అబ్రవీత్సమరే రాజన్వాసుదేవమిదం వచః। ఇదం నూనం మహాప్రాజ్ఞో విదురో దృష్టవాన్పురా
యుద్ధంలో, రాజా, వాసుదేవునితో ఇలా అన్నాడు: 'ఇది నిజంగా, మహాపండితుడు విధురుడు ముందే ఊహించాడు.'
కురూణాం పాణ్డవానాం చ క్షయం ఘోరం మహామతిఃక । స తతో నివారితవాన్ధృతరాష్ట్రం జనేశ్వరమ్
ఆ మహామతి, కౌరవులు, పాండవులకు వచ్చే ఈ ఘోర నాశనాన్ని ముందే చూసి, ధృతరాష్ట్రుడిని ఆపడానికి ప్రయత్నించాడు.
అన్యే చ బహవో వీరాః సంగ్రామే మధుసూదన। నిహతాః కౌరవైః సఙ్ఖ్యే తథాఽస్మాభిశ్చ కౌరవాః
మధుసూదనా, యుద్ధంలో ఇంకా ఎంతోమంది వీరులు కౌరవుల చేతిలో చనిపోయారు; అలాగే మనం కూడా కౌరవులను సంహరించాము.
అర్థహేతోర్నరశ్రేష్ఠ క్రియతే కర్మ కుత్సితమ్। ధిగర్థాన్యత్కృతే హ్యేవం క్రియతే జ్ఞాతిసంక్షయః
ధనార్థం కోసం, నరశ్రేష్ఠా, నిందించదగ్గ పనులు చేయబడుతున్నాయి; దురదృష్టవశాత్తు, ధనానికి కోసం బంధువుల నాశనం జరుగుతోంది.
అధనస్య మృతం శ్రేయో న చ జ్ఞాతివధాద్వనమ్ । కిం ను ప్రాప్స్యామహే కృష్ణ హత్వా జ్ఞాతీన్సమాగతాన్
ధనం లేనివాడికి, బంధువులను చంపడం కన్నా మరణమే మేలుగా ఉంటుంది; కృష్ణా, మనం కూడిన బంధువులను చంపితే ఏమి లాభపడతాము?
దుర్యోధనాపరాధేన శకునేః సౌబలస్య చ। క్షత్రియా నిధనం యాన్తి కర్ణదుర్మన్త్రితేన చ
దుర్యోధనుడి తప్పు, సుబలుని కుమారుడు శకుని, కర్ణుడు చెడ్డ సలహా వల్ల క్షత్రియులు నాశనమవుతున్నారు.
ఇదానీం చ విజానామి సుకృతం మధుసూదన। కృతం రాజ్ఞా మహాబాహో యాచతా త సుయోధనమ్
ఇప్పుడు నాకు అర్థమవుతోంది మధుసూదనా, మా రాజు గొప్ప భుజశక్తితో, సుయోధనుని వేడుకున్నప్పుడు ఎంత మంచి చేశాడో.
రాజ్యార్ధం పఞ్చ వా గ్రామాన్నాకార్షీత్స చ దుర్మతిఃక । దృష్ట్వా హి క్షత్రియాఞ్శూరాఞ్శయానాన్ధరణీతలే
అతడు, ఆ దుర్మతి, రాజ్యానికి సగం లేదా ఐదు గ్రామాలైనా ఇవ్వలేదు; భూమిపై వీర క్షత్రియులు పడిపోతున్నా కూడా చూడలేదు.
నిన్దామి భృశమాత్మానం ధిగస్తు క్షత్రిజీవికామ్ । అశక్తమితి మామేతే జ్ఞాస్యన్తే క్షత్రియా రణే
నేను నన్ను తానే తిట్టుకుంటున్నాను; యుద్ధవీరుడి జీవితం శాపగ్రస్తమైందని అనిపిస్తోంది. యుద్ధంలో నేను శక్తిలేని వాడినని క్షత్రియులు తెలుసుకుంటారు.
ఏతదర్థం మయా యుద్ధం రోచితం మధుసూదన। సంచోదయ హయాఞ్శీఘ్రం ధార్తరాష్ట్రచమూం ప్రతి
ఈ కారణంగా నేనే యుద్ధాన్ని ఎంచుకున్నాను, మధుసూదన. ధృతరాష్ట్రుని సైన్యాన్ని ఎదుర్కొనడానికి గుర్రాలను వేగంగా నడిపించు.
ప్రతరిష్యే మహాపారం భుజాభ్యాం సమరోదధిమ్ । నాయం క్లీబాయితుం కాలో విద్యతే మాధవ క్వచిత్
ఈ మహాయుద్ధ సముద్రాన్ని నా చేతులతో దాటి పోతాను. మాధవా, ఇప్పుడు భయపడే సమయం కాదు.
ఏవముక్తస్తు పార్థేన కేశవః పరవీరహా। చోదయామాస తానశ్వాన్పాణ్డురాన్వాతరంహసః
పార్థుడు ఇలా అన్న తరువాత, శత్రువులను సంహరించే కేశవుడు ఆ తెల్ల గుర్రాలను గాలివేగంతో నడిపించాడు.
అథ శబ్దో మహానాసీత్తవ సైన్యస్య భారత। మారుతోద్ధూతవేగస్య సాగరస్యేవ పర్వణి
ఆ సమయంలో, భరతా, నీ సైన్యంలో గొప్ప శబ్దం ఎగిసిపడింది. అది పూర్ణచంద్రుని సమయంలో గాలి ఊదిన సముద్రం గర్జనలా వినిపించింది.
అపరాహ్ణే మహారాజ సంగ్రామః సమపద్యత । పర్జన్యసమనిర్ఘోషో భీష్మస్య సహ పాణ్డవైః
మహారాజా, మధ్యాహ్నం తరువాత భీష్ముడు పాండవులతో యుద్ధం ప్రారంభించాడు. ఆ ధ్వని మేఘాల గర్జనలా మ్రోగింది.
తతో రాజంస్తవ సుతా భీమసేనముపాద్రవన్ । పరివార్య రణే ద్రోణం వసవో వాసవం యథా
రాజా, ఆ తరువాత నీ కుమారులు భీమసేనుని యుద్ధంలో చుట్టుముట్టారు. అది వాసవుని చుట్టూ వసువులు ఉన్నట్లు అయింది.
తతః శాన్తనవో భీష్మః కృపశ్చ రథినాం వరః। భగదత్తః సుశర్మా చ ధనంజయముపాద్రవన్
తర్వాత శాంతనువు కుమారుడైన భీష్ముడు, రథయోధులలో శ్రేష్ఠుడైన కృపుడు, భగదత్తుడు, సుశర్మా—all together—ధనంజయునిపై దాడి చేశారు.
హార్దిక్యో బాహ్లికశ్చైవ సాత్యకిం సమభిద్రుతౌ । అమ్బష్ఠకస్తు నృపతిరభిమన్యుమవస్థితః
హార్దిక్యుడు, బాహ్లికుడు సత్యకిని ఎదుర్కొన్నారు. అంబష్టుల రాజు అభిమన్యుని ఎదుట నిలిచాడు.
శేషాస్త్వన్యే మహారాజ శేషానేవ మహారథాన్ । తతః ప్రవవృతే యుద్ధం ఘోరరూపం భయావహమ్
మిగతా యోధులు, రాజా, మిగతా మహారథులపై ఎదురుదాడి చేశారు. అప్పుడు భయంకరమైన, భయపెట్టే యుద్ధం ప్రారంభమైంది.
భీమసేనస్తు సంప్రేక్ష్య పుత్రాంస్తవ విశాంపతే'। ప్రజజ్వాల రణే క్రుద్ధో హవిషా హవ్యవాడివ
విశాలులలో అధిపతివైన రాజా, నీ కుమారులను చూసిన భీమసేను యుద్ధంలో కోపంతో మండిపడుతూ, హోమంలో ఆహుతి వేస్తే ఎగిసే అగ్నిలా ప్రకాశించాడు.
పుత్రాస్తు తవ కౌన్తేయం ఛాదయాంచక్రిరే శరైః। ప్రావృషీవ మహారాజ జలదా ఇవ పర్వతమ్
రాజా, నీ కుమారులు కుంతీపుత్రుడిని బాణాలతో కప్పేశారు. అది వర్షకాలంలో మేఘాలు కొండను కప్పినట్లు అయింది.
స చ్ఛాద్యమానో బహుధా పుత్రైస్తవ విశాంపతే । సృక్విణీ సంలిహన్వీరః శార్దూల ఇవ దర్పితః
రాజా, నీ కుమారులు ఎన్నో విధాలుగా అతన్ని కప్పివేసినా, ఆ వీరుడు గర్వంతో ఉన్న పులిలా పెదవులు నాకుతూ నిలిచాడు.
వ్యూఢోరస్కస్తతో భీమః పోథయామాస పార్థివమ్ । క్షురప్రేణ సుతీక్ష్ణేన సుముక్తేన మహారణే
ఆ తర్వాత విస్తృతమైన ఛాతితో ఉన్న భీముడు, మహాయుద్ధంలో పదునైన, బాగా తయారైన క్షురబాణంతో రాజును గట్టిగా కొట్టాడు.
తాడయామాస సంక్రుద్ధః సోఽభవద్వ్యథితేన్ద్రియః । అపరేణ తు భల్లేన పీతేన నిశితేన తు। అపాతయత్కుణ్డలితం సింహః క్షుద్రమృగం యథా
ఆ కోపంతో మళ్ళీ బలంగా కొట్టాడు. దాంతో అతని ఇంద్రియాలు బాధపడ్డాయి. మరొక పదునైన, బంగారు తుంపరతో చేసిన బాణంతో, సింహం చిన్న జంతువును పడగొట్టినట్లు అతన్ని పడగొట్టాడు.
తతః సునిశితాన్బాణాన్భీమసేనః శిలాశితాన్ । స సప్త సందధే హన్తుం పుత్రాస్తే భరతర్షభ
ఆ తరువాత భీమసేను రాయిలా పదునైన బాణాలను తీసుకొని, నీ కుమారులను సంహరించడానికి ఏడు బాణాలను సిద్ధం చేసుకున్నాడు, భరతవంశశిరోమణీ.
ప్రేషితా భిమసేనేన శరాస్తే దృఢధన్వనా । అపాతయన్త పుత్రాంస్తే రథేభ్యః సుమహారథాన్
బలమైన విల్లు పట్టిన భీమసేనుడు పంపిన ఆ బాణాలు నీ కుమారులను, మహారథులను వారి రథాలపై నుంచి పడగొట్టాయి.
అనాధృష్టిం కుణ్డభేదిం విరాజం దీప్తలోచనమ్ । దీర్ఘబాహుం సుబాహుం చ తథైవ మకరధ్వజమ్
అనాధృష్టి, కుండభేది, ప్రకాశించే కళ్ళున్న విరాజ, దీర్ఘబాహు, సుబాహు, అలాగే మకరధ్వజుడు— వీరిని భీముడు ఎదుర్కొన్నాడు.
ప్రపతన్తిస్మ వీరాస్తే విరేజుర్భరతర్షభ। వసన్తే పుష్పశబలాః కింశుకాః పతితా ఇవ
ఓ భరత వంశశిఖామణి, ఆ వీరులు వసంతకాలంలో పూలతో నిండిన కింశుక వృక్షాలు నేలపై పడినట్లు ప్రకాశిస్తూ యుద్ధభూమిలో పడిపోయారు.
తతః ప్రదుద్రువుః శేషాస్తవ పుత్రా మహాహవే । తం కాలమివ మన్యన్తో భీమసేనం మహాబలమ్
తర్వాత, మహాయుద్ధంలో మిగిలిన నీ కుమారులు భీమసేనుడిని కాలముగా భావించి భయంతో పరారయ్యారు.
ద్రోణస్తు సమరే వీరం నిర్దహనక్తం సుతాంస్తవ । యథాద్రిం వారిధారాభిః సమన్తాద్వ్యకిరచ్ఛరైః
ద్రోణుడు యుద్ధంలో నీ కుమారులను బాణాలతో చుట్టుముట్టి, ఒక పర్వతాన్ని మేఘాలు ముట్టడించినట్లు, ఆ వీరుని దహించాడు.
తత్రాద్భుతమపశ్యామ కున్తీపుత్రస్య పౌరుషమ్ । ద్రోణేన వార్యమాణోఽపి నిజఘ్నే యత్సుతాంస్తవ
అక్కడ కుంతీ కుమారుని అద్భుతమైన పరాక్రమం చూశాము. ద్రోణుడు అడ్డుకున్నా కూడా అతడు నీ కుమారులను సంహరించాడు.