రేజుస్తత్ర పతాకాశ్చ శ్వేతచ్ఛత్రాణి భారత । అఙ్గదాన్యత్ర చిత్రాణి మహార్హాణి ధనూంషి చ
అక్కడ జెండాలు మెరిసిపోతూ, తెల్లటి గొడుగులు ఎగురుతున్నాయి. అద్భుతమైన చేతికడులు మెరుస్తున్నాయి, విలువైన విల్లు కూడా కనిపిస్తున్నాయి.
తం తు దృష్ట్వా మహావ్యూహం తావకానాం మహారథః । యుధిష్ఠిరోఽబ్రవీత్తూర్ణం పార్షతం పృతనాపతిమ్
ఆ విస్తారమైన సేనను చూసిన యుధిష్ఠిరుడు, పరాక్రమశాలి పాండవుడు, వెంటనే సేనాధిపతి పృశతుని పిలిచి ఇలా అన్నాడు.
పశ్య వ్యూహం మహేష్వాస నిర్మితం సాగరోపమమ్ । ప్రతివ్యూహం రణే శూర కురు క్షిప్రం మహారథ
పెద్ద విల్లు పట్టిన వాడా, సముద్రంలా విస్తరించిన ఈ వ్యూహాన్ని చూడు. మహాబలుడా, యుద్ధరంగంలో వెంటనే దీనికి ప్రతివ్యూహం ఏర్పాటు చేయు.
తతః స పార్షతః క్రూరో వ్యూహం చక్రే సుదారుణమ్ । శ్రృఙ్గాటకం మహారాజ పరవ్యూహవినాశనమ్
ఆ పృశతుడు, రాజా, భయంకరమైన శృంగాటక వ్యూహాన్ని ఏర్పరిచాడు. అది శత్రు వ్యూహాన్ని నాశనం చేయడానికి రూపొందించబడింది.
శ్రృఙ్గాభ్యాం భీమసేనశ్చ సాత్యకిశ్చ మహారథః । రథైరనేకసాహస్రైస్తథా హయపదాతిభిః
ఆ వ్యూహపు రెండు కొమ్ముల వద్ద భీమసేనుడు, సత్యకిలు మహారథులు, వేలాది రథాలు, గుఱ్ఱస్వార్లు, కాలాళ్లు నిలిచారు.
నాభావభూన్నరశ్రేష్ఠః శ్వేతాశ్వః కృష్ణసారథిః । మధ్యే యుధిష్ఠిరో రాజా మాద్రీపుత్రౌ చ పాణ్డవౌ
మధ్యలో తెల్ల గుఱ్ఱాలు ఉన్న, కృష్ణుడు సారథిగా ఉన్న మహావీరుడు, యుధిష్ఠిరుడు, మాద్రీ కుమారులు పాండవులు నిలిచారు.
అథేతరే మహేష్వాసాః సహసైన్యా నరాధిపాః । వ్యూహం తం పూరయామాసుర్వ్యూహశాస్త్రవిశారదాః
తర్వాత ఇతర మహావీరులు, తమ సేనలతో కూడిన నాయకులు, వ్యూహ విద్యలో నిపుణులు, ఆ వ్యూహాన్ని నింపారు.
ఏవమేతం మహావ్యూహం వ్యూహ్య భారత పాణ్డవాః । అతిష్ఠన్సమరే శూరా యోద్ధుకామా జయైషిణః
ఇలా పాండవులు ఆ పెద్ద వ్యూహాన్ని ఏర్పరిచి, యుద్ధానికి సిద్ధంగా, విజయాన్ని కోరుతూ ధైర్యంగా నిలిచారు.
భేరీశబ్దైశ్చ విమలైర్విమిశ్రైః శఙ్ఖనిఃస్వనైః । క్ష్వేడితాస్ఫోటితోత్క్రుష్టైర్నాదితాః సర్వతో దిశః
పావనమైన బేరీలు, శంఖాల మేళం, గుర్రాల కేకలు, ఆయుధాల ఢంకా, యోధుల అరుపులతో అన్ని దిక్కులు మారుమోగిపోయాయి.
తతః శూరాః సమాసాద్య సమరే తే పరస్పరమ। నేత్రైరనిమిషై రాజన్నవైక్షన్త పరస్పరమ్
తర్వాత వీరులు యుద్ధరంగంలో ఒకరినొకరు ఎదుర్కొని, రాజా, కన్నెత్తకుండా పరస్పరం చూశారు.
మనోభిస్తే మనుష్యేన్ద్ర యుద్ధం యోధాః ప్రచక్రిరే ।' పునరాహూయ తేఽన్యోన్యం శరీరైరపి చక్రిరే
మనసుతో నిశ్చయంగా, నరేంద్రా, యోధులు యుద్ధంలో ప్రవేశించారు. ఒకరినొకరు పిలుచుకుంటూ, శరీరాలతో కూడా పోరాడారు.
తతః ప్రవవృతే యుద్ధం ఘోరరూపం భయావహమ్ । తావకానాం పరేషాం చ నిఘ్నతామితరేతరమ్
అప్పుడే భయంకరమైన, హృదయాన్ని కలవరపెట్టే యుద్ధం మొదలైంది. నీవారి సేనలు, శత్రు సేనలు ఒకరినొకరు చంపుకుంటూ పోరాడారు.
నారాచా నిశితాః సఙ్ఖ్యే సంపతన్తి స్మ భారత । వ్యాత్తాననా భయకరా ఉరగా ఇవ సఙ్ఘశః
పొడవైన, పదునైన బాణాలు యుద్ధంలో ఎగురుతున్నాయి, భరతా! అవి తెరిచిన నోళ్ళతో, పాము గుంపుల్లా భయంకరంగా కనిపించాయి.
నిష్పేతుర్విమలాః శక్త్యస్తైలధౌతాః సుతేజనాః । అమ్బుదేభ్యో యథా రాజన్భ్రాజమానాః శతహ్రదాః
నూనెతో మెరిపించిన, బాగా పదునైన కత్తులు, రాజా, మేఘాల నుంచి వెలువడిన ప్రకాశవంతమైన వాగుల్లా మెరిసిపోతున్నాయి.
గదాశ్చ విమలైః పట్టైః పినద్ధాః స్వర్ణభూషితాః। పతన్త్యస్తత్ర దృస్యన్తే గిరిశృఙ్గోపమాః శుభాః
స్వర్ణంతో అలంకరించిన, శుభ్రమైన పట్టుతో కట్టిన గదలు అక్కడ పర్వత శిఖరాల్లా పడిపోతూ కనిపించాయి.
నిస్త్రింశాశ్చ వ్యదృశ్యన్త విమలామ్బరసన్నిభాః । ఆర్షభాణి చ చర్మాణి శతచన్ద్రాణి భారతత
పరిశుద్ధమైన ఆకాశంలా కనిపించే ఖడ్గాలు, వంద చంద్రుల్లా మెరిసే ఎద్దు చర్మపు కవచాలు, భరతా, అక్కడ కనిపించాయి.
అశోభన్త రణే రాజన్పాత్యమానాని సర్వశః । తేఽన్యోన్యం సమరే సేనే యుధ్యమానే నరాధిప
అవి యుద్ధరంగంలో అన్ని వైపులా పడిపోతూ మెరిసిపోతున్నాయి. రాజా, ఆ సేనలు ఒకదానికొకటి పోరాడుతున్నాయి.
అశోభేతాం యథా దేవదైత్యసేనే సముద్యతే। అభ్యద్రవన్త సమరే తేఽన్యోన్యం వై సమన్తతః
అవి దేవతలు, దానవుల సేనలు యుద్ధానికి సిద్ధమైనట్లు మెరిసిపోయాయి. అన్ని వైపులా ఒకరినొకరు ఎదుర్కొంటూ దూకారు.
రథాస్తు రథిభిస్తూర్ణం ప్రేషితాః పరమాహవే। యుగైర్యుగాని సంశ్లిష్య యుయుధుః పార్థివర్షభాః
పోరుబీదులో, రథసారథులు వేగంగా నడిపిన రథాలు ఒకదానికొకటి దగ్గరగా వచ్చి, రాజులలో శ్రేష్ఠులు పరస్పరం పోరాడారు.
దన్తినాం యుధ్యమానానాం సంఘర్షాత్పావకోఽభవత్ । దన్తేషు భరతశ్రేష్ఠ సధూమః సర్వతో దిశమ్
పోరాడుతున్న ఏనుగులు ఒకదానికొకటి ఢీకొనడంతో, వారి దంతాల మధ్య నుండి పొగతో కూడిన అగ్ని అన్ని దిశలకూ వ్యాపించింది, ఓ భరతశ్రేష్ఠ.
ప్రాసైరభిహతాః కేచిద్గజయోధాః సమన్తతః । పతమానాః స్మ దృశ్యన్తే గిరిశృఙ్గాన్నగా ఇవ
కొంతమంది ఏనుగు యోధులు చుట్టూ చుట్టూ కత్తులతో గాయపడి, కొండపై నుండి చెట్లు పడిపోవడం లాగానే కింద పడిపోతూ కనిపించారు.
పాదాతాశ్చాప్యదృశ్యన్త నిఘ్నన్తోఽథ పరస్పరమ్ । చిత్రరూపధరాః శూరా నఖరప్రాసయోధినః
కాలునడక సైనికులు కూడా పరస్పరం పోరాడుతూ, వేర్వేరు రూపాల్లో, ధైర్యంగా, గోరు మరియు కత్తులతో యుద్ధం చేస్తూ ఒకరినొకరు చంపుతూ కనిపించారు.
అన్యోన్యం తే సమాసాద్య కురుపాణ్డవసైనికాః । అస్త్రైర్నానావిధైర్ఘోరై రణే నిన్యుర్యమక్షయమ్
కౌరవులు, పాండవుల సైనికులు ఒకరినొకరు ఎదుర్కొని, భయంకరమైన వివిధ ఆయుధాలతో యుద్ధంలో అనేక మందిని యమలోకానికి పంపారు.
తతః శాన్తనవో భీష్మో రథఘోషేణ నాదయన్ । అభ్యాగమద్రణే పార్థాన్ధనుఃశబ్దేన మోహయన్
ఆ సమయంలో శాంతనువు కుమారుడు భీష్ముడు తన రథధ్వనితో గర్జిస్తూ, యుద్ధంలో ముందుకు వచ్చి తన విల్లుతో చేసే శబ్దంతో పాండవులను మోహింపజేశాడు.
పాణ్డవానాం రథాశ్చాపి నదన్తో భైరవం స్వనమ్ । అభ్యద్రవన్త సంయత్తా ధృష్టద్యుమ్నపురోగమాః
పాండవుల రథాలు కూడా ధృష్టద్యుమ్నుడు ముందుండగా, భయంకరమైన గర్జనతో ముందుకు దూసుకొచ్చాయి.
తతః ప్రవవృతే యుద్ధం తవ తేషాం చ భారత। నరాశ్వరథనాగానాం వ్యతిషక్తం పరస్పరమ్
ఆ తరువాత, నీవారి సైన్యం మరియు వారి సైన్యం మధ్య, మనుషులు, గుర్రాలు, రథాలు, ఏనుగులు పరస్పరం కలిసిపోయి ఘోరమైన యుద్ధం ప్రారంభమైంది, ఓ భరత.
భీష్మం తు సమరే క్రుద్ధం ప్రతపన్తం సమన్తతః। న శేకుః పాణ్డవా ద్రష్టుం తపన్తమివ భాస్కరమ్
యుద్ధంలో అన్ని వైపులా కోపంతో మండుతున్న భీష్ముడిని, సూర్యుడు మండుతున్నట్లుగా, పాండవులు చూడలేకపోయారు.
తతః సర్వాణి సైన్యాని ధర్మపుత్రస్య శాసనాత్। అభ్యద్రవన్త గాఙ్గేయం మర్దయన్తం శితైః శరైః
ఆ తర్వాత ధర్మపుత్రుని ఆజ్ఞతో అన్ని సైన్యాలు, గంగా కుమారుడైన భీష్ముడు పదునైన బాణాలతో వారిని నుజ్జు చేస్తుండగా, అతనివైపు దూసుకొచ్చాయి.
స తు భీష్మో రణశ్లాఘీ తోమకాన్సహసృజ్జయాన్ । పాఞ్చాలాంశ్చ మహేష్వాసాన్పాతయామాస సాయకైః
యుద్ధంలో గర్వంతో ఉన్న భీష్ముడు, తుమకాలు, జయన్ అనే ఆయుధాలు వదిలి, గొప్ప విలువాళ్లైన పాంచాళులను తన బాణాలతో కూలదోశాడు.
తే వధ్యమానా భీష్మేణ పాఞ్చాలాః పాణ్డవైః సహ। భీష్మమేవాభ్యయుస్తూర్ణం త్యక్త్వా మృత్యుకృతం భయమ్
భీష్ముడు పాంచాళులను, పాండవులతో కలిసి చంపుతుండగా, వారు మరణ భయాన్ని వదిలేసి, వేగంగా భీష్మునివైపు పరుగెత్తారు.