న వివ్యథే మహారాజ పుత్రో దుర్యోధనస్తవ। అథైనమబ్రవీత్క్రుద్ధః క్రూరః సంరక్తలోచనః
మహారాజా, నీ కుమారుడు దుర్యోధనుడు ఏమాత్రం వెనకడుగు వేయలేదు; అప్పుడు కోపంతో, కళ్లలో రక్తం మెరుస్తూ, అతనితో కఠినంగా మాట్లాడాడు.
అద్యానృణ్యం గమిష్యామి పితౄణాం మాతురేవ చ। యే త్వయా సునృశంసేన దీర్ఘకాలం ప్రవాసితాః
ఈరోజు నేను నా పితృదేవతలకు, తల్లికీ ఋణం తీర్చుతాను. నీవు క్రూరత్వంతో వారిని చాలా కాలం వెళ్ళగొట్టావు.
యచ్చ తే పాణ్డవా రాజంశ్ఛలద్యూతే పరాజితాః । యచ్చైవ ద్రౌపదీ కృష్ణా ఏవవస్త్రా రజస్వలా
రాజా, నీవు మోసపూరితమైన పాశా ఆటలో పాండవులను ఓడించినప్పుడు, ద్రౌపదిని ఒకే వస్త్రంతో, రజస్వలగా సభలోకి తీసుకొచ్చినప్పుడు,
సభామానీయ దుర్బుద్ధే బహుధా క్లేశితా త్వయా। తవ చ ప్రియకామేన ఆశ్రమస్థా దురాత్మనా
దుర్మార్గుడా, నీవు ఆమెను సభలోకి తీసుకొచ్చి అనేక విధాలుగా బాధించావు; నీకు ఇష్టంగా ఉండాలని ఆశించి, ఆశ్రమస్థులను కూడా నీవే బాధించావు.
సైన్ధవేన పరామృష్టా పరిభూయ పితౄన్మమ । ఏతేషామపమానానామన్యేషాం చ కులాధమ
సింధు రాజు నా పితృవులను అవమానపరిచి, మా వంశానికే కాదు, ఇతర వంశాలకు కూడా అపకీర్తి తెచ్చాడు.
అన్తమద్య గమిష్యామి యది నోత్సృజసే రణమ్। ఏవముక్త్వా తు హైడిమ్బో మహద్విష్ఫార్య కార్ముకమ్
నీవు యుద్ధాన్ని వదిలిపెట్టకపోతే, ఈ రోజు అతని అంతం చేస్తాను అని హిడింబుని కుమారుడు గర్జనతో తన గొప్ప విల్లు ఎక్కించాడు.
సందశ్య దశనైరోష్ఠం సృకిణీ పరిసంలిహన్। శరవర్షేణ మహతా దుర్యోధనమవాకిరత్। పర్వతం వారిధారాభిః ప్రావృషీవ బలాహకః
దంతాలతో పెదవులను కొరుకుతూ, నోటికొనెములు నాకుతూ, ఘటోత్కచుడు దుర్యోధనునిపై భారీ బాణవర్షం కురిపించాడు. అది వర్షాకాలంలో మేఘం కొండపై వర్షం కురిపించినట్లు ఉండింది.
తతస్తద్బాణవర్షం తు దుఃసహం దానవైరపి। దధార యుధి రాజేన్ద్రో యథా వర్షం మహాద్విపః
ఆ బాణవర్షం దానవులకైనా తట్టుకోలేనిది అయినా, రాజు యుద్ధంలో దాన్ని గొప్ప ఏనుగు వానను తట్టుకున్నట్టు సహించాడు.
తతః క్రోధసమావిష్టో నిఃశ్వసన్నివ పన్నగః । సంశయం పరమం ప్రాప్తః పుత్రస్తే భరతర్షభ
అప్పుడా రాజు కోపంతో పాములా ఊపిరి పీలుస్తూ, భరత వంశశిఖామణీ, నీ కుమారుడు తీవ్రమైన సంకటానికి లోనయ్యాడు.
ముమోచ నిశితాంస్తీక్ష్ణాన్నారాచాన్పఞ్చవింశతిమ్। తేఽపతన్సహసా రాజంస్తస్మిన్రాక్షసపుఙ్గవే
అతడు పదిహేను పదునైన ఇరుకైన బాణాలను విడిచాడు. అవి ఆ రాక్షసులలో శ్రేష్ఠుడైన ఘటోత్కచునిపై వేగంగా పడ్డాయి.
ఆశీవిషా ఇవ క్రుద్ధాః పర్వతే గన్ధమాదనే । స తైర్విద్ధః స్రవన్రక్తం ప్రభిన్న ఇవ కుఞ్జరః
ఆ బాణాలు గంధమాదన పర్వతంపై కోపంతో ఉన్న పాముల్లా అతడిని గాయపరిచాయి. అతడు గాయపడి, రక్తం కారుతూ, గాయపడిన ఏనుగులా కనిపించాడు.
దధ్రే మతిం వినాశాయ రాజ్ఞః స పిశితాశనః। జగ్రాహ చ మహాశక్తిం గిరీణామపి దారిణీమ్
ఆ మాంసాహారి రాజును సంహరించాలనే సంకల్పంతో, పర్వతాలను కూడా చీల్చగల గొప్ప శక్తిని పట్టుకున్నాడు.
సంప్రదీప్తాం మహోల్కాభామశనిం జ్వలితామివ । తమాగచ్ఛన్మహాబాహుర్జిఘాంసుస్తనయం తవ
అది అగ్నిలా మండుతూ, మహా ఉల్కలా మెరుస్తూ, ఘటోత్కచుడు నీ కుమారుడిని చంపాలనే ఉద్దేశంతో ముందుకు దూసుకెళ్లాడు.
తాముద్యతామభిప్రేక్ష్య వఙ్గానామధిపస్త్వరన్ । కుఞ్జరం గిరిసంకాశం రాక్షసం ప్రత్యచోదయత్
ఆ ఆయుధాన్ని ఎత్తి ఉన్నదాన్ని చూసి, వంగ దేశాధిపతి తన పర్వతప్రాయమైన ఏనుగును వేగంగా రాక్షసునిపై నడిపించాడు.
స నాగప్రవరేణాజౌ బలినా శీఘ్రగామినా । యతో దుర్యోధనరథస్తం మార్గం ప్రత్యషేధయత్
ఆ శక్తివంతమైన, వేగంగా నడిచే గొప్ప ఏనుగుపై ఎక్కి, వంగ రాజు దుర్యోధనుని రథానికి దారి అడ్డగించాడు.
పన్థానం వారయామాస కుఞ్జరేణ సుతస్య తే। మార్గమావారితం దృష్ట్వా రాజ్ఞా వఙ్గేన ధీమతా
నీ కుమారుడి దారిని ఆ ఏనుగుతో అడ్డగట్టాడు. ఆ మార్గాన్ని వంగ దేశపు బుద్ధిమంతుడైన రాజు అడ్డగట్టడాన్ని చూసి—
ఘటోత్కచో మహారాజ క్రోధసంరక్తలోచనః । ఉద్యతాం తాం మహాశక్తికం తస్మింశ్చిక్షేప వారణే
ఓ మహారాజా! ఘటోత్కచుడు కోపంతో కళ్లెరుపు అయ్యి, ఆ గొప్ప శక్తిని ఆ ఏనుగుపై విసిరాడు.
స తయాఽభిహతో రాజంస్తేన బాహుప్రముక్తయా। సంజాతరుధిరోత్పీడః పపాత చ మమార చ
ఆ శక్తి బలంగా తగిలి, ఏనుగు గాయపడి రక్తం కార్చి, నేలపై పడిపోయి మరణించింది.
పతత్యథ గజే చాపి వఙ్గానామీశ్వరో బలీ। జవేన సమభిద్రుత్య జగామ ధరణీతలమ్
ఏనుగు పడిపోతుండగా, వంగ దేశాధిపతి తన వేగంతో నేలపైకి దూకాడు.
దుర్యోధోఽపి సంప్రేక్ష్య పతితం వరవారణమ్ । ప్రభగ్నం చ బలం దృష్ట్వా జగామ పరమాం వ్యథామ్
దుర్యోధనుడు ఆ గొప్ప ఏనుగు పడిపోవడం, తన సైన్యం చెల్లాచెదురవడం చూసి, తీవ్రమైన బాధకు లోనయ్యాడు.
అశక్తః ప్రతియోద్ధుం వై దృష్ట్వా తస్య పరాక్రమమ్।' క్షత్రధర్మం పురస్కృత్య ఆత్మనశ్చాతిమానితామ్। ప్రాప్తేఽపక్రనయే రాజా తస్థౌ గిరిరివాచలః
అతని పరాక్రమాన్ని చూసి ఎదుర్కొనలేనప్పటికీ, క్షత్రియ ధర్మాన్ని, తన గౌరవాన్ని దృష్టిలో ఉంచుకుని, వెనక్కి తగ్గే పరిస్థితి వచ్చినా, ఆ రాజు పర్వతంలా అచంచలంగా నిలిచాడు.
రాధాన చ శితం బాణం కాలాగ్నిసమతేజసమ్। సుయోచ ధరమక్రుద్ధస్తస్మిన్ఘోరే నిశాచరే
అప్పుడు రాధేయుడు కోపంతో, కాలాగ్నిలా మండే పదునైన బాణాన్ని ఆ భయంకరమైన రాక్షసునిపై ఎక్కించాడు.
తమాపతన్తం సంప్రేక్ష్య వణిమిన్ద్రాశనిప్రభమ్ । లాఘవాన్మోచయామాస మహాత్మా వై ఘటోత్కచః
ఇంద్రుడు వజ్రాయుధం వేసినట్టు మెరిసే ఆ అస్త్రం తనవైపు దూసుకొస్తున్నదని గమనించిన ఘటోత్కచుడు, తన చాతుర్యంతో వెంటనే దానిని తప్పించుకున్నాడు.
భూయశ్చ నిననాదోషం క్రోధసంరక్తలోచనః । త్రాసయామాస రౌన్యాని యుగన్తే జలదో యథా
కోపంతో కళ్లెర్రబెట్టుకుని ఘటోత్కచుడు మళ్లీ భయంకరంగా అరవడంతో, యుగాంతంలో మేఘం గర్జించినట్టు శత్రుసేనలు భయంతో వణికిపోయాయి.
తం శ్రుత్వా నినిదం ఘోరం తస్వ భీమస్య రక్షసః। ఆచార్యముసంగమ్య భీష్మః శాన్తనవోఽబ్రవీత్
భీముని కుమారుడైన రాక్షసుడి ఆ ఘోరమైన అరుపు విని, శాంతనువు కుమారుడు భీష్ముడు గురువుని దగ్గరకు వెళ్లి ఇలా అన్నాడు.
యథైవ నినన్దో ఘోరః శ్రూయతే రాక్షసేరితః । హైడిమ్బో యుధ్యతే నూనం రాజ్ఞా దుర్యోధనేన చ
ఈ రాక్షసుడి అరుపు ఎంత భయంకరంగా వినిపిస్తుందో చూడు. హిడింబుడు ఖచ్చితంగా రాజుతో, దుర్యోధనుడితో యుద్ధం చేస్తున్నాడు.
నైష శక్యో హి సంగ్రామే జేతుం భూతేన కేనచిత్ । తత్ర గచ్ఛత భద్రం వో రాజానం పరిరక్షితుమ్
యుద్ధంలో ఇతన్ని ఎవ్వరూ ఓడించలేరు. అందుకే మీరు వెంటనే వెళ్లి రాజును కాపాడండి. మిమ్మల్ని మంగళం కలగాలని కోరుతున్నాను.
అభిద్రుత్య మహాబాహుం రాక్షసేన ప్రపీడితమ్। ఏతద్ధి పరమం కృత్యం సర్వేషాం నః పరంతపాః
రాక్షసుడు బాధిస్తున్న ఆ బలవంతుడిని ఎదుర్కొని, అతడిని రక్షించడం మనందరి ప్రధాన కర్తవ్యం, ఓ శత్రువులను భయపెట్టేవారూ!
పితామహవచః శ్రుత్వా త్వరమాణా మహారథాః । ఉత్తమం జవమాస్థాయ ప్రయయుర్యత్ర కౌరవః
పితామహుని మాటలు విని, మహారథులు త్వరగా తమ శక్తిని కూడగట్టి, కౌరవుడు ఉన్న చోటికి పరుగెత్తారు.
ద్రోణశ్చ సోమదత్తశ్చ బాహ్లీకోఽథ జయద్రథః । కృపో భిరిశ్రవాః శల్య ఆవన్త్యః స బృహద్బలః
ద్రోణుడు, సోమదత్తుడు, బాహ్లీకుడు, జయద్రథుడు, కృపాచార్యుడు, భూరిశ్రవుడు, శల్యుడు, అవంతి రాజు, బృహద్బలుడు—