ఖముత్పత్య మహారాజ నాగరాట్ సత్యవిక్రమః । ఇన్ద్రలోకం జగామాశు శ్రుత్వా తత్రార్జునం గతమ్
రాజా! సత్యవిక్రముడైన ఆ నాగరాజు ఆకాశంలోకి ఎగిరి, అర్జునుడు అక్కడ ఉన్నాడని విని, వెంటనే ఇంద్రలోకానికి వెళ్లాడు.
సోఽభిగమ్య మహాబాహుః పితరం సత్యవిక్రమః । అభ్యవాదయదవ్యగ్రో వినయేన కృతాఞ్జలిః
అతడు, మహాబాహువు, సత్యవిక్రముడు, తన తండ్రిని చేరి, వినయంతో చేతులు జోడించి, సందేహం లేకుండా నమస్కరించాడు.
న్యవేదయత చాత్మానమర్జునస్య మహాత్మనః । ఇరావానస్మి భద్రం తే పుత్రశ్చాహం తవ ప్రభో
అతడు మహాత్ముడైన అర్జునుని దగ్గరికి వెళ్లి, "నేను ఇరావతుని, మీ కుమారుడిని. మీకు మంగళం కలగాలి" అని చెప్పాడు.
మాతుః సమాగమో యశ్చ తత్సర్వం ప్రత్యవేదయత్ । తచ్చ సర్వం యథావృత్తమనుసస్మార పాణ్డవః
తన తల్లితో కలిసిన సంగతిని, జరిగినదంతా వివరంగా చెప్పాడు. పాండవుడు ఆ సంఘటనలను జ్ఞాపకం చేసుకున్నాడు.
పరిష్వజ్య సుతం చాపి ఆత్మనః సదృశం గుణైః । ప్రీతిమాననయత్పార్థో దేవరాజనివేశనమ్
తనకు సమానమైన గుణాలున్న కుమారుని ఆలింగనం చేసి, పార్థుడు ఆనందంతో దేవేంద్రుని నివాసానికి తీసుకెళ్లాడు.
సోఽర్జునేన సమాజ్ఞప్తో దేవలోకే తదా నృప । ప్రీతిపూర్వం మహాబాహుః స్వకార్యం ప్రతి భారత
అక్కడ దేవలోకంలో, రాజా! అర్జునుడు, మహాబాహువునికి ప్రేమతో తన కర్తవ్యాన్ని వివరించాడు.
స చాపి నరశార్దూలః శార్దూలసమవిక్రమః।' అబ్రవీచ్చ తదా పార్థమయమస్మి తవానఘ
అతడు మానవులలో సింహస్వభావుడై, పులిలా ధైర్యవంతుడైన వాడు, అప్పుడే అర్జునుని దగ్గరికి వచ్చి, 'నీవు పాపరహితుడవు, నేను నీవాడిని, నీకోసమే వచ్చాను' అని చెప్పాడు.
స్థితః ప్రేష్యశ్చ పుత్రశ్చ సర్వథా త్వం ప్రశాధి మామ్ । కం కరోమి చ తే కామం కం చ కామం త్వమిచ్ఛసి
ఇక్కడ నిలబడి, నేను నీ సేవకుడిని, నీ కుమారుడిని కూడా. నన్ను ఎలా ఆజ్ఞాపిస్తావో చెప్పు. నీవు నాకు ఏ పని చేయమంటావో, ఏ కోరిక ఉన్నదో చెప్పు.
పరిష్వజ్య సుతం ప్రేమ్ణా వాసవిః ప్రత్యువాచ తమ్। ప్రీతిపూర్వం చ కార్యం చ కార్యా ప్రీతిశ్చ మానదః
వాసవి తన కుమారుని ప్రేమతో ఆలింగనం చేసి, ఆనందంగా ఇలా అన్నాడు: 'ప్రేమతో పని చేయాలి, ఆనందంగా పని జరగాలి, గౌరవాన్ని ఇచ్చేవాడవు నీవు.'
యుద్ధకాలే తు సాహాయ్యం దాతవ్యం నో భవేదితి । బాఢమిత్యేవముక్త్వా తు యుద్ధకాల ఇహాగతః
యుద్ధసమయంలో సహాయం చేయకూడదని ఒప్పుకున్నాం. ఇప్పుడు యుద్ధకాలం వచ్చింది.
కామవర్ణజవైరశ్వైః సర్వతః శుశుభే వృతః । తే హయాః కాఞ్చనాపీడా నానావర్ణా మనోజవాః
తన చుట్టూ కావలసిన రంగు, వేగం, వంశానికి చెందిన అశ్వాలతో చుట్టుముట్టబడి, ఆవిడ గొప్పగా మెరిసిపోయాడు. ఆ గుర్రాలు బంగారు అలంకారాలతో, రకరకాల రంగులతో, మనస్సు వేగంతో పరిగెత్తాయి.
ఉత్పేతుః సహసా రాజన్హంసా ఇవ మహోదధౌ । తే త్వదీయాన్సమాసాద్య హయసంఘాన్మనోజవాన్
రాజా! అవి అకస్మాత్తుగా సముద్రంలో హంసలు ఎగిరినట్టు దూకాయి. ఆ వేగవంతమైన గుర్రాలు నీ సైన్యంలో ఉన్న గుర్రాల సమూహాలను ఎదుర్కొన్నాయి.
క్రోడైః క్రోడానభిఘ్నన్తో ఘోణాభిశ్చ పరస్పరమ్ । నిపేతుః సహసా రాజన్సువేగాభిహతా భువి
వారు ఒకరినొకరు ఛాతీలతో, ముక్కులతో ఢీకొని, భూమిపై బలంగా పడిపోయారు, రాజా!
నిపతద్భిస్తథా తైశ్చ హయసఙ్ఘైః పరస్పరమ్ । శుశ్రువే దారుణః శబ్దః సుపర్ణపతనే యథా
అలా ఆ గుర్రాల సమూహాలు పరస్పరం ఢీకొనగా, భయంకరమైన శబ్దం వినిపించింది. అది గగనంలో నుంచి సుపర్ణుడు పడిపోవడంలా ఉంది.
తథైవ తావకా రాజన్సమేత్యాన్యోన్యమాహవే । పరస్పరవధం ఘోరం చక్రుస్తే హయసాదినః
అదే విధంగా, రాజా! నీవారు కూడా యుద్ధంలో ఒకరినొకరు ఎదుర్కొని, గుర్రాలపై ఉన్న యోధులు పరస్పరం ఘోరంగా హత్యచేశారు.
తస్మింస్తథా వర్తమానే సంకులే తుములే భృశమ్ । ఉభయోరపి సంశాన్తా హయసఙ్ఘాః సమన్తతః
అలా ఆ కలకలం, ఘోరమైన గందరగోళం కొనసాగుతుండగా, రెండు వైపులా గుర్రాల సమూహాలు చుట్టూ తగ్గిపోయాయి.
ప్రక్షీణసాయకాః శూరా నిహతాశ్వాః శ్రమాతురాః । విలయం సమనుప్రాప్తాస్తక్షమాణాః పరస్పరమ్
బాణాలు అయిపోయి, గుర్రాలు చనిపోయి, శ్రమతో అలసిపోయిన వీరులు, ఒకరినొకరు సహిస్తూ వెనక్కు వెళ్లిపోయారు.
తతః క్షీణే హయానికే కించిచ్ఛేషే చ భారత । సౌబలస్యానుజాః శూరా నిర్గతా రణమూర్ధని
ఆ తర్వాత, గుర్రాల సైన్యం దాదాపు నశించి, కొంతమంది మాత్రమే మిగిలినప్పుడు, ఓ భారతా! సౌబలుని తమ్ముళ్లు వీరంగా యుద్ధరంగానికి ముందుకు వచ్చారు.
వాయువేగసమస్పర్శాఞ్జవే వాయుసమాంశ్చ తే। ఆరుహ్య బలసంపన్నాన్వయఃస్థాంస్తురగోత్తమాన్
వారు గాలి వేగంతో పరిగెత్తే, గాలి తాకిడి ఉన్న, బలమైన, స్థిరమైన ఉత్తమ గుర్రాలపై ఎక్కి నిలబడ్డారు.
గజో గవాక్షో వృషకశ్చర్మవానార్జయః శుకః। షడేతే బలసంపన్నా నిర్యయుర్మహతో బలాత్
గజ, గవాక్ష, వృషక, చర్మవాన్, ఆర్జయ, శుక — ఈ ఆరుగురు బలవంతులు, గొప్ప సైన్యాన్ని విడిచి బయలుదేరారు.
వార్యమాణాః శకునినా స్వైశ్చ యోధైర్మహాబలైః । సన్నద్ధా యుద్ధకుశలా రౌద్రరూపా మహాబలాః
శకుని, తమ సొంత బలవంతులు వారిచే ఆపబడినా, వారు సంపూర్ణంగా కవచధారులై, యుద్ధంలో నైపుణ్యం కలిగి, భయంకరమైన రూపంతో, గొప్ప బలంతో ఉన్నారు.
తదనీకం మహాబహో భిత్త్వా పరమదుర్జయమ్ । బలేన మహతా యుక్తాః స్వర్గాయ విజయైషిణః
అతికష్టం గల ఆ వ్యూహాన్ని, ఓ మహాబాహువా! వారు గొప్ప బలంతో ఛేదించి, విజయాన్ని, స్వర్గాన్ని కోరుతూ ముందుకు సాగారు.
వివిశుస్తే తదా హృష్టా గాన్ధారా యుద్ధదుర్మదాః । తాన్ప్రవిష్టాంస్తదా దృష్ట్వా ఇరావానపి వీర్యవాన్
ఆ సమయంలో గంధర్వులు యుద్ధంలో ఉల్లాసంతో ప్రవేశించారు. వారిని లోపలికి వస్తున్నట్టు చూసి, వీరుడైన ఇరావాన్ —
అబ్రవీత్సమరే యోధాన్స్వాన్విచిత్రహయస్థితాన్ । యథైతే ధార్తరాష్ట్రస్య యోధాః సానుగవాహనాః
యుద్ధంలో తనవారిని, అద్భుతమైన గుర్రాలపై ఉన్న యోధులను ఉద్దేశించి ఇలా అన్నాడు: 'ఇవాళ ధృతరాష్ట్రుని యోధులు తమ అనుచరులతో, రథాలతో వచ్చినట్లుగా...'
హన్యన్తే సమరే సర్వే తథా నీతిర్విధీయతామ్ । బాఢమిత్యేవముక్త్వా తే సర్వే యోధా ఇరావతః
యుద్ధంలో అందరినీ చంపాలని, దానికి తగిన యుక్తి వేశాలని చెప్పగా, అందరూ యోధులు ఇరావంతుతో కలిసి 'అలా జరుగుతుందిగా' అని అంగీకరించారు.
జఘ్నుస్తేషాం బలానీకం దుర్జయం సమరే పరైః । తదనీకమనీకేన సమరే వీక్ష్య పాతితమ్
వారు యుద్ధంలో శత్రువుల దుర్జయమైన ఆ సైన్యాన్ని పడగొట్టారు. ఆ సైన్యాన్ని అనీకుడు యుద్ధంలో కూల్చినదాన్ని చూసి,
అమృష్యమాణాస్తే సర్వే సుబలస్యాత్మజా రణే । ఇరావన్తమభిద్రుత్య సర్వతః పర్యవారయన్
సుబలుని కుమారులు అందరూ యుద్ధంలో ఇది తట్టుకోలేక, చుట్టూ నుండి ఇరావంతుపై దూకి, అతన్ని పూర్తిగా ముట్టడి చేశారు.
తాడయన్తః శితైః ప్రాసైశ్చోదయన్తః పరస్పరమ్। తే శూరాః పర్యధావన్త కుర్వన్తో మహదాకులమ్
వారు పదునైన భుజాలతో కొడుతూ, ఒకరిని ఒకరు ప్రోత్సహిస్తూ, ఆ వీరులు చుట్టూ పరుగెత్తి, అక్కడ పెద్ద గందరగోళం సృష్టించారు.
ఇరావానథ నిర్భిన్నః ప్రాసైస్తీక్ష్ణైర్మహాత్మభిః । స్రవతా రుధిరేణాక్తస్తోత్రైర్విద్ధ ఇవ ద్విపః
ఆ సమయంలో, మహాత్ములు పట్టిన పదునైన భుజాలతో ఇరావంతు గాయపడి, రక్తంతో తడిసి, కొరడాలతో గాయపడిన ఏనుగు లా కనిపించాడు.
ఉరస్యపి చ పృష్ఠే చ పార్శ్వయోశ్చ భృశాహతః । ఏకో బహుభిరత్యర్థం ధైర్యాద్రాజన్న వివ్యథే
ఒక్కడే ఉండి, అనేక మంది దాడి చేసినా, ఛాతి, వెన్ను, పక్కలపై తీవ్రంగా గాయపడినా, అతడు తన ధైర్యంతో కదలలేదు, ఓ రాజా.