ఛిన్నహస్తా మహానాగాశ్ఛిన్నగాత్రాశ్చ మారిష । క్రౌఞ్చవద్వ్యనదన్భీతాః పృథివీమధిశేరతే
చెదిరిన సొమ్ములు, తెగిన అవయవాలతో ఉన్న గొప్ప ఏనుగులు భయంతో క్రౌంచపక్షుల్లా అరుస్తూ భూమిపై పడిపోయాయి.
నకులః సహదేవశ్చ హయానీకమభిద్రుతౌ। తే హయాః కాఞ్చనాపీడా రుక్మభాణ్డపరిచ్ఛదాః
నకులుడు, సహదేవుడు గుర్రాల దళంపై దాడి చేశారు. ఆ గుర్రాలు బంగారు తలపట్టీలు, బంగారు అలంకారాలతో మెరిసిపోతూ ఉన్నవి.
వధ్యమానా వ్యదృశ్యన్త శతశోఽథ సహస్రశః। పతిద్భిస్తురగై రాజన్సమాస్తీర్యత మేదినీ
వందల, వేల సంఖ్యలో ఆ గుర్రాలు చంపబడుతూ కనిపించాయి, రాజా. వాటి శవాలతో భూమి నిండిపోయింది.
నిర్జిహ్వైశ్చ శ్వసద్భిశ్చ కూజద్భిశ్చ గతాసుభిః । హయైర్బభౌ నరశ్రేష్ఠ నానారూపధరైర్ధరా
నానారకాల రూపాలతో, నాలుకలు లేని, ఊపిరాడని, అరుస్తున్న, ప్రాణాలు పోయిన గుర్రాలతో భూమి మెరిసిపోయింది, మానవులలో శ్రేష్ఠుడా.
అర్జునేన హతైః సఙ్ఖ్యే తథా భారత రాజభిః । ప్రబభౌ వసుధా ఘోరా తత్రతత్ర విశాంపతే
అలాగే, ఓ భారతా, అర్జునుడు యుద్ధంలో చంపిన రాజులతో కొన్ని చోట్ల భూమి భయంకరంగా కనిపించింది.
రథైర్భగ్నైర్ధ్వజైశ్ఛిన్నైర్నికృత్తైశ్చ మహాయుధైః । చామరైర్వ్యజనైశ్చైవ చ్ఛత్రైశ్చ సుమహాప్రభైః
పగిలిన రథాలు, తెగిన జెండాలు, విరిగిన ఆయుధాలు, చామరాలు, పంకాలు, గొప్ప గొప్ప గొడుగులతో భూమి నిండిపోయింది.
హరైర్నిష్కైః సకేయూరైః శిరోభిశ్చ సకుణ్డలైః । ఉష్ణీషైరపవిద్ధైశ్చ పతాకాభిశ్చ సర్వశః
హారాలు, బంగారు నాణేలు, కంకణాలు, కుండలాలతో ఉన్న తలలు, విసిరివేసిన తలపాగాలు, జెండాలు అన్నిచోట్ల చెల్లాచెదురుగా పడ్డాయి.
అనుకర్షైః శుభై రాజన్యోక్రైశ్చైవ సరశ్మిభిః । సంకీర్ణా వసుధా భాతి వసన్తే కుసుమైరివ
యుక్తాలు, అందమైన రాజకీయ పరికరాలు, లాగుడు తాడులతో భూమి నిండిపోయి, వసంతంలో పువ్వులతో మెరిసేలా కనిపించింది.
ఏవమేష క్షయో వృత్తః పాణ్డూనామపి భారత। క్రుద్ధే శాన్తనవే భీష్మే ద్రోణే చ రథసత్తమే
భారతా! భీష్ముడు, శాంతనువు కుమారుడు, అలాగే మహారథుడైన ద్రోణుడు కోపంతో ఉన్నప్పుడు, పాండవులకు కూడా ఇలాంటి నాశనం సంభవించింది.
అశ్వత్థామ్ని కృపే చైవ తథైవ కృతవర్మణి। తథేతరేషు క్రుద్ధేషు తావకానామపి క్షయః
అశ్వత్థామా, కృపాచార్యుడు, కృతవర్ముడు మరియు ఇతరులు కోపంతో ఉన్నపుడు, నీవారి సైన్యానికీ ఇలాగే నాశనం కలిగింది.
వర్తమానే తథా రౌద్రే రాజన్వీరవరక్షయే। శకునిః సౌబలః శ్రీమాన్పాణ్డవాన్సముపాద్రవత్
రాజా! అట్టి భయంకరమైన వీరుల సంహారం జరుగుతుండగా, సౌబలుడు, శకుని మహిమతో కూడి, పాండవులపై దాడికి వచ్చాడు.
తథైవ సాత్వతో రాజన్హార్దిక్యః పరవీరహా। అభ్యద్రవత సంగ్రామే పాణ్డవానాం వరూథినీమ్
అదే విధంగా, రాజా! శాత్వతుడు, హార్దిక్యుడు, శత్రువులను సంహరించేవాడు, యుద్ధంలో పాండవుల విభాగాలపై దాడిచేశాడు.
తతః కామ్భోజముఖ్యానాం నదీజానాం చ వాజినామ్ । ఆరట్టానాం మహీజానాం సిన్ధుజానాం చ సర్వశః
ఆ తర్వాత, కామ్భోజులలో ముఖ్యులు, నదీ ప్రాంతాల నుండి వచ్చిన అశ్వారోహులు, ఆరట్టులు, మహీజులు, సింధు ప్రజలు అందరూ అక్కడ ఉన్నారు.
వనాయుజానాం శుభ్రాణాం తథా పర్వతవాసినామ్ । వాజినాం బహుభిః సఙ్ఖ్యే సమన్తాత్పరివారయన్
వనాయుజులు, ప్రకాశవంతమైన వారు, అలాగే పర్వతాలలో నివసించేవారు, యుద్ధంలో అనేక గుర్రాలతో చుట్టూ చుట్టుముట్టారు.
యే చాపరే తిత్తిరిజా జవనా వాతరంహసః । సువర్ణాలఙ్కృతైరేతైర్వర్మవద్భిః సుకల్పితైః
ఇంకా, తిత్తిరిజులు, గాలి వేగంతో పరుగెత్తేవారు, బంగారు అలంకారాలతో, బలమైన కవచాలతో అలంకరించబడి ఉన్నారు.
హయైర్వాతజవైర్ముఖ్యైః పాణ్డవస్య సుతో బలీ । అభ్యవర్తత తత్సైన్యం హృష్టరూపః పరంతపాః
గాలి వేగంతో పరుగెత్తే ఉత్తమ గుర్రాలతో, పాండవుని బలవంతుడు కుమారుడు, శత్రువులకు భయంకరుడు, ఆనందంతో ఆ సైన్యంపై దాడికి వెళ్లాడు.
అర్జునస్య సుతః శ్రీమానిరావాన్నామ వీర్యవాన్ । సుతాయాం నాగరాజస్య జాతః పార్థేన ధీమతా
అర్జునుని కుమారుడు, శ్రేష్ఠుడు, వీరుడు, ఇరావతుడు అనే పేరు కలవాడు, పార్థుడు మరియు నాగరాజు కుమార్తె నుండి జన్మించాడు.
ఐరావతేన సా దత్తా అనపత్యా మహాత్మనా । పత్యౌ హతే సుపర్ణేన కృపణా దీనచేతనా
ఆమెకు సంతానం లేకుండా, మహాత్ముడైన ఐరావతుని వద్దకు ఇచ్చారు. భర్తను సుపర్ణుడు సంహరించిన తర్వాత, ఆమె దుఃఖంతో నిస్సహాయురాలైంది.
కార్యార్థం తాం చ జగ్రాహ పార్థః కామవశానుగామ్ । ఏవమేష సముత్పన్నః పరక్షేత్రేఽర్జునాత్మజః
కర్తవ్యార్థంగా, పార్థుడు ఆమెను కోరికతో స్వీకరించాడు. అలా అర్జునుని కుమారుడు పరదేశంలో జన్మించాడు.
స నాగలోకే సంవృద్ధో మాత్రా చ పరిరక్షితః । పితృవ్యేణ పరిత్యక్తః పార్థద్వేషాద్దురాత్మనా
అతడు నాగలోకంలో తల్లి సంరక్షణలో పెరిగాడు. కానీ, పార్థుని మీద ద్వేషంతో అతని మామ అతన్ని వదిలిపెట్టాడు.
ఖముత్పత్య మహారాజ నాగరాట్ సత్యవిక్రమః । ఇన్ద్రలోకం జగామాశు శ్రుత్వా తత్రార్జునం గతమ్
రాజా! సత్యవిక్రముడైన ఆ నాగరాజు ఆకాశంలోకి ఎగిరి, అర్జునుడు అక్కడ ఉన్నాడని విని, వెంటనే ఇంద్రలోకానికి వెళ్లాడు.
సోఽభిగమ్య మహాబాహుః పితరం సత్యవిక్రమః । అభ్యవాదయదవ్యగ్రో వినయేన కృతాఞ్జలిః
అతడు, మహాబాహువు, సత్యవిక్రముడు, తన తండ్రిని చేరి, వినయంతో చేతులు జోడించి, సందేహం లేకుండా నమస్కరించాడు.
న్యవేదయత చాత్మానమర్జునస్య మహాత్మనః । ఇరావానస్మి భద్రం తే పుత్రశ్చాహం తవ ప్రభో
అతడు మహాత్ముడైన అర్జునుని దగ్గరికి వెళ్లి, "నేను ఇరావతుని, మీ కుమారుడిని. మీకు మంగళం కలగాలి" అని చెప్పాడు.
మాతుః సమాగమో యశ్చ తత్సర్వం ప్రత్యవేదయత్ । తచ్చ సర్వం యథావృత్తమనుసస్మార పాణ్డవః
తన తల్లితో కలిసిన సంగతిని, జరిగినదంతా వివరంగా చెప్పాడు. పాండవుడు ఆ సంఘటనలను జ్ఞాపకం చేసుకున్నాడు.
పరిష్వజ్య సుతం చాపి ఆత్మనః సదృశం గుణైః । ప్రీతిమాననయత్పార్థో దేవరాజనివేశనమ్
తనకు సమానమైన గుణాలున్న కుమారుని ఆలింగనం చేసి, పార్థుడు ఆనందంతో దేవేంద్రుని నివాసానికి తీసుకెళ్లాడు.
సోఽర్జునేన సమాజ్ఞప్తో దేవలోకే తదా నృప । ప్రీతిపూర్వం మహాబాహుః స్వకార్యం ప్రతి భారత
అక్కడ దేవలోకంలో, రాజా! అర్జునుడు, మహాబాహువునికి ప్రేమతో తన కర్తవ్యాన్ని వివరించాడు.
స చాపి నరశార్దూలః శార్దూలసమవిక్రమః।' అబ్రవీచ్చ తదా పార్థమయమస్మి తవానఘ
అతడు మానవులలో సింహస్వభావుడై, పులిలా ధైర్యవంతుడైన వాడు, అప్పుడే అర్జునుని దగ్గరికి వచ్చి, 'నీవు పాపరహితుడవు, నేను నీవాడిని, నీకోసమే వచ్చాను' అని చెప్పాడు.
స్థితః ప్రేష్యశ్చ పుత్రశ్చ సర్వథా త్వం ప్రశాధి మామ్ । కం కరోమి చ తే కామం కం చ కామం త్వమిచ్ఛసి
ఇక్కడ నిలబడి, నేను నీ సేవకుడిని, నీ కుమారుడిని కూడా. నన్ను ఎలా ఆజ్ఞాపిస్తావో చెప్పు. నీవు నాకు ఏ పని చేయమంటావో, ఏ కోరిక ఉన్నదో చెప్పు.
పరిష్వజ్య సుతం ప్రేమ్ణా వాసవిః ప్రత్యువాచ తమ్। ప్రీతిపూర్వం చ కార్యం చ కార్యా ప్రీతిశ్చ మానదః
వాసవి తన కుమారుని ప్రేమతో ఆలింగనం చేసి, ఆనందంగా ఇలా అన్నాడు: 'ప్రేమతో పని చేయాలి, ఆనందంగా పని జరగాలి, గౌరవాన్ని ఇచ్చేవాడవు నీవు.'
యుద్ధకాలే తు సాహాయ్యం దాతవ్యం నో భవేదితి । బాఢమిత్యేవముక్త్వా తు యుద్ధకాల ఇహాగతః
యుద్ధసమయంలో సహాయం చేయకూడదని ఒప్పుకున్నాం. ఇప్పుడు యుద్ధకాలం వచ్చింది.