అశ్వత్థామా వికర్ణశ్చ చిత్రసేనో వివింశతిః। రథాశ్చానేకసాహస్రా యే తేషామనుయాయినః
అశ్వత్థామ, వికర్ణ, చిత్రసేన, వివింశతి, ఇంకా వేలాది రథాలు, వీరిని అనుసరించిన వారు—
అభిద్రుతం పరీప్సన్తః పుత్రం దుర్యోధనం తవ। తదనీకమనాధృష్యం పాలితం తు మహారథైః
నీ కుమారుడు దుర్యోధనుని రక్షించాలనే ఉద్దేశంతో, వారు మహారథులు కాపాడుతున్న ఆ దుర్జయమైన దళం వైపు పరుగెత్తారు.
పాతతాయినమాయాన్తం ప్రేక్ష్య రాక్షససత్తమః । ...కమ్పత మహాబాహుర్మైనాక ఇవ పర్వతఃక
రాక్షసులలో శ్రేష్ఠుడు చేతులు చాచి ముందుకు వస్తున్నాడని చూసి, బలవంతుడు మైనాక పర్వతంలా వణికిపోయాడు.
ప్రగృహ్య విపులం చాపం జ్ఞాతిభిః పరివారితః । శూలముద్గరహస్తైశ్చ నానాప్రహరణైరపి
విపులమైన విల్లు పట్టుకుని, బంధువులతో చుట్టుముట్టబడి, చేతుల్లో శూలాలు, గదలు, ఇతర ఆయుధాలు పట్టుకుని—
తతః సమభవద్యుద్ధం తుములం రోమహర్షణమ్ । రాక్షసానాం చ ముఖ్యస్య దుర్యోధనబలస్య చ
ఆ తర్వాత రాక్షసుల అధిపతి, దుర్యోధనుని సేనల మధ్య భయంకరమైన, రోమాలు నిక్కబొడుచుకునే యుద్ధం మొదలైంది.
ధనుషాం కూజతాం శబ్దః సర్వతస్తుములో రణే । అశ్రూయత మహారాజ వంశానాం దహ్యతామివ
ఓ రాజా! యుద్ధంలో విల్లు లాగిన శబ్దం చుట్టూ ప్రతిధ్వనిస్తూ, అది వెదురు అడవులు కాలిపోతున్నట్టు వినిపించింది.
శస్త్రాణాం పాత్యమానానాం కవచేషు శరీరిణామ్। శబ్దః సమభవద్రాజన్గిరీణామివ భిద్యతామ్
యోధుల కవచాలపై ఆయుధాలు పడే శబ్దం, ఓ రాజా! కొండలు చీలిపోతున్నట్టు వినిపించింది.
వీరబాహువిసృష్టానాం తోమరాణాం విశాంపతే । రూపమాసీద్వియత్స్థానాం సర్పాణామివ సర్పతామ్
వీరుల చేతుల నుంచి విసిరిన కేతకులు, ఓ రాజులలో శ్రేష్ఠుడా! ఆకాశంలో పాములు పాకుతున్నట్టు కనిపించాయి.
తతః పరమసంక్రుద్ధో విష్ఫార్య సుమహద్ధనుః । రాక్షసన్ద్రో మహాబాహుర్వినదన్భైరవ రవమ్
ఆ తర్వాత రాక్షసాధిపతి అత్యంత కోపంతో తన గొప్ప విల్లు లాగి, భయంకరంగా గర్జించాడు.
ఆచార్యస్యార్ధచన్ద్రేణ క్రుద్ధశ్చిచ్ఛేద కార్ముకమ్ । సోమదత్తస్య భల్లేన ధ్వజం చోన్మథ్య చానదత్
కోపంతో గురువు విల్లు అర్ధచంద్రబాణంతో కోసి, సోమదత్తుని పతాకాన్ని విశాలమైన బాణంతో కూలదోసి, ఘోరంగా అరవాడు.
బాహ్లీకం చ త్రిభిర్బాణైః ప్రత్యవిధ్యత్స్తనాన్తరే। కృపమేకేన వివ్యాధ చిత్రసేనం త్రిభిః శరైః
అతడు మూడు బాణాలతో బాహ్లీకుడిని ఛాతీలో గాయపరిచాడు. ఒక బాణంతో కృపాచార్యునిని గాయపరిచాడు. మరి మూడు బాణాలతో చిత్రసేనుడిని గాయపరిచాడు.
పూర్ణాయతవిసృష్టేన సమ్యక్ప్రణిహితేన చ। జత్రుదేశే సమాసాద్య వికర్ణం సమతాడయత్
తన విల్లు పూర్తిగా లాగి, బలంగా గురిపెట్టి, వికర్ణుడిని మెడ దగ్గర బలంగా తాకాడు.
న్యషీదత్స్వరథోపస్థే శోణితేన పరిప్లుతః । తతః పునరమేయాత్మా నారాచాన్దశ పఞ్చ చ
వికర్ణుడు రక్తంతో తడిసి, తన రథంలో కూర్చున్నాడు. వెంటనే అతని అపారమైన ధైర్యంతో ఐదు ఇనుపబాణాలు తీసుకున్నాడు.
భూరిశ్రవసి సంక్రుద్ధః ప్రాహిణోద్భరతర్షభ । తే వర్మ భిత్త్వా తస్యాశు వివిశుర్ధరణీతలమ్
అతడు కోపంతో భూరిశ్రవసును లక్ష్యంగా చేసుకుని ఆ ఐదు బాణాలను వదిలాడు. అవి అతని కవచాన్ని చీల్చి భూమిలోకి ప్రవేశించాయి.
వివింశతేశ్చ ద్రౌణేశ్చ యన్తారౌ సమతాడయత్। తౌ పేతతూ రథోపస్థే రశ్మీనుత్సృజ్య వాజినామ్
వివింశతి, ద్రోణుల రథసారథులను గాయపరిచాడు. వారు ఇద్దరూ గుర్రాల తాడులు వదిలేసి రథంలో పడిపోయారు.
సిన్ధురాజ్ఞోఽర్ధచన్ద్రేణ వారాహం స్వర్ణభూషితమ్ । ఉన్మమాథ మహారాజ ద్వితీయేనాచ్ఛినద్ధనుః
సింధు రాజు రథంపై ఉన్న బంగారు అలంకారములతో ఉన్న వరాహధ్వజాన్ని అర్ధచంద్రాకార బాణంతో విరగదీసాడు. రెండవ బాణంతో అతని విల్లును కోసేశాడు.
చతుర్భిరథ నారాచైరావన్త్యస్య మహాత్మనః । జఘాన చతురో వాహాన్క్రోధసంరక్తలోచనః
కోపంతో కళ్లెర్రగా ఉన్న అతడు, అవంతి మహావీరుని నాలుగు గుర్రాలను నాలుగు ఇనుపబాణాలతో చంపేశాడు.
పూర్ణాయతవిసృష్టేన పీతేన నిశితేన చ । నిర్బిభేద మహారాజ రాజపుత్రం బృహద్బలమ్
పూర్తిగా లాగిన, పసుపు రంగు, పదునైన బాణంతో మహారాజా, అతడు బ్రహద్బలుడిని గాఢంగా గాయపరిచాడు.
స గాఢవిద్ధో వ్యథితో రథోపస్థ ఉపావిశత్। భృశం క్రోధేన చావిష్టో రథస్థో రాక్షసాధిపః
బ్రహద్బలుడు తీవ్రంగా గాయపడి, బాధతో తన రథంలో కూర్చున్నాడు. కానీ రాక్షసాధిపతి తీవ్రమైన కోపంతో నిలబడి ఉన్నాడు.
చిక్షేప నిశితాంస్తీక్ష్ణాఞ్ఛరానాశీవిషోపమాన్। బిభిదుస్తే మహారాజ శల్యం యుద్ధవిశారదమ్
అతడు విషసర్పాల్లా పదునైన బాణాలను విసిరి, యుద్ధ నిపుణుడైన శల్యుడిని గాయపరిచాడు.
విముఖీకృత్య వర్సాంస్తు తావకాన్యుధి రాక్షసః। జిఘాంసుభరతశ్రేష్ఠ దుర్యోధనముపాద్రవత్
నీ సైనికుల బాణవర్షాన్ని తిప్పికొట్టి, రాక్షసుడు దుర్యోధనుడిని చంపాలని ఉద్దేశంతో ముందుకు దూసుకెళ్లాడు, ఓ భారతశ్రేష్ఠ.
తమాపతన్తం సంప్రేక్ష్య రాజానం ప్రతి వేగితమ్ । అభ్యధావఞ్జిఘాంసన్తస్తావకా యుద్ధదుర్మదాఃక
అతడు రాజును లక్ష్యంగా వేగంగా వస్తున్నాడని చూసి, నీ యుద్ధవిక్రములైన సైనికులు అతన్ని చంపాలని ఉత్సాహంగా ఎదుర్కొన్నారు.
తాలమాత్రాణి చాపాని వికర్షన్తో మహారథాః । తమేకమభ్యధావన్త నదన్తః సింహసఙ్ఘవత్
మహారథులు తమ విల్లు పూర్తిగా లాగుతూ, సింహాల గుంపుల్లా గర్జిస్తూ అతని మీద ఒక్కసారిగా దూకారు.
అథైనం శరవర్షేణ సమన్తాత్పర్యవాకిరన్ । పర్వతం వారిధారాభిః శరదీవ వలాహకాః
అప్పుడా యోధులు అన్ని వైపులా బాణవర్షంతో అతన్ని కప్పేశారు. అది శరదృతువులో మేఘాలు కొండను వర్షంతో కప్పినట్లు ఉండింది.
స గాఢవిద్ధో వ్యథితస్తోత్రార్దిత ఇవ ద్విపః । ఉత్పపాత తదాఽఽకాశం సమన్తాద్వైనతేయవత్
తీవ్రంగా గాయపడి, దంతపశువును కొరడాతో కొట్టినట్టు బాధపడి, ఆ రాక్షసుడు అన్ని వైపులా గరుడుడిలా ఆకాశంలోకి ఎగిరిపోయాడు.
వ్యనదత్సుమహానాదం జీమూత ఇవ శారదః । దిశః ఖం విదిశశ్చైవ నాదయన్భైరవస్వనః
అతడు శరదృతువులో మేఘంలా గొప్ప గర్జన చేశాడు. ఆ భయంకరమైన శబ్దంతో దిక్కులు, ఆకాశం, అన్ని వైపులూ మారుమోగిపోయాయి.
రాక్షసస్య తు తం శబ్దం శ్రుత్వా రాజా యుధిష్ఠిరః । ఉవాచ భరతశ్రేష్ఠ భీమసేనమరిన్దమమ్
ఆ రాక్షసుని యుద్ధశబ్దాన్ని విని, రాజు యుధిష్ఠిరుడు, ఓ భారతశ్రేష్ఠ, శత్రువులను జయించే భీమసేనుడిని ఇలా అడిగాడు.
యుధ్యతే రాక్షసో నూనం ధార్తరాష్ట్రైర్మహారథైః । యథాఽస్య శ్రూయతే శబ్దో నదతో భైరవం స్వనమ్
ఈ భయంకరమైన గర్జన వినిపిస్తున్నందున, రాక్షసుడు ఖచ్చితంగా ధృతరాష్ట్రుని కుమారులతో, మహారథులతో యుద్ధం చేస్తున్నాడు.
అతిభారం చ పశ్యామి తస్మిన్రాక్షసపుఙ్గవే । పితామహశ్చ సంక్రుద్ధః పాఞ్చాలాన్హన్తుముద్యతః
అతిపెద్ద భారాన్ని ఆ రాక్షసులలో శ్రేష్ఠుడైన ఘటోత్కచుడు మోయాల్సి వస్తోంది అని నేను చూస్తున్నాను. ఇక పితామహుడు కోపంతో పాంచాళులను సంహరించడానికి సిద్ధంగా ఉన్నాడు.
తేషాం చ రక్షణార్థాయ యుధ్యతే ఫల్గునః పరైః। ఏతజ్జ్ఞాత్వా మహాబాహో కార్యద్వయముపస్థితమ్
వారిని రక్షించేందుకు అర్జునుడు శత్రువులతో యుద్ధం చేస్తున్నాడు. ఇది తెలుసుకుని, ఓ మహాబాహూ, మన ముందుకు రెండు పనులు వచ్చాయి.