అభిమన్యుప్రభృతయః పాణ్డవానాం మహారథాఃక । అభ్యదావన్పరీప్సన్తః ప్రాణాంస్త్యక్త్వా సుదుస్త్యజాన్
అభిమన్యుడు మొదలుకొని పాండవుల మహారథులు, ప్రాణాలను కూడా త్యాగం చేయడానికి సిద్ధమై, అతన్ని రక్షించేందుకు పరుగెత్తారు.
అనూపాధిపతిః శూరో భీమస్య దయితః సఖా । నీలో నీలామ్బుదప్రఖ్యః సంక్రుద్ధో ద్రౌణిమభ్యాత్
అనూప దేశాధిపతి, భీమునికి ప్రియమైన స్నేహితుడు, మేఘంలా నీలవర్ణమున్న నీలుడు, కోపంతో ద్రౌణి మీద దాడికి వెళ్లాడు.
స్పర్ధతే హి మహేష్వాసో నిత్యం ద్రోణసుతేన సః। స విష్ఫార్య మహచ్చాపం ద్రౌణిం వివ్యాధ పత్రిణా
ఆ మహాశూరుడు ఎప్పుడూ ద్రోణుని కుమారుడితో పోటీ పడేవాడు. అతను తన గొప్ప విల్లు ఎక్కించి, పక్షిరేకతో చేసిన బాణంతో ద్రౌణిని గాయపరిచాడు.
యథా శక్రో మహారాజ పురా వివ్యాధ దానవమ్ । విప్రచిత్తిం దురాధర్షం దేవతానాం భయంకరమ్
ఓ రాజా! ఇంద్రుడు ఎప్పుడో దేవతలకు భయంకరుడైన, దుర్జయుడైన విప్రచిత్తి అనే దానవుడిని ఎలా బాణంతో గాయపరిచాడో, అలా...
యేన లోకత్రయం క్రోధాత్రాసితం స్వేన తేజసాక । `స రుద్రేణ జితః పూర్వం నిహతో మాతరిశ్వనా' తథా నీలేన నిర్భిన్నః సమ్యఙ్భుక్తేన పత్రిణా
తన తేజస్సుతో మూడు లోకాలను భయపెట్టిన విప్రచిత్తి, ముందుగా రుద్రునిచేత ఓడిపోయి, వాయుదేవునిచేత చంపబడ్డాడు. అలాగే, నీలుడు కూడా సమంగా గురిపెట్టి ద్రౌణిని బాణంతో గాయపరిచాడు.
సంజాతరుధిరోత్పీడో ద్రౌణిః క్రోధసమన్వితః । స విష్ఫార్య ధనుశ్చిత్రమిన్ద్రాశనిసమస్వనమ్
ద్రౌణి రక్తంతో తడిసి, కోపంతో నిండిపోయి, ఇంద్రుని వజ్రంలా గర్జించే తన అద్భుతమైన విల్లు ఎక్కించాడు.
దధ్రే నీలవినాశాయ మతిం మతిమతాం వరః। తతః సంధాయ విమలాన్భల్లాన్కర్మారమార్జితాన్
బుద్ధిమంతులలో అగ్రగామి అయిన ద్రౌణి, నీలుని సంహరించాలనే సంకల్పం చేసాడు. వెంటనే, మెరిసే, మెలితిప్పిన బాణాలను విల్లులో పెట్టాడు.
జఘాన చతురో వాహాన్పాతయామాస చ ధ్వజమ్। `సూతం చైకేన భల్లేన రథనీడాదపాహరత్' సప్తమేన చ భల్లేన నీలం వివ్యాధ వక్షసి
అతడు నాలుగు గుర్రాలను చంపి, జెండాను కూల్చాడు. ఒక బాణంతో రథసారథిని రథం నుంచి పడగొట్టాడు. ఏడవ బాణంతో నీలుని ఛాతీలో గాయపరిచాడు.
స గాఢవిద్ధో వ్యథితో రథోపస్థ ఉపావిశత్। మోహితం వీక్ష్య రాజానం నీలమశ్మచయోపమమ్
భారీగా గాయపడి, నీలుడు బాధతో తన రథంలో కూర్చున్నాడు. అతను అశ్మమయమైన గుట్టలా మౌనంగా ఉండిపోవడాన్ని చూసారు.
ఘటోత్కచోఽభిసంక్రుద్ధో జ్ఞాతిభిః పరివారితః । అభిదుద్రావ వేగేన ద్రౌణిమాహవశోభినమ్ । తథేతరే చాభ్యధావన్రాక్షసా యుద్ధదుర్మదాః
అప్పుడు ఘటోత్కచుడు, తన బంధువులతో కలసి, కోపంతో వేగంగా యుద్ధంలో ప్రకాశించే ద్రౌణి మీద దాడికి వెళ్లాడు. అలాగే, ఇతర రాక్షసులు కూడా యుద్ధ మత్తులో అక్కడికి పరుగెత్తారు.
భీమసేనో మహాబాహుర్నీలం నీలాఞ్జనప్రభమ్।' ఆరోప్య స్వరథం వీరో దుర్యోధనమపాద్రవత్
బలవంతుడైన భీమసేనుడు, తన రథంపై నీలం అనే నల్లని, మెరిసే రూపం కలిగిన వీరుణ్ని ఎక్కించుకుని, దుర్యోధనుని వైపు వేగంగా దూసుకెళ్లాడు.
ఘటోత్కచం చ సంప్రేక్ష్య రాక్షసం ఘోరదర్శనమ్ ।। అభ్యధావత తేజస్వీ భారజ్వాజాత్మజస్త్వరన్
భయంకరమైన రూపంతో ఉన్న రాక్షసుడు ఘటోత్కచుని చూసి, భీముని కుమారుడు తేజోవంతుడైన వాడు, త్వరగా యుద్ధానికి పరిగెత్తాడు.
నిజఘాన చ సంక్రుద్ధో రాక్షసాన్భీమదర్శనాన్। యోఽభవన్నగ్రతః క్రుద్ధా రాక్షసస్య పురఃసరాః । విముఖాంశ్చైవ తాన్దృష్ట్వా ద్రౌణిచాపచ్యుతైః శరైః
కోపంతో ఉన్న అతడు, ఘటోత్కచుని ముందు నిలిచిన భయంకరమైన రాక్షసులను కొట్టి పడగొట్టాడు. వారు భయంతో పారిపోతున్నప్పుడు, ద్రౌణి ధనుస్సుతో వదిలిన బాణాలతో వారిని గాయపరిచాడు.
అక్రుద్ధ్యత మహాకాయో భైమసేనిర్ఘటోత్కచః। ప్రాదుశ్చక్రే తతో మాయాం ఘోరరూపాం సుదారుణామ్
భీముని కుమారుడు ఘటోత్కచుడు, గొప్ప శరీరంతో ఉన్న వాడు, కోపపడకుండా, భయంకరమైన భయానకమైన మాయను ప్రదర్శించాడు.
మోహయన్సమరే ద్రౌణిం మాయావీ రాక్షసాధిపః। తతస్తే తావకాః సర్వే మాయయా విముఖీకృతాఃక
రాక్షసాధిపతి అయిన ఘటోత్కచుడు, మాయగాడు, యుద్ధంలో ద్రౌణిని మాయతో మోసగించాడు. ఆ మాయ వల్ల నీ సైన్యంలో ఉన్నవారు అందరూ అయోమయానికి లోనయ్యారు.
అన్యోన్యం సమపశ్యన్త నికృత్తా మేదినీతలే। విచేష్టమానాః కృపణాః శోణితేన పరిప్లుతాః
భూమిపై ఉన్న వారు ఒకరినొకరు శత్రువులుగా చూసుకుంటూ, రక్తంలో తడిసి, బాధతో తిప్పుకుంటూ, దురదృష్టవశాత్తూ పడిపోయారు.
ద్రోణం దుర్యోధనం శల్యమశ్వత్థామానమేవ చ। ప్రాయశశ్చ మహేష్వాసా యే ప్రధానాః స్మ కౌరవాః
ద్రోణుడు, దుర్యోధనుడు, శల్యుడు, అశ్వత్థామ, ఇంకా ముఖ్యమైన కౌరవులైన గొప్ప విలువంతులు అందరూ—
విధ్వస్తా రథినః సర్వే గజాశ్చ వినిపాతితాః। హయాశ్చైవ హయారోహాః సన్నికృత్తాః సహస్రశః
అందరు రథసారథులు చెల్లాచెదురయ్యారు, ఏనుగులు పడిపోయాయి, గుర్రాలు, వాటి పైకారులు వేల కొద్దీ నశించిపోయారు.
తద్దృష్ట్వా తావకం సైన్యం విద్రుతం శిబిరం ప్రతి। మమ ప్రాక్రోశతో రాజంస్తథా దేవవ్రతస్య చ
నీ సైన్యం శిబిరం వైపు పారిపోతున్నదాన్ని చూసి, రాజా! నేను, దేవవ్రతుడు ఇద్దరం పెద్దగా అరచాము.
యుధ్యధ్వం మా పలాయధ్వం మాయైషా రాక్షసీ రణే। ఘటోత్కచప్రముక్తేతి నాతిష్ఠన్త విమోహితాః
"యుద్ధం చేయండి! పారిపోవద్దు! ఇది ఘటోత్కచుడు వేసిన రాక్షస మాయ మాత్రమే!" అని చెప్పినా, అయోమయానికి లోనై వారు నిలబడలేకపోయారు.
నైవ తే శ్రద్దధుర్భీతా వదతోరావయోర్వచః । తాంశ్చ ప్రద్రవతో దృష్ట్వా జయం ప్రాప్తాశ్చ పాణ్డవాః
భయంతో ఉన్న వారు, మేము చెప్పిన మాటలను నమ్మలేదు. వారు పారిపోతున్నదాన్ని చూసి, పాండవులు విజయాన్ని సాధించారు.
ఘటోత్కచేన సహితాః సింహనాదాన్ప్రచక్రిరే । శఙ్ఖదున్దుభినిర్ఘోషైః సమన్తాన్నేదిరే భృశమ్
ఘటోత్కచునితో కలిసి, వారు సింహంలా గర్జించారు. శంఖాలు, డుండుభులు చుట్టూ ఘోరంగా మోగాయి.
ఏవం తవ బలం సర్వం హైడిమ్బేన మహాత్మనా। సూర్యాస్తమనవేలాయాం ప్రభగ్నం విద్రుతం దిశః
అలా, సూర్యాస్తమయ సమయానికి, హిడింబ కుమారుడు ఘటోత్కచుడు నీ సర్వ సైన్యాన్ని చితికబోసి, అన్ని దిశలకు పారదోసాడు.
తస్మిన్మహతి సంక్రన్దే రాజా దుర్యోధనస్తదా। `పరాజయం రాక్షసేన నామృష్యత పరంతపః।' గాఙ్గేయముపసంగమ్య వినయేనాభివాద్య చ
ఆ గొప్ప కలకలంలో, రాజైన దుర్యోధనుడు రాక్షసుని చేతిలో ఓడిపోయిన బాధను తట్టుకోలేక, వినయంగా భీష్ముని దగ్గరకు వెళ్లి నమస్కరించాడు.
తస్య సర్వం యథావృత్తమాఖ్యాతుముపచక్రమే। ఘటోత్కచస్య విజయమాత్మనశ్చ పరాజయమ్
తన ఓటమి, ఘటోత్కచుని విజయం అన్నీ ఎలా జరిగాయో దుర్యోధనుడు పూర్తిగా వివరించటం ప్రారంభించాడు.
కథయామాస దుర్ధర్షో వినిఃశ్వస్య పునఃపునః । అబ్రవీచ్చ తదా రాజన్భీష్మం కురుపితామహమ్
తీవ్రంగా ఊపిరి పీలుస్తూ, దుర్భేద్యుడైన వాడు అన్నీ చెప్పి, ఆ సమయంలో భీష్ముని, కురువంశ పితామహుని ఉద్దేశించి ఇలా అన్నాడు.
భవన్తం సముపాశ్రిత్య ద్రోణం చైవ పితామహ । పాణ్డవైర్విగ్రహో ఘోరః సమారబ్ధో మయా ప్రభో
"పితామహా! నేను మీ ఇద్దరిని, ద్రోణుని ఆధారంగా చేసుకుని, పాండవులతో ఈ ఘోరమైన యుద్ధాన్ని ప్రారంభించాను."
ఏకాదశ సమాఖ్యాతా అక్షౌహిణ్యశ్చ యా మమ। నిదేశే తవ తిష్ఠన్తి మయా సార్ధం పరంతప
"నా పదకొండు అక్షౌహిణి సైన్యాలు, నీ ఆజ్ఞలో, నాతో కలిసి నిలబడి ఉన్నాయి, శత్రువులను భయపెట్టేవాడా!"
సోఽహం భరతశార్దూల భీమసేనపురోగమైః । ఘటోత్కచం సమాశ్రిత్య పాణ్డవైర్యుధి నిర్జితః
భరతవంశంలో శ్రేష్ఠుడవైన రాజా, నేను భీమసేనుడు ముందుండగా, ఘటోత్కచుని ఆశ్రయించి, పాండవుల చేత యుద్ధంలో ఓడిపోయాను.
తన్మే దహతి గాత్రాణి శుష్కవృక్షమివానలః । తదిచ్ఛామి మహాభాగ త్వత్ప్రసాదాత్పరంతప
ఆ ఓటమి నా శరీరాన్ని ఎండిన చెట్టును అగ్ని కాల్చినట్లుగా కాలుస్తోంది. మహాభాగుడా, నీ కృపతో దీనిని అధిగమించాలనుకుంటున్నాను.