ని నాశనం చేస్తున్నారు. కర్ణా! ఇప్పుడు నా సైన్యం బలహీనమైంది, యుద్ధంలో నా ఆయుధాలు కూడా తక్కువయ్యాయి.
ద్రోణస్య ప్రముఖే వీరా హతాస్తే భ్రాతరో మమ। భీమసేనేన రాధేయ మమ చైవ చ పశ్యతః
ద్రోణుడు ముందే ఉండగా, నా అన్నదమ్ములు, వీరులు, భీమసేనుని చేతిలో, నేను చూస్తుండగానే, రాధేయా, చనిపోయారు.
నికృతః పాణ్డవైః శూరైరవధ్యైర్దైవతైరపి । సోఽహం సంశయమాపన్నః ప్రకరిష్యే కథం రణమ్
పాండవులు మహావీరులు, దేవతలు కూడా ఓడించలేరు. వాళ్లు నన్ను మోసగించారు. ఇప్పుడు ఈ యుద్ధాన్ని ఎలా కొనసాగించాలో నాకు సందేహంగా ఉంది.
తమబ్రవీన్మహారాజ సూతపుత్రో నరాధిపమ్ । మా శోచ భరతశ్రేష్ఠ కరిష్యేఽహం ప్రియం తవ
అప్పుడు సూతపుత్రుడు, మహారాజా, నరాధిపుడైన దుర్యోధనుని ఉద్దేశించి ఇలా అన్నాడు: "భరతశ్రేష్ఠుడా, మీరు బాధపడవద్దు. మీకు ఇష్టమైనదాన్ని నేను సాధిస్తాను."
భీష్మః శాన్తనవస్తూర్ణమపయాతు మహారణాత్ । నివృత్తే యుధి గాఙ్గేయే న్యస్తశస్త్రే చ భారత
శాంతనువు కుమారుడైన భీష్ముడు వెంటనే యుద్ధాన్ని వదిలి వెళ్ళిపోవాలి. గంగేయుడు యుద్ధాన్ని ఆపి ఆయుధాలు దించినప్పుడు, భరతా—
అహం పార్థాన్హనిష్యామి సహితాన్సర్వసోమకైః । పశ్యతో యుధి భీష్మస్య శపే సత్యేన తే నృప
రాజా! భీష్ముడు చూస్తుండగానే, నేను పాండవులను, సోమకులను అందరితో కలిపి యుద్ధంలో చంపుతాను. ఇది నిజమని మీకు ప్రమాణం చేస్తున్నాను.
పాణ్డవేషు దయాం నిత్యం స హి భీష్మః కరోతి వై। అశక్తశ్చ రణే భీష్మో జేతుమేతాన్మహారథాన్
భీష్ముడు ఎప్పుడూ పాండవులపై దయ చూపుతాడు. యుద్ధంలో ఈ మహారథులను ఓడించడంలో భీష్ముడు అసమర్థుడు.
అభిమానీ రణే భీష్మో నిత్యం చాపి రణప్రియః । స కథం పాణ్డవాన్యుద్ధే జేష్యతే తాత సంగతాన్
భీష్ముడు యుద్ధంలో గర్వంగా ఉంటాడు, యుద్ధాన్ని ఎప్పుడూ ఇష్టపడతాడు. తండ్రీ, ఇలా ఉంటే, కలిసిన పాండవులను యుద్ధంలో ఎలా ఓడిస్తాడు?
స త్వం శీఘ్రమితో గత్వా భీష్మస్య శిబిరం ప్రతి । అనుమాన్య గురుం వృద్ధం శస్త్రం న్యాసయ భారత
కాబట్టి, నీవు వెంటనే ఇక్కడినుండి భీష్ముడి శిబిరానికి వెళ్లి, ఆ వృద్ధుడైన గురువు అనుమతి తీసుకుని ఆయుధాలు దించమని చెప్పు, భరతా.
న్యస్తశస్త్రే తతో భీష్మే నిహతాన్పశ్య పాణ్డవాన్ । మయైకేన రణే రాజన్ససుహృద్గణబాన్ధవాన్
భీష్ముడు ఆయుధాలు దించిన తర్వాత, రాజా! పాండవులను, వారి స్నేహితులు, బంధువులు, సహాయులతో కలిసి, నేను ఒక్కడే యుద్ధంలో చంపినదాన్ని చూడండి.
ఏవముక్తస్తు కర్ణేన పుత్రో దుర్యోధనస్తవ । అబ్రవీద్భ్రాతరం తత్ర దుఃశాసనమిదం వచః
కర్ణుడు ఇలా చెప్పిన తర్వాత, నీ కుమారుడు దుర్యోధనుడు అక్కడ తన అన్నదమ్ముడు దుఃశాసనుని ఇలా అన్నాడు.
అనుయాత్రం యథా సర్వం సజ్జీభవతి సర్వశః । దుఃశాసన తథా క్షిప్రం సర్వమేవోపపాదయ
"దుఃశాసనా! యాత్రకు కావలసిన ఏర్పాట్లు అన్నీ త్వరగా పూర్తయ్యేలా చూడు."
ఏవముక్త్వా తతో రాజన్కర్ణమాహ జనేశ్వరః । అనుమాన్య రణే భీష్మమేషోఽహం ద్విపదాం వరమ్
అలా అన్న తర్వాత, రాజు కర్ణునితో ఇలా అన్నాడు: "యుద్ధంలో భీష్ముడి అనుమతి తీసుకుని, నేను నీ దగ్గరకు వస్తాను, మానవులలో శ్రేష్ఠుడా."
ఆగమిష్యే తతః క్షిప్రం త్వత్సకాశమరిన్దమ। అపక్రాన్తే తతో భీష్మే ప్రహరిష్యసి సంయుగే
"ఆ తర్వాత నేను త్వరగా నీ దగ్గరకు వస్తాను, శత్రువులను జయించేవాడా! భీష్ముడు వెళ్ళిపోయిన తర్వాత, నీవు యుద్ధంలో దాడి చేయాలి."
నిష్పపాత తతస్తూర్ణం పుత్రస్తవ విశాంపతే । సహితో భ్రాతృభిస్తైస్తు దేవైరివ శతక్రతుః
అంతటితో, నీ కుమారుడు మహారాజా, తన అన్నదమ్ములతో కలిసి, దేవతలలో ఇంద్రుడిలా, వేగంగా బయలుదేరాడు.
తతస్తం నృపశార్దూలం శార్దూలసమవిక్రమమ్ । ఆరోపయద్ధయం తూర్ణం భ్రాతా దుఃశాసనస్తదా
ఆ సమయంలో దుఃశాసనుడు వెంటనే ఆ మానవసింహుడిని, పులిలా పరాక్రమం కలిగినవాడిని, గుర్రంపై ఎక్కించాడు.
అఙ్గదీ బద్ధముకుటో హస్తాభరణవాన్నృప । ధార్తరాష్ట్రో మహారాజ విబభౌ స పథి వ్రజన్
ఆ ధృతరాష్ట్రుని కుమారుడు, చేతులకు అలంకారాలు, తలపై బిగంగా ముకుటం ధరించి, భుజబంధాలు వేసుకుని, మార్గంలో నడుస్తూ ప్రకాశించాడు, ఓ రాజా.