హయా హయాన్సమాసాద్య ప్రేషితా హయసాదిభిః । సమాహత్య రణేఽన్యోన్యం నిపేతుర్గతజీవితాః
గుర్రస్వారులు నడిపిన గుర్రాలు, ఇతర గుర్రాలపై దాడి చేసి, పోరులో పరస్పరం ఢీకొని, ప్రాణాలు కోల్పోయి నేలపై పడ్డాయి.
నరా నరాన్సమాసాద్య క్రోధరక్తేక్షణా భృశమ్ । ఉరాంస్యురోభిరన్యోన్యం సమాశ్లిష్య నిజఘ్నిరే
కోపంతో కన్నులు ఎర్రబడిన యోధులు, ఒకరిపై ఒకరు ఎదురెదురుగా వచ్చి, ఛాతీలతో ఛాతీలు ఢీకొడుతూ పరస్పరం కొట్టుకున్నారు.
ప్రేషితాశ్చ మహామాత్రైర్వారణాః పరవారణైః । అభ్యఘ్నన్త విషణాగ్రైర్వారణానేవ సంయుగే
బలమైన మాహూతులు నడిపిన ఏనుగులు, ప్రత్యర్థి ఏనుగులపై పోరులో దూకి, తమ దంతాలతో వారిని గాయపరిచాయి.
తే జాతరుధిరోత్పీడాః పతాకాభిరలఙ్కృతాః । సంసక్తాః ప్రత్యదృశ్యన్త మేఘా ఇవ సవిద్యుతః
రక్తం కారుతున్న గాయాలతో, జెండాలతో అలంకరించబడిన వారు, పరస్పరం కలిసిపోయి, మెరుపులతో కూడిన మేఘాల్లా కనిపించారు.
కేచిద్భిన్నా విషాణాగ్రైర్భిన్నకుమ్భాశ్చ తోమరైః । వినదన్తోఽభ్యధావన్త గర్జమానా ధనా ఇవ
కొంతమంది, ఇతర ఏనుగుల దంతాలతో దంతాలు విరిగిపోయి, కొంతమంది కుంభాలు కత్తులతో పగిలిపోయి, ఉరుముల్లా అరుస్తూ ముందుకు దూకారు.
కేచిద్ధస్తైర్ద్విధాచ్ఛిన్నైశ్ఛిన్నగాత్రాస్తథాఽపరే । నిపేతుస్తుములే తస్మింశ్ఛిన్నపక్షా ఇవాద్రయః
కొంతమంది, తొండాలు కోసిపడిపోవడం, మరికొందరు అవయవాలు తెగిపోవడం వల్ల, ఆ ఘోరమైన స్థలంలో రెక్కలు విరిగిన కొండల్లా నేలపై పడిపోయారు.
పార్శ్వైస్తు దారితైరన్యే వారణైర్వరవారణాః । ముముచుః శోణితం భూరి ధాతూనివ మహీధరాః
ఇంకొంతమంది, ప్రత్యర్థి ఏనుగులు పక్కలు చీల్చడంతో, పర్వతాలు లోపల నుండి లోహాలు వెలువరించినట్లు, విపరీతంగా రక్తం కార్చారు.
నారాచనిహతాస్త్వన్యే తథా విద్ధాశ్చ తోమరైః । వినదన్తోఽభ్యధావన్త విశృఙ్గా ఇవ పర్వతాః
ఇంకొంతమంది, బాణాలతో గాయపడి, కత్తులతో పొడవబడి, కొమ్ములు లేని పర్వతాల్లా అరుస్తూ ముందుకు దూకారు.
కేచిత్క్రోధసమావిష్టా మదాన్ధా నిరవగ్రహాః । రథాన్హయాన్పదాతీంశ్చ మమృదుః శతశో రణే
మరికొందరు, కోపంతో, మదంతో మత్తెక్కి, నియంత్రణ లేకుండా, వందలాది రథాలు, గుర్రాలు, కాలాళ్లను పోరులో తొక్కిపారేశారు.
తథా హయా హయారోహైస్తాడితాః ప్రాసతోమరైః । తేన తేనాభ్యవర్తన్త కుర్వన్తో వ్యాకులా దిశః
అలాగే, గుర్రస్వారులు ప్రాసలు, కత్తులతో కొట్టడంతో, గుర్రాలు భయంతో అన్ని దిశలకూ పరుగెత్తి, అక్కడ గందరగోళం సృష్టించాయి.
రథినో రథిభిః సార్ధం కులపుత్రాస్తనుత్యజః। పరాం శక్తిం సమాస్థాయ చక్రుః కర్మాణ్యభీతవత్
రథస్వారులు, ఇతర రథస్వారులతో కలిసి, తమ ప్రాణాలను త్యాగం చేసిన గొప్ప వంశపుత్రులు, అత్యంత ధైర్యంతో అపూర్వమైన కార్యాలు చేశారు.
స్వయంవర ఇవామర్దే ప్రజహ్రురితరేతరమ్ । ప్రార్థయానా యశో రాజన్స్వర్గం వా యుద్ధశాలినః
ఆ ఘోరమైన యుద్ధంలో, స్వయంవరంలా, యోధులు పరస్పరం సవాలు విసిరుకుంటూ, రాజా! కీర్తి గానీ, లేదా యోధులకు లభించే స్వర్గం గానీ కోరుతూ పోరాడారు.
తస్మింస్తథా వర్తమానే సంగ్రామే రోమహర్షణే। ధార్తరాష్ట్రం మహత్సైన్యం ప్రయయౌ విముఖీకృతమ్
అలా ఆ రోమాంచకరమైన యుద్ధం జరుగుతున్నప్పుడు, ధృతరాష్ట్రుని బలమైన సైన్యం భయంతో తిరిగి పారిపోయింది.
స్వసైన్యం నిహతం దృష్ట్వా రాజా దుర్యోధనః స్వయమ్। అభ్యధావత్సుసంక్రుద్ధో భీమసేనమరిన్దమమ్
తన సైన్యం నశించినదాన్ని చూసి, రాజు దుర్యోధనుడు తానే స్వయంగా, తీవ్రమైన కోపంతో శత్రువులను జయించిన భీమసేనుడిపై దూకాడు.
ప్రగృహ్య సుమహచ్చాపమిన్ద్రాశనిసమస్వనమ్ । మహతా శరవర్షేణ పాణ్డవం సమవాకిరత్
ఇంద్రుడు కొడిచే మేఘగర్జనలా గట్టిగా మోగే తన గొప్ప విల్లు పట్టుకుని, అతడు పాండవుడిని బాణాల వర్షంతో పూర్తిగా కప్పేశాడు.
అర్ధచన్ద్రం చ సంధాయ సుతీక్ష్ణం లోమవాపినమ్ । భీమసేనస్య చిచ్ఛేద చాపం క్రోధసమన్వితః
తీవ్రమైన, వెంట్రుకలతో కప్పబడిన అర్ధచంద్ర బాణాన్ని ఎక్కించి, కోపంతో ఉన్న అతడు భీమసేనుని విల్లు కోసేశాడు.
తదన్తరం చ సంప్రేక్ష్య త్వరమామో మహారథః । ప్రసందధే శితం బాణం గిరీణామపి దారణమ్
ఆ మధ్యను గమనించిన ఆ మహారథుడు, వేగంగా పర్వతాలనూ చీల్చగలిగే పదునైన బాణాన్ని సిద్ధం చేశాడు.
తేనోరసి మహారాజ భీమసేనమతాడయత్ । స గాఢవిద్ధో వ్యథితః సృక్విణీ పరిసంలిహన్
ఆ బాణంతో రాజా, భీమసేనుడి ఛాతీపై గట్టిగా వేశాడు. తీవ్రంగా గాయపడి, బాధతో భీమసేనుడు తన ప్రక్కలను నాకుతూ ఉన్నాడు.
సమాలలమ్బే తేజస్వీ ధ్వజం హేమపరిష్కృతమ్। తథా విమనసం దృష్ట్వా భీమసేనం ఘటోత్కచః
వీరుడైన భీమసేనుడు బంగారు అలంకరణలతో ఉన్న తన పతాకాన్ని పట్టుకుని నిలబడాడు. అతడిని అలా నిరుత్సాహంగా చూసి ఘటోత్కచుడు—
క్రోధేనాభిప్రజజ్వాల దిధక్షన్నివ పావకః। అభిమన్యుముఖాశ్చాపి పాణ్డవానాం మహారథాః
కోపంతో అగ్నిలా మండిపోతూ, దహించాలనే ఉత్సాహంతో ఉన్నాడు. అభిమన్యును ముందుగా ఉంచుకుని పాండవుల మహారథులు—
సమభ్యధావన్క్రోశన్తో రాజానం జాతసంభ్రమాః । సంప్రేక్ష్య తాన్సంపతతః సంక్రుద్ధాఞ్జాతసంభ్రమాన్
అందరూ కోపంతో, కలవరంతో రాజును 향ించి అరుస్తూ దూసుకొచ్చారు. వారిని ఆవేశంతో, భయంతో పరుగెత్తుతూ చూసి—
భారద్వాజోఽబ్రవీద్వాక్యం తావకానాం మహారథాన్ । క్షిప్రం గచ్ఛత భద్రం వో రాజానం పరిరక్షత
భారద్వాజుని కుమారుడు మీ మహారథులకు ఇలా చెప్పాడు: 'త్వరగా వెళ్లండి, మేలు జరగాలి; రాజును రక్షించండి.'
సంశయం పరమం ప్రాప్తం మఞ్జన్తం వ్యసనార్ణవే। ఏతే క్రుద్ధా మహేష్వాసాః పాణ్డవానాం మహారథాః
'అతడు అత్యంత ప్రమాదంలో, కష్టాల సముద్రంలో మునిగిపోతున్నాడు; వీరు పాండవుల మహాబలవంతులు, కోపంతో ఉన్నారు.'
భీమసేనం పురస్కృత్య దుర్యోధనముపాద్రవన్। నానావిధాని శస్త్రాణి విసృజన్తో మహారథాః
భీమసేనుడిని ముందుగా ఉంచుకుని, మహారథులు దుర్యోధనుని మీదకు అనేక ఆయుధాలు విసురుతూ దాడి చేశారు.
నదన్తో భైరవాన్నాదాంస్త్రాసయన్తశ్చ భూమిపాన్ । తదాఽఽచార్యవచః శ్రుత్వా సౌమదత్తిపురోగమాః
భయంకరమైన అరుపులతో గర్జిస్తూ, రాజులను భయపెట్టారు. అప్పుడు, ఆచార్యుని మాటలు విని, సౌమదత్తిని ముందుగా ఉంచుకుని—
తావకాః సమవర్తన్త పామ్డవానామనీకినీమ్ । కృపో భూరిశ్రవాః శల్యో ద్రోణపుత్రో వివింశతిః
మీ సైన్యం తిరిగి పాండవుల సైన్యాన్ని ఎదుర్కొంది. కృప, భూరిశ్రవ, శల్య, ద్రోణుని కుమారుడు, వివింశతి—
చిత్రసేనో వికర్ణశ్చ సైన్ధవోఽథ బృహద్బలః । ఆవన్త్యౌ చ మహేష్వాసౌ కౌరవం పర్యవారయన్
చిత్రసేనుడు, వికర్ణుడు, సింధు రాజు, బృహద్బలుడు, అవంతి దేశానికి చెందిన ఇద్దరు మహాబలులు కలిసి కౌరవ రాజును చుట్టుముట్టారు.
తే వింశతిపదం గత్వా సంప్రహారం ప్రచక్రిరే । పాణ్డవా ధార్తరాష్ట్రాశ్చ పరస్పరజిఘాంసవఃక
వీరు ఇరవై అడుగులు ముందుకు వెళ్లి యుద్ధాన్ని ప్రారంభించారు; పాండవులు, ధృతరాష్ట్ర కుమారులు పరస్పరం వినాశనానికి సిద్ధమయ్యారు.
ఏవముక్త్వా మహాబాహుర్మహద్విష్ఫార్య కార్ముకమ్ । భారద్వాజస్తతో భీమం షడ్వింశత్యా సమార్పయత్
అలా చెప్పిన అనంతరం, బలవంతుడు అయిన భారద్వాజుడు తన గొప్ప విల్లు ఎక్కించి, ఆ తరువాత భీముని మీద ఇరవై ఆరు బాణాలు వదిలాడు.
భూయశ్చైనం మహాబాహుః శరైః శీఘ్రమవాకిరత్ । పర్వతం వారిధారాభిః ప్రావృషీవ వలాహకః
మళ్ళీ ఆ బలవంతుడు వేగంగా బాణాలతో అతడిని కప్పేశాడు. వానకాలంలో మేఘం పర్వతాన్ని జల్లులు కురిపించడంలా.