ఏకీభూతాః సుసంయత్తాః కౌరవాణాం మహాచమూమ్ । వ్యూహాయ విదధూ రాజన్పాణ్డవాన్ప్రతిదంశితాన్
వారు అందరూ ఏకమై, సిద్ధంగా ఉండి, కౌరవుల గొప్ప సైన్యాన్ని పాండవులను ఎదుర్కొనడానికి అమర్చారు, రాజా.
కూర్మవ్యూహం తతః కృత్వా పితా తవ విశాంపతే । సాగరప్రతిమం ఘోరం వాహనోర్మితరఙ్గిణమ్
అప్పుడా విశాల రాజులకు అధిపతియైన నీ తండ్రి, సైన్యాన్ని కూర్మవ్యూహంగా ఏర్పరచి, అది సముద్రంలా విస్తరించి, వాహనాల తరంగాలతో భయంకరంగా కనిపించింది.
అగ్రతః సర్వసైన్యానాం భీష్మః శాన్తనవో యయౌ । మాలవైర్దాక్షిణాత్యైశ్చ ఆవన్త్యైశ్చ సమన్వితః
అన్ని సైన్యాలకు ముందుగా, శాంతనువు కుమారుడైన భీష్ముడు, మాలవులు, దక్షిణాత్యులు, అవంత్యులతో కలిసి వెళ్లాడు.
తతోఽనన్తరమేవాసీద్భారద్వాజః ప్రతాపవాన । పులిన్దైః పారదైశ్చైవ తథా క్షుద్రకమాలవైః
వెంటనే, పరాక్రమశాలి భారద్వాజుడు, పులిందులు, పారదులు, అలాగే క్షుద్రకులు, మాలవులతో కలిసి ముందుకు వచ్చాడు.
ద్రోణాదనన్తరం యత్తో భగదత్తః ప్రతాపవాన్ । మగధైశ్చ కలిఙ్గైశ్చ పిశాచైశ్చ విశాంపతే
ద్రోణుని తరువాత, వీరుడైన భగదత్తుడు, మగధులు, కలింగులు, పిశాచులతో కలిసి ముందుకు సాగాడు, రాజా.
ప్రాగ్జ్యోతిషాదను నృపః కౌసల్యోఽథ బృహద్బలః । మేకలైః కురువిన్దైశ్చ త్రైపురైశ్చ సమన్వితాః
ప్రాగ్జ్యోతిషపు రాజు తరువాత, కోసల దేశపు బృహద్బలుడు, మేకలులు, కురువిందులు, త్రిపుర యోధులతో కలిసి వచ్చాడు.
బృహద్బలాదను నృపస్త్రిగర్తః ప్రస్థలాధిపః। కామ్భోజైర్బహుభిః సార్ధం యవనైశ్చ సహస్రశః
బృహద్బలుని తరువాత, త్రిగర్త దేశపు రాజు, ప్రస్థలాధిపతి, అనేక కాంభోజులు, వేలాది యవనులతో కలిసి వచ్చాడు.
ద్రౌణిస్తు రభసః శూరస్త్రైగర్తాదను భారత। ప్రయయౌ సింహనాదేన నాదయానో ధరాతలమ్
ఆ తరువాత ద్రోణుని కుమారుడు, ఉత్సాహవంతుడైన అశ్వత్థామ, త్రిగర్త వైపునుంచి సింహంలా గర్జిస్తూ ముందుకు సాగాడు.
తథా సర్వేణ సైన్యేన రాజా దుర్యోధనస్తదా। ద్రౌణేరనన్తరం ప్రాయాత్సోదర్యైః పరివారితః
అలాగే, ద్రౌణి తరువాత, రాజు దుర్యోధనుడు తన మొత్తం సైన్యంతో, అన్నదమ్ములతో చుట్టుముట్టబడి ముందుకు వెళ్లాడు.
దుర్యోధనాదను తతః కృపః శారద్వతో యయౌ। ఏవమేష మహావ్యూహః ప్రయయౌ సాగరోపమః
దుర్యోధనుని తరువాత శారద్వతుని కుమారుడైన కృపుడు వెళ్లాడు. ఇలా, సముద్రంలా విస్తరించిన ఆ మహాసైన్యం ముందుకు కదిలింది.
రేజుస్తత్ర పతాకాశ్చ శ్వేతచ్ఛత్రాణి భారత । అఙ్గదాన్యత్ర చిత్రాణి మహార్హాణి ధనూంషి చ
అక్కడ జెండాలు మెరిసిపోతూ, తెల్లటి గొడుగులు ఎగురుతున్నాయి. అద్భుతమైన చేతికడులు మెరుస్తున్నాయి, విలువైన విల్లు కూడా కనిపిస్తున్నాయి.
తం తు దృష్ట్వా మహావ్యూహం తావకానాం మహారథః । యుధిష్ఠిరోఽబ్రవీత్తూర్ణం పార్షతం పృతనాపతిమ్
ఆ విస్తారమైన సేనను చూసిన యుధిష్ఠిరుడు, పరాక్రమశాలి పాండవుడు, వెంటనే సేనాధిపతి పృశతుని పిలిచి ఇలా అన్నాడు.
పశ్య వ్యూహం మహేష్వాస నిర్మితం సాగరోపమమ్ । ప్రతివ్యూహం రణే శూర కురు క్షిప్రం మహారథ
పెద్ద విల్లు పట్టిన వాడా, సముద్రంలా విస్తరించిన ఈ వ్యూహాన్ని చూడు. మహాబలుడా, యుద్ధరంగంలో వెంటనే దీనికి ప్రతివ్యూహం ఏర్పాటు చేయు.
తతః స పార్షతః క్రూరో వ్యూహం చక్రే సుదారుణమ్ । శ్రృఙ్గాటకం మహారాజ పరవ్యూహవినాశనమ్
ఆ పృశతుడు, రాజా, భయంకరమైన శృంగాటక వ్యూహాన్ని ఏర్పరిచాడు. అది శత్రు వ్యూహాన్ని నాశనం చేయడానికి రూపొందించబడింది.
శ్రృఙ్గాభ్యాం భీమసేనశ్చ సాత్యకిశ్చ మహారథః । రథైరనేకసాహస్రైస్తథా హయపదాతిభిః
ఆ వ్యూహపు రెండు కొమ్ముల వద్ద భీమసేనుడు, సత్యకిలు మహారథులు, వేలాది రథాలు, గుఱ్ఱస్వార్లు, కాలాళ్లు నిలిచారు.
నాభావభూన్నరశ్రేష్ఠః శ్వేతాశ్వః కృష్ణసారథిః । మధ్యే యుధిష్ఠిరో రాజా మాద్రీపుత్రౌ చ పాణ్డవౌ
మధ్యలో తెల్ల గుఱ్ఱాలు ఉన్న, కృష్ణుడు సారథిగా ఉన్న మహావీరుడు, యుధిష్ఠిరుడు, మాద్రీ కుమారులు పాండవులు నిలిచారు.
అథేతరే మహేష్వాసాః సహసైన్యా నరాధిపాః । వ్యూహం తం పూరయామాసుర్వ్యూహశాస్త్రవిశారదాః
తర్వాత ఇతర మహావీరులు, తమ సేనలతో కూడిన నాయకులు, వ్యూహ విద్యలో నిపుణులు, ఆ వ్యూహాన్ని నింపారు.
ఏవమేతం మహావ్యూహం వ్యూహ్య భారత పాణ్డవాః । అతిష్ఠన్సమరే శూరా యోద్ధుకామా జయైషిణః
ఇలా పాండవులు ఆ పెద్ద వ్యూహాన్ని ఏర్పరిచి, యుద్ధానికి సిద్ధంగా, విజయాన్ని కోరుతూ ధైర్యంగా నిలిచారు.
భేరీశబ్దైశ్చ విమలైర్విమిశ్రైః శఙ్ఖనిఃస్వనైః । క్ష్వేడితాస్ఫోటితోత్క్రుష్టైర్నాదితాః సర్వతో దిశః
పావనమైన బేరీలు, శంఖాల మేళం, గుర్రాల కేకలు, ఆయుధాల ఢంకా, యోధుల అరుపులతో అన్ని దిక్కులు మారుమోగిపోయాయి.
తతః శూరాః సమాసాద్య సమరే తే పరస్పరమ। నేత్రైరనిమిషై రాజన్నవైక్షన్త పరస్పరమ్
తర్వాత వీరులు యుద్ధరంగంలో ఒకరినొకరు ఎదుర్కొని, రాజా, కన్నెత్తకుండా పరస్పరం చూశారు.
మనోభిస్తే మనుష్యేన్ద్ర యుద్ధం యోధాః ప్రచక్రిరే ।' పునరాహూయ తేఽన్యోన్యం శరీరైరపి చక్రిరే
మనసుతో నిశ్చయంగా, నరేంద్రా, యోధులు యుద్ధంలో ప్రవేశించారు. ఒకరినొకరు పిలుచుకుంటూ, శరీరాలతో కూడా పోరాడారు.
తతః ప్రవవృతే యుద్ధం ఘోరరూపం భయావహమ్ । తావకానాం పరేషాం చ నిఘ్నతామితరేతరమ్
అప్పుడే భయంకరమైన, హృదయాన్ని కలవరపెట్టే యుద్ధం మొదలైంది. నీవారి సేనలు, శత్రు సేనలు ఒకరినొకరు చంపుకుంటూ పోరాడారు.
నారాచా నిశితాః సఙ్ఖ్యే సంపతన్తి స్మ భారత । వ్యాత్తాననా భయకరా ఉరగా ఇవ సఙ్ఘశః
పొడవైన, పదునైన బాణాలు యుద్ధంలో ఎగురుతున్నాయి, భరతా! అవి తెరిచిన నోళ్ళతో, పాము గుంపుల్లా భయంకరంగా కనిపించాయి.
నిష్పేతుర్విమలాః శక్త్యస్తైలధౌతాః సుతేజనాః । అమ్బుదేభ్యో యథా రాజన్భ్రాజమానాః శతహ్రదాః
నూనెతో మెరిపించిన, బాగా పదునైన కత్తులు, రాజా, మేఘాల నుంచి వెలువడిన ప్రకాశవంతమైన వాగుల్లా మెరిసిపోతున్నాయి.
గదాశ్చ విమలైః పట్టైః పినద్ధాః స్వర్ణభూషితాః। పతన్త్యస్తత్ర దృస్యన్తే గిరిశృఙ్గోపమాః శుభాః
స్వర్ణంతో అలంకరించిన, శుభ్రమైన పట్టుతో కట్టిన గదలు అక్కడ పర్వత శిఖరాల్లా పడిపోతూ కనిపించాయి.
నిస్త్రింశాశ్చ వ్యదృశ్యన్త విమలామ్బరసన్నిభాః । ఆర్షభాణి చ చర్మాణి శతచన్ద్రాణి భారతత
పరిశుద్ధమైన ఆకాశంలా కనిపించే ఖడ్గాలు, వంద చంద్రుల్లా మెరిసే ఎద్దు చర్మపు కవచాలు, భరతా, అక్కడ కనిపించాయి.
అశోభన్త రణే రాజన్పాత్యమానాని సర్వశః । తేఽన్యోన్యం సమరే సేనే యుధ్యమానే నరాధిప
అవి యుద్ధరంగంలో అన్ని వైపులా పడిపోతూ మెరిసిపోతున్నాయి. రాజా, ఆ సేనలు ఒకదానికొకటి పోరాడుతున్నాయి.
అశోభేతాం యథా దేవదైత్యసేనే సముద్యతే। అభ్యద్రవన్త సమరే తేఽన్యోన్యం వై సమన్తతః
అవి దేవతలు, దానవుల సేనలు యుద్ధానికి సిద్ధమైనట్లు మెరిసిపోయాయి. అన్ని వైపులా ఒకరినొకరు ఎదుర్కొంటూ దూకారు.
రథాస్తు రథిభిస్తూర్ణం ప్రేషితాః పరమాహవే। యుగైర్యుగాని సంశ్లిష్య యుయుధుః పార్థివర్షభాః
పోరుబీదులో, రథసారథులు వేగంగా నడిపిన రథాలు ఒకదానికొకటి దగ్గరగా వచ్చి, రాజులలో శ్రేష్ఠులు పరస్పరం పోరాడారు.
దన్తినాం యుధ్యమానానాం సంఘర్షాత్పావకోఽభవత్ । దన్తేషు భరతశ్రేష్ఠ సధూమః సర్వతో దిశమ్
పోరాడుతున్న ఏనుగులు ఒకదానికొకటి ఢీకొనడంతో, వారి దంతాల మధ్య నుండి పొగతో కూడిన అగ్ని అన్ని దిశలకూ వ్యాపించింది, ఓ భరతశ్రేష్ఠ.