నైవ తే శ్రద్దధుర్భీతా వదతోరావయోర్వచః । తాంశ్చ ప్రద్రవతో దృష్ట్వా జయం ప్రాప్తాశ్చ పాణ్డవాః
భయంతో ఉన్న వారు, మేము చెప్పిన మాటలను నమ్మలేదు. వారు పారిపోతున్నదాన్ని చూసి, పాండవులు విజయాన్ని సాధించారు.
ఘటోత్కచేన సహితాః సింహనాదాన్ప్రచక్రిరే । శఙ్ఖదున్దుభినిర్ఘోషైః సమన్తాన్నేదిరే భృశమ్
ఘటోత్కచునితో కలిసి, వారు సింహంలా గర్జించారు. శంఖాలు, డుండుభులు చుట్టూ ఘోరంగా మోగాయి.
ఏవం తవ బలం సర్వం హైడిమ్బేన మహాత్మనా। సూర్యాస్తమనవేలాయాం ప్రభగ్నం విద్రుతం దిశః
అలా, సూర్యాస్తమయ సమయానికి, హిడింబ కుమారుడు ఘటోత్కచుడు నీ సర్వ సైన్యాన్ని చితికబోసి, అన్ని దిశలకు పారదోసాడు.
తస్మిన్మహతి సంక్రన్దే రాజా దుర్యోధనస్తదా। `పరాజయం రాక్షసేన నామృష్యత పరంతపః।' గాఙ్గేయముపసంగమ్య వినయేనాభివాద్య చ
ఆ గొప్ప కలకలంలో, రాజైన దుర్యోధనుడు రాక్షసుని చేతిలో ఓడిపోయిన బాధను తట్టుకోలేక, వినయంగా భీష్ముని దగ్గరకు వెళ్లి నమస్కరించాడు.
తస్య సర్వం యథావృత్తమాఖ్యాతుముపచక్రమే। ఘటోత్కచస్య విజయమాత్మనశ్చ పరాజయమ్
తన ఓటమి, ఘటోత్కచుని విజయం అన్నీ ఎలా జరిగాయో దుర్యోధనుడు పూర్తిగా వివరించటం ప్రారంభించాడు.
కథయామాస దుర్ధర్షో వినిఃశ్వస్య పునఃపునః । అబ్రవీచ్చ తదా రాజన్భీష్మం కురుపితామహమ్
తీవ్రంగా ఊపిరి పీలుస్తూ, దుర్భేద్యుడైన వాడు అన్నీ చెప్పి, ఆ సమయంలో భీష్ముని, కురువంశ పితామహుని ఉద్దేశించి ఇలా అన్నాడు.
భవన్తం సముపాశ్రిత్య ద్రోణం చైవ పితామహ । పాణ్డవైర్విగ్రహో ఘోరః సమారబ్ధో మయా ప్రభో
"పితామహా! నేను మీ ఇద్దరిని, ద్రోణుని ఆధారంగా చేసుకుని, పాండవులతో ఈ ఘోరమైన యుద్ధాన్ని ప్రారంభించాను."
ఏకాదశ సమాఖ్యాతా అక్షౌహిణ్యశ్చ యా మమ। నిదేశే తవ తిష్ఠన్తి మయా సార్ధం పరంతప
"నా పదకొండు అక్షౌహిణి సైన్యాలు, నీ ఆజ్ఞలో, నాతో కలిసి నిలబడి ఉన్నాయి, శత్రువులను భయపెట్టేవాడా!"
సోఽహం భరతశార్దూల భీమసేనపురోగమైః । ఘటోత్కచం సమాశ్రిత్య పాణ్డవైర్యుధి నిర్జితః
భరతవంశంలో శ్రేష్ఠుడవైన రాజా, నేను భీమసేనుడు ముందుండగా, ఘటోత్కచుని ఆశ్రయించి, పాండవుల చేత యుద్ధంలో ఓడిపోయాను.
తన్మే దహతి గాత్రాణి శుష్కవృక్షమివానలః । తదిచ్ఛామి మహాభాగ త్వత్ప్రసాదాత్పరంతప
ఆ ఓటమి నా శరీరాన్ని ఎండిన చెట్టును అగ్ని కాల్చినట్లుగా కాలుస్తోంది. మహాభాగుడా, నీ కృపతో దీనిని అధిగమించాలనుకుంటున్నాను.
రాక్షసాపశదం హన్తుం స్వయమేవ పితామహ । త్వాం సమాశ్రిత్య దుర్ధర్షం తన్మే కర్తుం త్వమర్హసి
బలవంతుడవైన రాక్షసుని కుమారుణ్ణి నేనే స్వయంగా సంహరించాలనుకుంటున్నాను. దుర్జయుడవైన నిన్ను ఆధారంగా తీసుకుని, ఈ కోరిక నెరవేర్చేందుకు నీవు నాకు అనుమతి ఇవ్వాలి.
ఏతచ్ఛ్రుత్వా తు వచనం రాజ్ఞో భరతసత్తమ। దుర్యోధనమిదం వాక్యం భీష్మః శాన్తనవోఽబ్రవీత్
రాజు చెప్పిన ఈ మాటలు విని, భరతవంశంలో శ్రేష్ఠుడవైన భీష్ముడు, దుర్యోధనునికి ఇలా చెప్పాడు.
శృణు రాజన్మమ వచో యత్త్వాం వక్ష్యామి కౌరవ। యథా త్వయా మహారాజ వర్తితవ్యం పరంతప
రాజా, నేను చెప్పబోయే మాటలు విను. శత్రువులను భయపెట్టేవాడవు కదా, మహారాజా, నీవు ఎలా ప్రవర్తించాలో చెబుతాను.
ఆత్మా రక్ష్యస్త్వయా తాత సర్వావస్థాస్వరిన్దమ। ధర్మరాజేన సంగ్రామస్త్వయా కార్యః సదాఽనఘ
తండ్రి, నీవు ఎప్పుడూ అన్ని పరిస్థితుల్లోనూ నీను రక్షించుకోవాలి. పాపరహితుడవు కదా, ధర్మరాజుతో నీవు ఎప్పుడూ ధర్మబద్ధంగా యుద్ధం చేయాలి.
అర్జునేన యమాభ్యాం వా భీమసేనేన వా పునః । అన్యైర్వా పృథివీపాలై రాజా రాజానమృచ్ఛతి
అర్జునుడు, యమద్వయులు, భీమసేనుడు లేదా ఇతర రాజులు అయినా, రాజు యుద్ధంలో మరో రాజును ఎదుర్కొంటాడు.
న తు కార్యస్త్వయా రాజన్హైడిమ్బేన దురాత్మా। అహం ద్రోణః కృపో ద్రౌణిః కృతవర్మా చ సాత్వతః। శల్యశ్చ వృషసేనశ్చ వికర్ణశ్చ మహారథః
రాజా, హిడింబుని దుష్ట కుమారునితో నీవు యుద్ధం చేయకూడదు. నేను, ద్రోణుడు, కృపాచార్యుడు, ద్రౌణి, సాత్వత వంశానికి చెందిన కృతవర్మ, శల్యుడు, వృషసేనుడు, మహారథుడైన వికర్ణుడు—
శేషాశ్చ భ్రాతరస్త్వన్యే దుఃశాసనపురోగమాః। త్వదర్థే ప్రతియోత్స్యామో రాక్షసం తం మహాబలమ్
మరియు దుఃశాసనుడు ముందుండే నీ ఇతర అన్నదమ్ములు అందరం, నీ కోసం ఆ మహాబలశాలి అయిన రాక్షసునితో యుద్ధం చేస్తాము.
రౌద్రే తస్మిన్రాక్షసేన్ద్రే యది తే హృచ్ఛయో మహాన్ । అయమాగచ్ఛతు రణం తస్య యుద్ధాయ దుర్మతేః
రాక్షసేంద్రుడైన ఆ ఘోరుడిని ఎదుర్కోవాలనే నీ మనసులో పెద్ద కోరిక ఉంటే, అతడు ఈ దుర్మార్గునితో యుద్ధానికి రానివ్వు.
భగదత్తో మహీపాలః పురన్దరసమో యుధి । ఏతావదుక్త్వా రాజానం భగదత్తమథాబ్రవీత్
యుద్ధంలో ఇంద్రునితో సమానమైన భగదత్తుడు అనే రాజు ఉన్నాడు. ఇలా చెప్పి, ఆ తరువాత భీష్ముడు భగదత్తుని ఉద్దేశించి మాట్లాడాడు.
సమక్షం పార్థివేన్ద్రస్య వాక్యం వాక్యవిశారదః। గచ్ఛ శీఘ్రం మహారాజ హైడిమ్బం యుద్ధదుర్మదమ్
రాజాధిరాజుని సమక్షంలో, మాటలలో నిపుణుడైన భీష్ముడు ఇలా అన్నాడు: 'మహారాజా, యుద్ధానికి ఉత్సాహంగా ఉన్న హిడింబుని కుమారుని వెంట వెంటనే వెళ్ళు.'
వారయస్వ రణే యత్తో మిషతాం సర్వధన్వినామ్ । రాక్షసం క్రూరకర్మాణం యథేన్ద్రస్తారకం పురా
యుద్ధంలో నీవు నీ శక్తినంతా ఉపయోగించి, అందరు విలువంతో చూస్తుండగా, క్రూరకర్మలు చేసే ఆ రాక్షసుని అడ్డుకో. ఇంద్రుడు తారకాసురుని ఎలా ఎదుర్కొన్నాడో అలా చేయు.
తవ దివ్యాని చాస్త్రాణి విక్రమశ్చ పరంతప । సమాగమశ్చ బహుభిః పురాఽభూదమరైః సహ
నీకు ఉన్న దివ్యాస్త్రాలు, నీ పరాక్రమం, పూర్వంలో దేవతలతో చేసిన యుద్ధాలు అందరికీ తెలుసు, శత్రువులను భయపెట్టేవాడవు కదా.
త్వం తస్య నృపశార్దూల ప్రతియోద్ధా మహాహవే । స్వబలేనావృతో గచ్ఛ జహి రాక్షసపుఙ్గవమ్
రాజులలో సింహుడవైన నీవే అతన్ని గొప్ప యుద్ధంలో ఎదుర్కొనగలవు. నీ సైన్యంతో కలిసి వెళ్లి, ఆ రాక్షసులలో శ్రేష్ఠుడైనవాడిని సంహరించు.
ఏతచ్ఛ్రుత్వా తు వచనం భీష్మస్య పృతనాపతేః। ప్రయయౌ సింహనాదేన పరానభిముఖకో ద్రుతమ్
పదాతిపతిగా ఉన్న భీష్ముడు చెప్పిన ఈ మాటలు విని, అతడు సింహగర్జనతో శత్రువుల వైపు వేగంగా దూసుకెళ్లాడు.
తమాపతన్తం సంప్రేక్ష్య గర్జన్తమివ తోయదమ్ । అభ్యవర్తన్త సంక్రుద్ధాః పాణ్డవానాం మహారథాః
అతడు మేఘం గర్జించినట్లు గర్జిస్తూ పరుగెత్తుతూ వస్తున్నాడని చూసి, పాండవుల మహారథులు కోపంతో అతనిని ఎదుర్కొనడానికి ముందుకు వచ్చారు.
భీమసేనోఽభిమన్యుశ్చ రాక్షసశ్చ ఘటోత్కచః । ద్రౌపదేయాః సత్యధృతిః క్షత్రదేవశ్చ భారత
భీమసేనుడు, అభిమన్యుడు, రాక్షసుడైన ఘటోత్కచుడు, ద్రౌపదీ కుమారులు, సత్యధృతి, క్షత్రదేవుడు—ఓ భరతవంశీయా—
చేదిపో వసుదానశ్చ దశార్ణాధిపతిస్తథా । సుప్రతీకేన తాంశ్చాపి భగదత్తోఽప్యుపాద్రవత్
చేడిపుడు, వసుదానుడు, దశార్ణుల రాజు, సుప్రతీకుడు—ఇవన్నీ కలిసి, భగదత్తుడు వారిపై దాడి చేశాడు.
తతః సమభవద్యుద్ధం ఘోరరూపం భయానకమ్। పాణ్డూనాం భగదత్తేన యమరాష్ట్రవివర్ధనమ్
ఆ తర్వాత పాండవులు, భగదత్తుడి మధ్య భయంకరమైన, హృదయాన్ని కలవరపెట్టే యుద్ధం మొదలైంది. అది యమధర్మరాజు రాజ్యంలో మరణాన్ని పెంచింది.
ప్రయుక్తా రథిభిర్బాణా భీమవేగాః సుతేజనాః । తే నిపేతుర్మహారాజ నాగేషు చ రథేషు చ
రథసారథులు వదిలిన బాణాలు, వేగంగా, బాగా తయారుచేసినవి, ఏనుగుల మీద, రథాల మీద పడిపోయాయి, ఓ రాజా!
ప్రభిన్నాశ్చ మహానాగా వినీతా హస్తిసాదిభిః । పరస్పరం సమాసాద్య సంనిపేతురభీతవత్
పెద్ద ఏనుగులు, తమ పైకారుల చేత అదుపులోకి తెచ్చబడి, ఒకదానికొకటి ధైర్యంగా ఢీకొన్నాయి.