ఏతే హి బహవః శూరాః కృతాస్త్రా యుద్ధదుర్మదాః। యథా హన్యుర్న నః సేనాం తథా మాధవ చోదయ
'ఇక్కడ వీరులు చాలామంది ఉన్నారు. వీరంతా ఆయుధ విద్యలో నిపుణులు, యుద్ధంలో గర్వంతో ఉన్నారు. మా సైన్యాన్ని వీరు నాశనం చేయకుండా, మాధవా! నీవు గుర్రాలను నడిపించు.'
ఏవముక్తః స వార్ష్ణేయః కౌన్తేయేనామితౌజసా । రథం శ్వేతహయైర్యుక్తం ప్రేషయామాస సంయుగే
అంతటి బలవంతుడైన కౌంతేయుడు ఇలా చెప్పగానే, వృష్ణివంశజుడైన వాసుదేవుడు, తెల్లగుర్రాలు జోడించిన రథాన్ని యుద్ధరంగంలోకి నడిపించాడు.
నిష్ఠానకో మహానాసీత్తవ సైన్యస్య మారిష । యదర్జునో రణే క్రుద్ధః సంయాతస్తావకాన్ప్రతి
అర్జునుడు యుద్ధంలో కోపంతో నీ సైన్యంపై దాడి చేయగా, ఓ మారిషా! నీ సైన్యంలో గొప్ప గందరగోళం ఏర్పడింది.
సమాసాద్య తు కౌన్తేయో రాజ్ఞస్తాన్భీష్మరక్షిణః । సుశర్మాణమథో రాజన్నిదం వచనమబ్రవీత్
భీష్ముని రక్షకులుగా ఉన్న రాజులను అర్జునుడు సమీపించి, ఆ సమయంలో సుశర్ముడితో ఇలా అన్నాడు.
జానామి త్వాం యుధాం శ్రేష్ఠమత్యన్తం పూర్వవైరిణమ్ । అనయస్యాద్య సంప్రాప్తం ఫలం పశ్య సుదారుణమ్
'నీవు యుద్ధంలో అగ్రగణ్యుడవని, పాతకాలపు శత్రువవని నాకు తెలుసు. నీ దుష్కార్యాలకు ఫలితంగా ఈ రోజు నీకు ఎంత భయంకరమైన పరిణామం వచ్చిందో చూడు.'
అద్య తే దర్శయిష్యామి పూర్వప్రేతాన్పితామహాన్ । ఏవం సంజల్పతస్తస్య బీభత్సోః శత్రుఘాతినః
'ఈ రోజు నీకు పూర్వీకులైన పితామహులను చూపిస్తాను,' అని శత్రువులను సంహరించే బీభత్సుడు ఇలా అన్నాడు.
శ్రుత్వాపి పరుషం వాక్యం సుశర్మా రథయూథపః । న చైనమబ్రవీత్కించిచ్ఛుభం వా యది వాఽశుభమ్
బీభత్సుడు ఎంత కఠినంగా మాట్లాడినా, రథసారధులలో నాయకుడైన సుశర్ముడు, అతనికి ఏ మంచి మాటైనా, చెడు మాటైనా చెప్పలేదు.
అభిగమ్యార్జునం వీరం రాజభిర్బహుభిర్వృతః। పురస్తాత్పృష్ఠతశ్చైవ పార్శ్వతశ్చైవ సర్వతః
అనేక మంది రాజులతో చుట్టుముట్టబడి, సుశర్ముడు అర్జునుడి వద్దకు ముందుగా, వెనుకగా, పక్కపక్కన, అన్ని వైపులా వచ్చాడు.
పరివార్యార్జునం సఙ్ఖ్యే తవ పుత్రైర్మహారథః । శరైః సంఛాదయామాస మేఘైరివ దివాకరమ్
నీ కుమారులతో కలిసి ఆ మహారథుడు యుద్ధరంగంలో అర్జునుడిని చుట్టుముట్టి, మేఘాలు సూర్యుడిని కప్పినట్టు బాణాలతో అతన్ని పూర్తిగా కప్పేశాడు.
తతః ప్రవృత్తః సుమహాన్సంగ్రామః శోణితోదకః। తావకానాం చ సమరే పాణ్డవానాం చ భారత
ఆ తర్వాత నీ సైన్యం, పాండవుల సైన్యం మధ్య యుద్ధరంగంలో రక్తం నీరు లా పారే గొప్ప సంగ్రామం ప్రారంభమైంది.
స తాడ్యమానస్తు శరైర్ధనంజయః పదాహతో నాగ ఇవ శ్వసన్బలీ । బాణాంశ్చ బాణేన మహారథానాం చిచ్ఛేద చాపాని రణే ప్రసహ్య
బాణాలతో గాయపడిన ధనంజయుడు, పాదంతో తన్నిన ఏనుగు లాగా ఊపిరి పీల్చుకుంటూ, తన బాణాలతో యుద్ధంలో మహారథుల ధనుస్సులను బలవంతంగా కోసేశాడు.
సంఛిద్య చాపాని చ తాని రాజ్ఞాం తేషాం రణే వీర్యవతాం క్షణేన। వివ్యాధ బాణైర్యుగపన్మహాత్మా నిఃశేషతాం తేష్వథ మన్యమానః
ఆ రాజుల ధైర్యాన్ని చూపుతూ, వారి ధనుస్సులను క్షణంలోనే కోసేసి, ఆ మహాత్ముడు వారందరినీ ఒకేసారి బాణాలతో గాయపరిచాడు. ఎవ్వరూ మిగలకుండా చేయాలనే ఉద్దేశంతో అలా చేశాడు.
నిపేతురాజౌ రుధిరప్రదిగ్ధా- స్తే తాడితాః శక్రసుతేన రాజన్। విభిన్నగాత్రాః పతితోత్తమాఙ్గా గతాసవశ్ఛిన్నతనుక్రకాయాః
రాజా! ఇంద్రుని కుమారుడు వారిని గట్టిగా కొట్టి, రక్తంతో తడిసిపోయినవారిగా యుద్ధభూమిలో పడేశారు. వారి శరీరాలు విరిగిపోయి, తలలు వేరై, ప్రాణం లేని దేహాలు చిత్తుగా అక్కడ పడ్డాయి.
మహీం గతాః పర్థబలాభిభూతా విచిత్రరూపా యుగపద్వినేశుః। దృష్ట్వా హతాంస్తాన్యుధి రాజపుత్రాం- స్త్రిగర్తరాజః ప్రయయౌ రథేన
అర్జునుని సైన్యం చేతిలో ఓడిపోయి, రకరకాల రూపాల్లో వారు భూమిపై పడిపోయి, ఒక్కసారిగా మరణించారు. యుద్ధంలో రాజకుమారులు చనిపోయిన దృశ్యం చూసి, త్రిగర్త రాజు తన రథంలో ముందుకు వచ్చాడు.
తేషాం రథానామథ పృష్ఠగోపా ద్వాత్రింశదన్యేఽభ్యపతన్త పార్థమ్। తథైవ తే తం పరివార్య పార్థం వికృష్య చాపాని మహారవాణి
ఆ సమయంలో, వారి రథాల వెనుక కాపలాదారులుగా ఉన్న మరో ముప్పై రెండు మంది, అర్జునుని మీద దూసుకొచ్చారు. వారు కూడా అర్జునుని చుట్టుముట్టి, గొప్ప శబ్దంతో బాణాలు ఎక్కించుకున్నారు.
అవీవృషన్బాణమహౌఘవృష్ట్యా యథా గిరిం తోయధరా జలౌఘైః। సంపీడ్యమానస్తు శరౌఘవృష్ట్యా ధనంజయస్తాన్యుధి జాతరోషః
వారు బాణాల వర్షంలా దాడి చేశారు. అది పర్వతాన్ని మేఘాలు నీటితో ముంచినట్లుగా ఉండింది. ఆ బాణాల వర్షాన్ని తట్టుకుంటూ, అర్జునుడు కోపంతో యుద్ధంలో నిలిచాడు.
షష్ట్యా శరైః సంయతి తైలధౌతై- ర్జఘాన తానప్యథ పృష్ఠగోపాన్। రథాంశ్చ తాంస్తనవజిత్య సఙ్ఖ్యే ధనఞ్జయః ప్రీతమనా యశస్వీ
అర్జునుడు, యుద్ధంలో నూనెతో మెరిపించిన అరవై బాణాలతో ఆ వెనుక కాపలాదారులను కొట్టాడు. ఆ రథాలను యుద్ధంలో జయించి, అర్జునుడు హర్షంతో తన మనసులో ఆనందించాడు.
అథాత్వరద్భీష్మవధాయ జిష్ణు- ర్బలాని రాజన్సమరే నిహత్య। త్రిగర్తరాజో నిహతాన్సమీక్ష్య మహాత్మనా తానథ బన్ధువర్గాన్
తర్వాత, భీష్ముని సంహరించాలనే తపనతో, అర్జునుడు యుద్ధంలో శత్రు సైన్యాన్ని నాశనం చేశాడు. అప్పుడు త్రిగర్త రాజు, తన బంధువులు, ఆ మహాత్ములు చనిపోయిన దృశ్యాన్ని చూశాడు.
రణే పురస్కృత్య నరాధిపాంస్తాన్ జగామ పార్థం త్వరితో వధాయ అభిద్రుతం చాస్త్రభృతాం వరిష్ఠం ధనంజయం వీక్ష్య శిఖణ్డిముఖ్యాః
యుద్ధంలో, ఆ రాజులను ముందుగా ఉంచుకుని, త్రిగర్త రాజు వేగంగా అర్జునుని వధించేందుకు వచ్చాడు. అస్త్రాలలో అగ్రగణ్యుడైన అర్జునుడు ఎదురుగా వస్తున్నాడని చూసి, శిఖండిని మొదలైనవారు గమనించారు.
అభ్యద్యయుస్తే శితశస్త్రహస్తా రిరక్షిషన్తో రథమర్జునస్య। పార్థోఽపి తానాపతతః సమీక్ష్య త్రిగర్తరాజ్ఞా సహితాన్నృవీరాన
వారు పదునైన ఆయుధాలు పట్టుకుని, అర్జునుని రథాన్ని రక్షించేందుకు ముందుకు వచ్చారు. అర్జునుడు, త్రిగర్త రాజుతో కలిసి వస్తున్న వీరులను చూస్తూ, తాను సిద్ధమయ్యాడు.
విధ్వంసయిత్వా సమరే ధనుష్మాన్ గాణ్డీవముక్తైర్నిశితైః పృషత్కైః । భీష్మం యియాసుర్యుధి సందదర్శ దుర్యోధనం సైన్ధవాదీంశ్చ రాజ్ఞః
అర్జునుడు, గాండీవం నుండి పదునైన బాణాలతో వారిని యుద్ధంలో సంహరించాడు. తర్వాత భీష్ముని కోసం యుద్ధభూమిలో వెతికాడు. అక్కడ దుర్యోధనుడు, సింధు రాజులు కనిపించారు.
గాఙ్గేయమాజౌ శరచాపపాణిః
గంగా కుమారుడు భీష్ముడు యుద్ధంలో బాణం, ధనుస్సు పట్టుకుని నిలిచాడు.
భీష్మోఽపి దృష్ట్వా సమరే కృతాస్త్రాన్ స పాణ్డవానాం రథినోఽభ్యుదారాన్। విహాయ సంగ్రామముఖే ధనంజయం జవేన పార్థం పునరాజగామ
భీష్ముడు, పాండవుల రథసారథులు అస్త్రవిద్యలో నిపుణులని చూసి, యుద్ధంలో ముందున్న అర్జునుని వదిలి, వేగంగా తిరిగి అతని ఎదురుగా వచ్చాడు.
ర్భీష్మం యయౌ శాన్తనవం రణాయ
అర్జునుడు, శాంతనువు కుమారుడైన భీష్ముని యుద్ధానికి ఎదుర్కొనడానికి ముందుకు వెళ్లాడు.
తైః సంప్రయుక్తైః స మహారథాగ్ర్యై- ర్గఙ్గాసుతః సమరే చిత్రయోధీ। న వివ్యధే శాన్తనవో మహాత్మా సమాగతైః పాణ్డుసుతైః సమస్తైః
ఆ గొప్ప రథసారథులతో యుద్ధంలో తలపడుతూ, గంగా కుమారుడు భీష్ముడు రకరకాల యుద్ధ నైపుణ్యాన్ని చూపించాడు. అయినా, శాంతనువు కుమారుడైన ఆ మహాత్ముడిని పాండవులు ఎవ్వరూ గాయపర్చలేకపోయారు.
అథైత్య రాజా యుధి సత్యసన్ధో జయద్రథోఽత్యుగ్రబలో మనస్వీ। చిచ్ఛేద చాపాని మహారథానాం ప్రసహ్య తేషాం ధనుషా వరేణ
ఆ సమయంలో, నిజాయితీ కలిగిన మహాబలుడు జయద్రథుడు యుద్ధానికి వచ్చాడు. అతడు గొప్ప ధనుస్సుతో, ఆ మహారథుల ధనుస్సులను బలవంతంగా తెంచేశాడు.
యుధిష్ఠిరం భీమసేనం యమౌ చ పార్థం కృష్ణం యుధి సంజాతకోపః । దుర్యోదనః క్రోధవిషో మహాత్మా జఘాన బాణైరనలప్రకాశైః
దుర్యోధనుడు, కోపంతో యుధిష్ఠిరుడు, భీమసేనుడు, అశ్వినీ కుమారులు, అర్జునుడు, కృష్ణుడు — వీరందరిని యుద్ధంలో అగ్నిలా మండే బాణాలతో గాయపరిచాడు.
కృపేణ శల్యేన శలేన చైవ తథా విభో చిత్రసేనేన చౌజౌ। విద్ధాః శరైస్తేఽతివివృద్ధకోపై- ర్దేవా యథా దైత్యగణైః సమేతైః
కృప, శల్యుడు, శలుడు, అలాగే పరాక్రమశాలి చిత్రసేనుడు కూడా, తీవ్రమైన కోపంతో బాణాలతో వారిని గాయపరిచారు. అది దేవతలు రాక్షస సమూహాల చేతిలో గాయపడినట్లు ఉంది.
ఛిన్నాయుధం శాన్తనవేన రాజా శిఖణ్డినం ప్రేక్ష్య చ జాతకోపః। అజాతశత్రుః సమరే మహాత్మా శిఖణ్డినం క్రుద్ధ ఉవాచ వాక్యమ్
శాంతనువు కుమారుడు భీష్ముడు శిఖండిని ఆయుధం తెంచేసిన దృశ్యం చూసి, రాజు కోపంతో ఉప్పొంగాడు. అజాతశత్రువు అయిన ఆ మహాత్ముడు యుద్ధంలో శిఖండిని ఇలా ఉద్దేశించి మాటలు చెప్పాడు.
ఉక్త్వా తథా త్వం పితురగ్రతో మా- మహం హనిష్యామి మహావ్రతం తమ్। భీష్మం శరౌఘైర్విమలార్కవర్ణైః సత్యం వదామీతి కృతా ప్రతిజ్ఞా
"నీవు ఇలా చెప్పినట్టు, నీ తండ్రి ముందు నేను ఆ మహావ్రతుడైన భీష్ముని నిర్మలమైన సూర్యులా ప్రకాశించే బాణవర్షంతో సంహరిస్తాను. ఇది నా వాగ్దానం — నిజమే."