అవస్కన్దాశ్చ పతితా ముసలాని గురూణి చ । పరిఘాః పట్టసాశ్చైవ భిణ్డిపాలాశ్చ మారిష
భారీ ముసల్లు, గదలు, ఇనుప దండలు, పెద్ద ఖడ్గాలు, బిందిపాళాలు—all అవి నేలపై పడిపోయాయి.
పతితా వివిధాశ్చాపాశ్చిత్రా హేమపరిష్కృతాః । కుథా బహువిధాకారాశ్చామరా వ్యజనాని చ
వివిధ రకాల బంగారు అలంకారాలతో ఉన్న విల్లు, అనేక ఆకారాల కవచాలు, చామరాలు, వీటన్నీ అక్కడ చెల్లాచెదురుగా పడ్డాయి.
నానావిధాని శస్త్రాణి ప్రగృహ్య పతితా నరాః। జీవన్త ఇవ దృశ్యనతే గతసత్త్వా మహారథాః
వివిధ ఆయుధాలు పట్టుకుని పడిపోయిన యోధులు, ప్రాణం పోయినా, ఇంకా బతికినట్లే కనిపించారు.
గజావిమథితైర్గాత్రైర్ముసలైర్భిన్నమస్తకాః। గజావాజిరథక్షుణ్ణాః శేరతే స్మ నరాః క్షితౌ
ఏనుగులు తొక్కిన శరీరాలు, ముసల్లు కొట్టి తలలు పగలగొట్టబడినవారు, ఏనుగులు, కుదిరాళ్లు, రథాలు తొక్కినవారు—all నేలపై పడి ఉన్నారు.
తథైవాశ్వనృనాగానాం శరీరైర్విబభౌ తదా। సంఛన్నా వసుధా రాజన్పర్వతైరివ శాతితైః
అదే విధంగా, రాజా, ఏనుగులు, గుర్రాలు, మనుషుల శరీరాలతో భూమి కప్పబడింది; కొట్టిన కొండల్లా ప్రకాశించింది.
సమరే పతితైశ్చైవ శక్త్యృష్టిశరతోమరైః। నిస్త్రింశైః పట్టసైః ప్రాసైరవస్కన్దైః పరశ్వథైః
యుద్ధ భూమిలో పడిపోయిన శక్తులు, కటారులు, బాణాలు, టోమరాలు, ఖడ్గాలు, పెద్ద ఖడ్గాలు, కటారులు, ముసల్లు, పరశువాలు నేలపై చెల్లాచెదురుగా ఉన్నాయి.
పరిఘైర్భిణ్డిపాలైశ్చ శతఘ్నీభిశ్చ మారిష। శరీరైః శస్త్రనిర్భిన్నైః సమాస్తీర్యత మేదినీ
ఇనుప దండలు, బిందిపాళాలు, శతఘ్నులు, ఆయుధాలతో చీల్చబడిన శరీరాలతో భూమి కప్పబడింది.
విశబ్దైరల్పశబ్దైశ్చ శోణితౌగపరిప్లుతైః। గతాసుభిరమిత్రఘ్న విబభౌ నిచితా మహీ
పెద్దదైన, చిన్నదైన అరుపులు, రక్త ప్రవాహాలతో, శత్రువులను సంహరించిన మృతదేహాలతో నిండిన భూమి ప్రకాశించింది.
సతలత్రైః సకేయూరైర్బాహుభిశ్చన్దనోక్షితైః । హస్తిహస్తోపమైశ్ఛిన్నైరూరుభిశ్చ తరస్వినామ్
బంగారు కంకణాలు, కేయూరాలు ధరించిన, చందనం పూసిన భుజాలు, ఏనుగు దంతాల్లాంటి తొడలు, వీరుల నుండి విడిపోయి నేలపై పడ్డాయి.
బద్ధచూజామణివరైః శిరోభిశ్చ సకుణ్డలైః । పాతితై ఋషభాక్షాణాం బభౌ భారత మేదినీ
మణిమకుటాలతో, కుండలాలతో అలంకరించబడిన తలలు, ఎద్దుల్లాంటి యోధుల నుండి పడిపోయి, భూమిని ప్రకాశింపజేశాయి, ఓ భారతా.
కవచైః శోణితాదిగ్ధైర్విప్రకీర్ణైశ్చ కాఞ్చనైః । రరాజ సుభృశం భూమిః శాన్తార్చిర్భిరివానలైః
రక్తంతో ముడిపడిన కవచాలు, చెల్లాచెదురుగా ఉన్న బంగారు అలంకారాలతో, భూమి మిన్నగా మెరిసింది; మంటలు తగ్గిన అగ్నిలా కనిపించింది.
విప్రవిద్ధైః కలాపైశ్చ పతితైశ్చ శరాసనైః । విప్రకీర్ణైః శరైశ్చైవ రుక్మపుఙ్ఖైః సమన్తతః
విసిరివేసిన క్వివర్లు, పడిపోయిన విల్లు, చుట్టూ చుట్టూ బంగారు రెక్కలతో ఉన్న బాణాలు, యుద్ధ భూమిలో చెల్లాచెదురుగా ఉన్నాయి.
రథైశ్చ సర్వతో భగ్నైః కిఙ్కిణీజాలభూషితైః । వాజిభిశ్చ హతైర్బాణైః స్రస్తజిహ్వైః సశోణితైః
అన్ని వైపులా పగిలిపోయిన రథాలు, గంటల అలంకారాలతో, బాణాలతో పడిపోయిన, నాలుకలు బయటకు వచ్చి, రక్తంతో తడిసిన గుర్రాలతో భూమి నిండిపోయింది.
అనుకర్షైః పతాకాభిరుపాసఙ్గైర్ధ్వజైరపి । ప్రవీరాణాం మహాశఙ్ఖైర్విప్రకీర్ణైశ్చ పాణ్డురైః
పగిలిపోయిన యుక్తులు, జెండాలు, ధ్వజాలు, మహా వీరుల శంఖాలు, రంగు కోల్పోయిన అలంకారాలు అక్కడక్కడా చెల్లాచెదురుగా పడి ఉన్నాయి.
స్రస్తహస్తైశ్చ మాతఙ్గైః శయానైర్విబభౌ మహీ । నానారూపేరలంకారైః ప్రమదేవాభ్యలఙ్కృతా
చేతులు వదిలేసిన, పడిపోయిన ఏనుగులతో, వివిధ రకాల అలంకారాలతో, ఆ భూమి ఒక అందమైన స్త్రీలా ప్రకాశించింది.
దన్తిభిశ్చాపరైస్తత్ర సప్రాణైర్గాఢవేదనైః । కరైః శబ్దం విముఞ్చద్భిః శీకరం చ ముహుర్ముహుః
ఇంకా ప్రాణాలతో ఉన్న, తీవ్రమైన నొప్పితో విలవిలలాడుతున్న మరికొన్ని ఏనుగులు తమ సొండలతో శబ్దాలు చేస్తూ, మళ్లీ మళ్లీ నీళ్లు చిమ్ముతున్నాయి.
విబభౌ తద్రణస్థానం స్యన్దమానైరివాచలైః। నానారాగైః కమ్బలైశ్చ పరిస్తోమేశ్చ దన్తినామ్
ఆ యుద్ధభూమి, రంగురంగుల దుప్పట్లు, ఏనుగుల అలంకారాలతో, నీరు పారుతున్న కొండల్లా ప్రకాశించింది.
వైదూర్యమణిదణ్డైశ్చ పతితైరఙ్కుశైః శుభైః। ఘణ్టాభిశ్చ గజేన్ద్రాణాం పతితాభిః సమన్తతః
వైడూర్య రత్నాలతో చేసిన కఠినమైన అంకుశాలు, అందమైన గంటలు, ఏనుగుల అలంకారాలు చుట్టూ పడివున్నాయి.
విపాటితవిచిత్రాభిః కుథాభిరఙ్కుశైస్తథా। గ్రైవేయైశ్చిత్రరూపైశ్చ రుక్మకక్ష్యాభిరేవ చ
పగిలిపోయిన రంగురంగుల తోలు కవచాలు, అంకుశాలు, అందమైన గొలుసులు, బంగారు అలంకారాలు అక్కడక్కడా కనిపించాయి.
యన్త్రైశ్చ బహుధా చ్ఛిన్నైస్తోమరైశ్చాపి కాఞ్చనైః। `రరాజ సుభృశం భూమిస్తత్రతత్ర విశాంపతే' అశ్వానాం రేణుకపిలై రుక్మచ్ఛన్నైరురశ్ఛదైః
చిన్నా పెద్దా ఎన్నో యంత్రాలు, బంగారు కటారాలు, గుర్రాలపై ఉన్న బంగారు కవచాలు, మట్టిలో కలిసిన దుమ్ముతో కూడి, భూమి అక్కడక్కడా ఎంతో ప్రకాశించింది.
సాదినాం చ భుజైశ్ఛిన్నైః పతితైః సాఙ్గదైస్తథా। ప్రాసైశ్చ విమలైస్తీక్ష్ణైర్విమలాభిస్తథర్ష్టిభిః
గుర్రస్వారుల చేతులు, వలయాలతో కూడి, తెగిపోయి పడిపోయాయి; పదునైన, మెరిసే కటారాలు, కాంతివంతమైన భుజబలాలు అక్కడ కనిపించాయి.
ఉష్ణీషైశ్చ తథా చిత్రైర్విప్రవిద్ధైస్తతస్తతః। విచిత్రైర్బాణవర్షైశ్చ జాతరూపపరిష్కృతైః
అక్కడక్కడ రంగురంగుల పాగలు, బంగారు అలంకారాలతో కూడిన బాణాల వర్షాలు చెల్లాచెదురుగా పడి ఉన్నాయి.
అశ్వాస్తరపరిస్తోమై రాఙ్కవైర్మృదితైస్తథా। నరేన్ద్రచూడామణిభిర్విచిత్రైశ్చ మహాధనైః
గుర్రాల కవచాలు నలిగిపోయి, విరిగిపోయి, రాజుల విలువైన ముకుటాలు, రత్నాలతో మెరిసే తలపాగలు అక్కడక్కడా చెల్లాచెదురుగా ఉన్నాయి.
ఛత్రైస్తథాపవిద్ధైశ్చ చామరైర్వ్యజనైరపి । పద్మేన్దుద్యుతిభిశ్చైవ వదనైశ్చారుకుణ్డలైః
పక్కన పడేసిన గొడుగులు, చామరాలు, పద్మం, చంద్రుడిలా మెరిసే ముఖాలు, అందమైన కుండలాలతో అలంకరించబడి ఉన్నాయి.
క్లృప్తశ్మశ్రుభిరత్యర్థం వీరాణాం సమలఙ్కృతైః । అపవిద్ధైర్మహారాజ సువర్ణాజ్జ్వలకుణ్డలైః
సరిగ్గా అలంకరించబడిన వీరుల గడ్డాలు, బంగారు కుండలాలు, అక్కడక్కడా పడేసి ఉన్నాయి, ఓ మహారాజా!
గ్రహనక్షత్రశబలా ద్యౌరివాసీద్వసుంధరా। ఏవమేతే మహాసేనే మృదితే తత్ర భారత
గ్రహాలు, నక్షత్రాలతో నిండిన ఆకాశంలా, భూమి కూడా అలానే కనిపించింది. అలా, ఓ భారతా, ఆ మహాసేన అక్కడ నాశనం అయింది.
పరస్పరం సమాసాద్య తవ తేషాం చ సంయుగే । తేషు శ్రాన్తేషు భగ్నేషు మృదితేషు చ భారత
నీ వాళ్ళు, వారి వాళ్ళు యుద్ధంలో ఒకరినొకరు ఎదుర్కొని, అలసిపోయి, విరిగి, నాశనం అయ్యారు, ఓ భారతా!
రాత్రిః సమభవత్తత్ర నాపశ్యామ తతోఽనుగాన్ । తతోఽవహారం సైకన్యానాం ప్రచుక్రుః కురుపాణ్డవాః
ఆ సమయంలో రాత్రి వచ్చింది; మేము మా అనుచరులను చూడలేకపోయాం. అప్పుడు కౌరవులు, పాండవులు తమ సైన్యాలను వెనక్కు తీసుకెళ్లడం ప్రారంభించారు.
ఘోరే నిశాముఖే రౌద్రే వర్తమానే మహాభయే। అవహారం తతః కృత్వా సహితాః కురుపాణడ్వాః । న్యవిశన్త నిశాకాలే గత్వా స్వశిబిరం తదా
భయంకరమైన, ఉగ్రమైన రాత్రి సమీపిస్తున్నప్పుడు, అందరిలో భయం నిండగా, కౌరవులు, పాండవులు కలిసి తమ తమ శిబిరాలకు వెళ్లి, రాత్రి విశ్రాంతికి కూర్చున్నారు.
తతో దుర్యోధనో రాజా శకునిశ్చాపి సౌబలః। దుఃశాసనశ్చ పుత్రస్తే సూతపుత్రశ్చ దుర్జయః
అప్పుడే దుర్యోధనుడు, సౌబలుడు శకుని, నీ కుమారుడు దుఃశాసనుడు, సూతపుత్రుడు దుర్జయుడు కూడి సమావేశమయ్యారు.