అశక్తః ప్రతియోద్ధుం వై దృష్ట్వా తస్య పరాక్రమమ్।' క్షత్రధర్మం పురస్కృత్య ఆత్మనశ్చాతిమానితామ్। ప్రాప్తేఽపక్రనయే రాజా తస్థౌ గిరిరివాచలః
అతని పరాక్రమాన్ని చూసి ఎదుర్కొనలేనప్పటికీ, క్షత్రియ ధర్మాన్ని, తన గౌరవాన్ని దృష్టిలో ఉంచుకుని, వెనక్కి తగ్గే పరిస్థితి వచ్చినా, ఆ రాజు పర్వతంలా అచంచలంగా నిలిచాడు.
రాధాన చ శితం బాణం కాలాగ్నిసమతేజసమ్। సుయోచ ధరమక్రుద్ధస్తస్మిన్ఘోరే నిశాచరే
అప్పుడు రాధేయుడు కోపంతో, కాలాగ్నిలా మండే పదునైన బాణాన్ని ఆ భయంకరమైన రాక్షసునిపై ఎక్కించాడు.
తమాపతన్తం సంప్రేక్ష్య వణిమిన్ద్రాశనిప్రభమ్ । లాఘవాన్మోచయామాస మహాత్మా వై ఘటోత్కచః
ఇంద్రుడు వజ్రాయుధం వేసినట్టు మెరిసే ఆ అస్త్రం తనవైపు దూసుకొస్తున్నదని గమనించిన ఘటోత్కచుడు, తన చాతుర్యంతో వెంటనే దానిని తప్పించుకున్నాడు.
భూయశ్చ నిననాదోషం క్రోధసంరక్తలోచనః । త్రాసయామాస రౌన్యాని యుగన్తే జలదో యథా
కోపంతో కళ్లెర్రబెట్టుకుని ఘటోత్కచుడు మళ్లీ భయంకరంగా అరవడంతో, యుగాంతంలో మేఘం గర్జించినట్టు శత్రుసేనలు భయంతో వణికిపోయాయి.
తం శ్రుత్వా నినిదం ఘోరం తస్వ భీమస్య రక్షసః। ఆచార్యముసంగమ్య భీష్మః శాన్తనవోఽబ్రవీత్
భీముని కుమారుడైన రాక్షసుడి ఆ ఘోరమైన అరుపు విని, శాంతనువు కుమారుడు భీష్ముడు గురువుని దగ్గరకు వెళ్లి ఇలా అన్నాడు.
యథైవ నినన్దో ఘోరః శ్రూయతే రాక్షసేరితః । హైడిమ్బో యుధ్యతే నూనం రాజ్ఞా దుర్యోధనేన చ
ఈ రాక్షసుడి అరుపు ఎంత భయంకరంగా వినిపిస్తుందో చూడు. హిడింబుడు ఖచ్చితంగా రాజుతో, దుర్యోధనుడితో యుద్ధం చేస్తున్నాడు.
నైష శక్యో హి సంగ్రామే జేతుం భూతేన కేనచిత్ । తత్ర గచ్ఛత భద్రం వో రాజానం పరిరక్షితుమ్
యుద్ధంలో ఇతన్ని ఎవ్వరూ ఓడించలేరు. అందుకే మీరు వెంటనే వెళ్లి రాజును కాపాడండి. మిమ్మల్ని మంగళం కలగాలని కోరుతున్నాను.
అభిద్రుత్య మహాబాహుం రాక్షసేన ప్రపీడితమ్। ఏతద్ధి పరమం కృత్యం సర్వేషాం నః పరంతపాః
రాక్షసుడు బాధిస్తున్న ఆ బలవంతుడిని ఎదుర్కొని, అతడిని రక్షించడం మనందరి ప్రధాన కర్తవ్యం, ఓ శత్రువులను భయపెట్టేవారూ!
పితామహవచః శ్రుత్వా త్వరమాణా మహారథాః । ఉత్తమం జవమాస్థాయ ప్రయయుర్యత్ర కౌరవః
పితామహుని మాటలు విని, మహారథులు త్వరగా తమ శక్తిని కూడగట్టి, కౌరవుడు ఉన్న చోటికి పరుగెత్తారు.
ద్రోణశ్చ సోమదత్తశ్చ బాహ్లీకోఽథ జయద్రథః । కృపో భిరిశ్రవాః శల్య ఆవన్త్యః స బృహద్బలః
ద్రోణుడు, సోమదత్తుడు, బాహ్లీకుడు, జయద్రథుడు, కృపాచార్యుడు, భూరిశ్రవుడు, శల్యుడు, అవంతి రాజు, బృహద్బలుడు—
అశ్వత్థామా వికర్ణశ్చ చిత్రసేనో వివింశతిః। రథాశ్చానేకసాహస్రా యే తేషామనుయాయినః
అశ్వత్థామ, వికర్ణ, చిత్రసేన, వివింశతి, ఇంకా వేలాది రథాలు, వీరిని అనుసరించిన వారు—
అభిద్రుతం పరీప్సన్తః పుత్రం దుర్యోధనం తవ। తదనీకమనాధృష్యం పాలితం తు మహారథైః
నీ కుమారుడు దుర్యోధనుని రక్షించాలనే ఉద్దేశంతో, వారు మహారథులు కాపాడుతున్న ఆ దుర్జయమైన దళం వైపు పరుగెత్తారు.
పాతతాయినమాయాన్తం ప్రేక్ష్య రాక్షససత్తమః । ...కమ్పత మహాబాహుర్మైనాక ఇవ పర్వతఃక
రాక్షసులలో శ్రేష్ఠుడు చేతులు చాచి ముందుకు వస్తున్నాడని చూసి, బలవంతుడు మైనాక పర్వతంలా వణికిపోయాడు.
ప్రగృహ్య విపులం చాపం జ్ఞాతిభిః పరివారితః । శూలముద్గరహస్తైశ్చ నానాప్రహరణైరపి
విపులమైన విల్లు పట్టుకుని, బంధువులతో చుట్టుముట్టబడి, చేతుల్లో శూలాలు, గదలు, ఇతర ఆయుధాలు పట్టుకుని—
తతః సమభవద్యుద్ధం తుములం రోమహర్షణమ్ । రాక్షసానాం చ ముఖ్యస్య దుర్యోధనబలస్య చ
ఆ తర్వాత రాక్షసుల అధిపతి, దుర్యోధనుని సేనల మధ్య భయంకరమైన, రోమాలు నిక్కబొడుచుకునే యుద్ధం మొదలైంది.
ధనుషాం కూజతాం శబ్దః సర్వతస్తుములో రణే । అశ్రూయత మహారాజ వంశానాం దహ్యతామివ
ఓ రాజా! యుద్ధంలో విల్లు లాగిన శబ్దం చుట్టూ ప్రతిధ్వనిస్తూ, అది వెదురు అడవులు కాలిపోతున్నట్టు వినిపించింది.
శస్త్రాణాం పాత్యమానానాం కవచేషు శరీరిణామ్। శబ్దః సమభవద్రాజన్గిరీణామివ భిద్యతామ్
యోధుల కవచాలపై ఆయుధాలు పడే శబ్దం, ఓ రాజా! కొండలు చీలిపోతున్నట్టు వినిపించింది.
వీరబాహువిసృష్టానాం తోమరాణాం విశాంపతే । రూపమాసీద్వియత్స్థానాం సర్పాణామివ సర్పతామ్
వీరుల చేతుల నుంచి విసిరిన కేతకులు, ఓ రాజులలో శ్రేష్ఠుడా! ఆకాశంలో పాములు పాకుతున్నట్టు కనిపించాయి.
తతః పరమసంక్రుద్ధో విష్ఫార్య సుమహద్ధనుః । రాక్షసన్ద్రో మహాబాహుర్వినదన్భైరవ రవమ్
ఆ తర్వాత రాక్షసాధిపతి అత్యంత కోపంతో తన గొప్ప విల్లు లాగి, భయంకరంగా గర్జించాడు.
ఆచార్యస్యార్ధచన్ద్రేణ క్రుద్ధశ్చిచ్ఛేద కార్ముకమ్ । సోమదత్తస్య భల్లేన ధ్వజం చోన్మథ్య చానదత్
కోపంతో గురువు విల్లు అర్ధచంద్రబాణంతో కోసి, సోమదత్తుని పతాకాన్ని విశాలమైన బాణంతో కూలదోసి, ఘోరంగా అరవాడు.
బాహ్లీకం చ త్రిభిర్బాణైః ప్రత్యవిధ్యత్స్తనాన్తరే। కృపమేకేన వివ్యాధ చిత్రసేనం త్రిభిః శరైః
అతడు మూడు బాణాలతో బాహ్లీకుడిని ఛాతీలో గాయపరిచాడు. ఒక బాణంతో కృపాచార్యునిని గాయపరిచాడు. మరి మూడు బాణాలతో చిత్రసేనుడిని గాయపరిచాడు.
పూర్ణాయతవిసృష్టేన సమ్యక్ప్రణిహితేన చ। జత్రుదేశే సమాసాద్య వికర్ణం సమతాడయత్
తన విల్లు పూర్తిగా లాగి, బలంగా గురిపెట్టి, వికర్ణుడిని మెడ దగ్గర బలంగా తాకాడు.
న్యషీదత్స్వరథోపస్థే శోణితేన పరిప్లుతః । తతః పునరమేయాత్మా నారాచాన్దశ పఞ్చ చ
వికర్ణుడు రక్తంతో తడిసి, తన రథంలో కూర్చున్నాడు. వెంటనే అతని అపారమైన ధైర్యంతో ఐదు ఇనుపబాణాలు తీసుకున్నాడు.
భూరిశ్రవసి సంక్రుద్ధః ప్రాహిణోద్భరతర్షభ । తే వర్మ భిత్త్వా తస్యాశు వివిశుర్ధరణీతలమ్
అతడు కోపంతో భూరిశ్రవసును లక్ష్యంగా చేసుకుని ఆ ఐదు బాణాలను వదిలాడు. అవి అతని కవచాన్ని చీల్చి భూమిలోకి ప్రవేశించాయి.
వివింశతేశ్చ ద్రౌణేశ్చ యన్తారౌ సమతాడయత్। తౌ పేతతూ రథోపస్థే రశ్మీనుత్సృజ్య వాజినామ్
వివింశతి, ద్రోణుల రథసారథులను గాయపరిచాడు. వారు ఇద్దరూ గుర్రాల తాడులు వదిలేసి రథంలో పడిపోయారు.
సిన్ధురాజ్ఞోఽర్ధచన్ద్రేణ వారాహం స్వర్ణభూషితమ్ । ఉన్మమాథ మహారాజ ద్వితీయేనాచ్ఛినద్ధనుః
సింధు రాజు రథంపై ఉన్న బంగారు అలంకారములతో ఉన్న వరాహధ్వజాన్ని అర్ధచంద్రాకార బాణంతో విరగదీసాడు. రెండవ బాణంతో అతని విల్లును కోసేశాడు.
చతుర్భిరథ నారాచైరావన్త్యస్య మహాత్మనః । జఘాన చతురో వాహాన్క్రోధసంరక్తలోచనః
కోపంతో కళ్లెర్రగా ఉన్న అతడు, అవంతి మహావీరుని నాలుగు గుర్రాలను నాలుగు ఇనుపబాణాలతో చంపేశాడు.
పూర్ణాయతవిసృష్టేన పీతేన నిశితేన చ । నిర్బిభేద మహారాజ రాజపుత్రం బృహద్బలమ్
పూర్తిగా లాగిన, పసుపు రంగు, పదునైన బాణంతో మహారాజా, అతడు బ్రహద్బలుడిని గాఢంగా గాయపరిచాడు.
స గాఢవిద్ధో వ్యథితో రథోపస్థ ఉపావిశత్। భృశం క్రోధేన చావిష్టో రథస్థో రాక్షసాధిపః
బ్రహద్బలుడు తీవ్రంగా గాయపడి, బాధతో తన రథంలో కూర్చున్నాడు. కానీ రాక్షసాధిపతి తీవ్రమైన కోపంతో నిలబడి ఉన్నాడు.
చిక్షేప నిశితాంస్తీక్ష్ణాఞ్ఛరానాశీవిషోపమాన్। బిభిదుస్తే మహారాజ శల్యం యుద్ధవిశారదమ్
అతడు విషసర్పాల్లా పదునైన బాణాలను విసిరి, యుద్ధ నిపుణుడైన శల్యుడిని గాయపరిచాడు.