విముఖీకృత్య వర్సాంస్తు తావకాన్యుధి రాక్షసః। జిఘాంసుభరతశ్రేష్ఠ దుర్యోధనముపాద్రవత్
నీ సైనికుల బాణవర్షాన్ని తిప్పికొట్టి, రాక్షసుడు దుర్యోధనుడిని చంపాలని ఉద్దేశంతో ముందుకు దూసుకెళ్లాడు, ఓ భారతశ్రేష్ఠ.
తమాపతన్తం సంప్రేక్ష్య రాజానం ప్రతి వేగితమ్ । అభ్యధావఞ్జిఘాంసన్తస్తావకా యుద్ధదుర్మదాఃక
అతడు రాజును లక్ష్యంగా వేగంగా వస్తున్నాడని చూసి, నీ యుద్ధవిక్రములైన సైనికులు అతన్ని చంపాలని ఉత్సాహంగా ఎదుర్కొన్నారు.
తాలమాత్రాణి చాపాని వికర్షన్తో మహారథాః । తమేకమభ్యధావన్త నదన్తః సింహసఙ్ఘవత్
మహారథులు తమ విల్లు పూర్తిగా లాగుతూ, సింహాల గుంపుల్లా గర్జిస్తూ అతని మీద ఒక్కసారిగా దూకారు.
అథైనం శరవర్షేణ సమన్తాత్పర్యవాకిరన్ । పర్వతం వారిధారాభిః శరదీవ వలాహకాః
అప్పుడా యోధులు అన్ని వైపులా బాణవర్షంతో అతన్ని కప్పేశారు. అది శరదృతువులో మేఘాలు కొండను వర్షంతో కప్పినట్లు ఉండింది.
స గాఢవిద్ధో వ్యథితస్తోత్రార్దిత ఇవ ద్విపః । ఉత్పపాత తదాఽఽకాశం సమన్తాద్వైనతేయవత్
తీవ్రంగా గాయపడి, దంతపశువును కొరడాతో కొట్టినట్టు బాధపడి, ఆ రాక్షసుడు అన్ని వైపులా గరుడుడిలా ఆకాశంలోకి ఎగిరిపోయాడు.
వ్యనదత్సుమహానాదం జీమూత ఇవ శారదః । దిశః ఖం విదిశశ్చైవ నాదయన్భైరవస్వనః
అతడు శరదృతువులో మేఘంలా గొప్ప గర్జన చేశాడు. ఆ భయంకరమైన శబ్దంతో దిక్కులు, ఆకాశం, అన్ని వైపులూ మారుమోగిపోయాయి.
రాక్షసస్య తు తం శబ్దం శ్రుత్వా రాజా యుధిష్ఠిరః । ఉవాచ భరతశ్రేష్ఠ భీమసేనమరిన్దమమ్
ఆ రాక్షసుని యుద్ధశబ్దాన్ని విని, రాజు యుధిష్ఠిరుడు, ఓ భారతశ్రేష్ఠ, శత్రువులను జయించే భీమసేనుడిని ఇలా అడిగాడు.
యుధ్యతే రాక్షసో నూనం ధార్తరాష్ట్రైర్మహారథైః । యథాఽస్య శ్రూయతే శబ్దో నదతో భైరవం స్వనమ్
ఈ భయంకరమైన గర్జన వినిపిస్తున్నందున, రాక్షసుడు ఖచ్చితంగా ధృతరాష్ట్రుని కుమారులతో, మహారథులతో యుద్ధం చేస్తున్నాడు.
అతిభారం చ పశ్యామి తస్మిన్రాక్షసపుఙ్గవే । పితామహశ్చ సంక్రుద్ధః పాఞ్చాలాన్హన్తుముద్యతః
అతిపెద్ద భారాన్ని ఆ రాక్షసులలో శ్రేష్ఠుడైన ఘటోత్కచుడు మోయాల్సి వస్తోంది అని నేను చూస్తున్నాను. ఇక పితామహుడు కోపంతో పాంచాళులను సంహరించడానికి సిద్ధంగా ఉన్నాడు.
తేషాం చ రక్షణార్థాయ యుధ్యతే ఫల్గునః పరైః। ఏతజ్జ్ఞాత్వా మహాబాహో కార్యద్వయముపస్థితమ్
వారిని రక్షించేందుకు అర్జునుడు శత్రువులతో యుద్ధం చేస్తున్నాడు. ఇది తెలుసుకుని, ఓ మహాబాహూ, మన ముందుకు రెండు పనులు వచ్చాయి.
గచ్ఛ రక్షస్వ హైడిమ్బం శంశయం పరమం గతమ్ । భ్రాతుర్వచనమాజ్ఞాయ త్వరమాణో వృకోదరః
పెద్ద ప్రమాదంలో ఉన్న హిడింబుని కుమారుడిని రక్షించేందుకు వెళ్ళు అని అన్నదమ్ముని ఆజ్ఞ విని, భీముడు తడబడకుండా బయలుదేరాడు.
ప్రయయౌ సింహనాదేన త్రాసయన్సర్వపార్థివాన్ । వేగేన మహతా రాజన్పర్వకాలే యథోదధిఃక
అతడు సింహగర్జనతో అన్ని రాజులను భయపెట్టి, మహా వేగంతో, సముద్రం పరాకాష్ట సమయంలో ఎలా ఉప్పొంగుతుందో అలా బయలుదేరాడు.
తమన్వగాత్సత్యధృతిః సౌచిత్తిర్యుద్ధదుర్మదః । శ్రేణిమాన్వసుదానశ్చ పుత్రః కాశ్యస్య చాభిభూః
ఆయన వెంట సత్యధృతి, యుద్ధంలో భయంకరుడైన శౌచిత్తి, శ్రేణిమాన్, వసుదానుడు, కాశిరాజు కుమారుడు అభిభూ కూడా వెళ్లారు.
అభిమన్యుముఖాశ్చైవ ద్రౌపదేయా మహారథాః । క్షత్రదేవశ్చ విక్రన్తః క్షత్రధర్మా తథైవ చ
అభిమన్యుని నేతృత్వంలో ఉన్న ద్రౌపదీ కుమారులు, మహారథులు, ధైర్యవంతుడైన క్షత్రదేవుడు, అలాగే క్షత్రధర్ముడు కూడా వెళ్ళారు.
అనూపాధిపతిశ్చైవ నీలః స్వబలమాస్థితః । మహతా రథవంశేన హైడిమ్బం పర్యవారయన్
అనూపదేశాధిపతిగా ఉన్న నీలుడు తన సైన్యంతో, గొప్ప రథాల సమూహంతో హిడింబుని కుమారుడిని చుట్టుముట్టాడు.
కుఞ్చరైశ్చ సదా మత్తైః షట్సహస్రైః ప్రహారిభిఃక । అభ్యరక్షన్త సహితా రాక్షసేన్ద్రం ఘటోత్కచమ్
ఎప్పుడూ మత్తులో ఉండే ఆరు వేల యానరాయిలతో కూడిన గజసేనతో, వారు కలిసి రాక్షసేంద్రుడైన ఘటోత్కచుని రక్షించారు.
సింహనాదేన మహతా నేమిఘోషేణ చైవ హ। ఖురశబ్దనిపాతైశ్చ కమ్పయన్తో వసుంధరామ్
వారు సింహగర్జనలతో, రథచక్రాల గోలతో, గుర్రాల కాళ్ల మోగింపుతో భూమిని కంపింపజేశారు.
తేషామాపతతాం శ్రుత్వా శబ్దం తం తావకం బలమ్ । భీమసేనభయోద్విగ్నం వివర్ణవదనం తథా
నీ సైన్యం దూసుకొస్తున్న శబ్దాన్ని విని, భీమసేనుని సైన్యం భయంతో వణిగి, వారి ముఖాలు రంగు కోల్పోయాయి.
పరివృత్య మహారాజ పరిత్యజ్య ఘటోత్కచమ్ । తతః ప్రవవృతే యుద్ధంక తత్ర తేషాం మహాత్మనామ్
ఓ మహారాజా, వారు ఘటోత్కచుని వదిలేసి తిరిగి వచ్చి, అక్కడ ఆ మహాత్ముల మధ్య ఘోరమైన యుద్ధం మొదలైంది.
తావకానాం పరేషాం చ సంగ్రామేష్వనివర్తినామ్ । నానారూపాణి శస్త్రాణి విసృజన్తో మహారథాః
నీ వారికైనా, శత్రువులకైనా, యుద్ధంలో వెనక్కి తగ్గని మహారథులు అనేక విధాలైన ఆయుధాలను ప్రయోగించారు.
అన్యోన్యమభిధావన్తః సంప్రహారం ప్రచక్రిరే । వ్యతిష్యక్తం మహారౌద్రం యుద్ధం భీరుభయావహమ్
వారు ఒకరినొకరు ఎదుర్కొంటూ, భయంకరమైన, గందరగోళంగా, భయపడే వారికి భయానకంగా ఉన్న యుద్ధంలో నిమగ్నమయ్యారు.
హయా హయైః సమాజగ్ముః పాదాతాశ్చ పదాతిభిః । `రథా రథైః సమాగచ్ఛన్నాగా నాగైశ్చ సంయుగే' అన్యోన్యం సమరే రాజన్ప్రార్థయానాః సమభ్యయుః
గుర్రాలు గుర్రాలతో, కాలాళ్లు కాలాళ్లతో, రథాలు రథాలతో, ఏనుగులు ఏనుగులతో పోరాడుతూ, ఒకరినొకరు వెతుక్కుంటూ యుద్ధంలో ముందుకు వచ్చారు, ఓ రాజా.
సహసా చాభవత్తీవ్రం సన్నిపాతన్మహద్రజః। గజాశ్వరథపత్తీనాం పాదనేమిసముద్ధతమ్
ఏనుగులు, గుర్రాలు, రథాలు, కాలాళ్లు పరుగెత్తినప్పుడు, ఒక్కసారిగా పెద్దగా దుమ్ము లేచి, యుద్ధభూమిని కమ్మేసింది.
ధూమ్రారుణం రజస్తీవ్రం రణభూమిం సమావృణోత్। నైవ స్వే న పరే రాజన్సమజానన్పరస్పరమ్
ఆ దుమ్ము పొగతో కలిసిన ఎర్రటి రంగులో యుద్ధభూమిని పూర్తిగా కప్పేసింది. ఎవరు తమవారో, ఎవరు శత్రువో ఎవరికీ తెలియకుండా పోయింది, ఓ రాజా.
పితా పుత్రం న జానీతే పుత్రో వా పితరం తథా । నిర్మర్యాదే తథాభూతే వైశసే రోమహర్షణే
ఆ దారుణమైన, నియమాలు లేని హింసలో తండ్రి కుమారుడిని, కుమారుడు తండ్రిని గుర్తించలేకపోయాడు.
శస్త్రాణాం భరతశ్రేష్ఠ మనుష్యాణాం చ ర్జతామ్ । సుమహానభవచ్ఛబ్దః ప్రేతానామివ భారత
ఆయుధాల మోగింపు, మనుషుల అరుపులతో, ఓ భరతశ్రేష్ఠా, అక్కడ పెద్ద శబ్దం వినిపించింది. అది మృతుల అరుపుల్లా అనిపించింది.
గజవాజిమనుష్యాణాం శోణితాన్రతరఙ్గిణీ । ప్రావవర్తత నదీ తత్ర కేశశైవలశాద్వలా
అక్కడ ఏనుగులు, కుదిరాళ్లు, మనుషుల రక్తంతో అలలు ఎగసే ఒక నది ప్రవహించసాగింది. ఆ నదిలోని గడ్డిపూలూ, మొక్కలూ, తల వెంట్రుకలతో తయారయ్యినట్లుగా కనిపించాయి.
నరాణాం చైవ కాయేభ్యః శిరసాం పతతాం రణే। శుశ్రువే సుమహాఞ్ఛబ్దః పతతామశ్మనామివ
పోరులో మనుషుల శరీరాల నుంచి తలలు పడిపోతుండగా, పెద్ద పెద్ద రాళ్లు పడినట్టుగా ఒక భయంకరమైన శబ్దం వినిపించింది.
విశిరస్కైర్మనుష్యైశ్చ ఛిన్నగాత్రైశ్చ వారణైః । అశ్వైః సంభిన్నదేహైశ్చ సంకీర్ణాఽభూద్వసుంధరా
తలలు లేని మనుషులు, ముక్కలు ముక్కలైన ఏనుగులు, విరిగిపోయిన శరీరాల గుర్రాలతో భూమి అంతా నిండిపోయింది.
నానావిధాని శస్త్రాణి విసృజన్తో మహారథాః । అన్యోన్యమభిధావన్తః సంప్రహారార్థముద్యతాః
పెద్ద యోధులు色色 ఆయుధాలు వదులుతూ, ఒకరిపై ఒకరు దూకుతూ, సమీప పోరుకు సిద్ధమయ్యారు.