సంమోహ్య సర్వాన్యుధి కీర్తిమన్తో వ్యూహం చ తం మకరం మృత్యుకల్పమ్ । ప్రవిశ్య భీమేన రణే హతోఽస్మి ఘోరైః శరైర్మృత్యుదణ్డప్రకాశైః
యుద్ధంలో అందరినీ మోహింపజేసి, ఆ మకర వ్యూహంలోకి ప్రవేశించి, భీముడు నన్ను భయంకరమైన, మరణదండంలా మెరిసే బాణాలతో చంపాడు.
క్రుద్ధం తముద్వీక్ష్య భయేన రాజ- న్సంమూర్చ్ఛితో న లభే శాన్తిమద్య । ఇచ్ఛే ప్రసాదాత్తవ సత్యసన్ధ ప్రాప్తుం జయం పాణ్డవేయాంశ్చ హన్తుమ్
అతడు కోపంతో ఉన్నాడని చూసి, రాజా! భయంతో నేను మూర్ఛపోయాను, నేడు నాకు మనశ్శాంతి లేదు. నీ కృపతో, నీ నిజాయితీతో విజయాన్ని సాధించి, పాండవులను సంహరించాలని కోరుకుంటున్నాను.
తేనైవముక్తః ప్రహసన్మహాత్మా దుర్యోధనం మన్యుగతం విదిత్వా। తం ప్రత్యువాచావిమనా మనస్వీ గఙ్గాసుతః సస్త్రభృతాం వరిష్ఠః
అలా అడిగినప్పుడు, మహాత్ముడు, గంగాపుత్రుడు, దుర్యోధనుడి కోపాన్ని తెలుసుకొని నవ్వుతూ, ధైర్యంగా అతనికి సమాధానం చెప్పాడు.
పరేణ యత్నేన విగాహ్య సేనాం సర్వాత్మనాఽహం తవ రాజపుత్ర। ఇచ్ఛామి దాతుం విజయం సుఖం చ న చాత్మానం ఛాదయేఽహం త్వదర్థే
ఓ రాజకుమారా! నీకోసం నేను నా శక్తినంతా పెట్టి సైన్యంలోకి ప్రవేశిస్తాను. నీకు విజయాన్ని, సుఖాన్ని ఇవ్వాలని కోరుకుంటాను. నీ కోసం నేను నన్ను దాచుకోను.
ఏతే తు రౌద్రా బహవో మహారథా యశస్వినః శూరతమాః కృతాస్త్రాః । యే పాణ్డవానాం సమరే సహాయా జితక్లమా రోషవిషం వమన్తి
ఇక్కడ పాండవులకు సహాయంగా యుద్ధంలో పాల్గొంటున్న అనేక భయంకరమైన, ప్రసిద్ధి గాంచిన, పరాక్రమశాలి మహారథులు ఉన్నారు. వారు అలసటను జయించి, కోపాన్ని విషంలా వెదజల్లుతున్నారు.
కేనేహ శక్యాః సహసా విజేతుం వీర్యోద్ధతాః కృతవైరాస్త్వయా చ। అహం హ్యేతాన్ప్రతియోత్స్యామి రాజ- న్సర్వాత్మనా జీవితం త్యజ్య వీర
శక్తిలో ధైర్యంగా ఉన్న, నీ వల్ల శత్రువులైన వీరిని ఇక్కడ ఒక్కసారిగా ఎవరు జయించగలరు? అయినా రాజా! నేను ప్రాణాన్ని పణంగా పెట్టి, నా శక్తినంతా పెట్టి వారితో పోరాడతాను.
రణే తవార్థాయ మహానుభావ న జీవితం రక్షితవ్యం మమాద్య। సర్వాంస్తవార్థాయ సదేవదైత్యాఁ- ల్లోకాన్దహేయం కిము శత్రుసేనామ్
ఓ మహానుభావా! యుద్ధంలో నీకోసం నేడు నా ప్రాణాన్ని కాపాడుకోవాల్సిన అవసరం లేదు. నీకోసం దేవతలు, దానవులతో కూడిన అన్ని లోకాల్ని కాల్చగలను; శత్రు సైన్యం సంగతి ఏమిటి?
తాన్పాణ్డవాన్యోధయిష్యామి రాజన్ ప్రియం చ తే సర్వమహం కరిష్యే
రాజా! నేను పాండవులతో యుద్ధం చేస్తాను. నీకు ఇష్టమైనది అన్నీ చేస్తాను.
సర్వాణి సైన్యాని తతః ప్రహృష్టో నిర్గచ్ఛతేత్యాహ నృపాంశ్చ సర్వాన్। తదాక్షయా తాని వినిర్యయుర్ద్రుతం గజాశ్వపాదాతరథాయుతాని
ఆ తరువాత, ఆనందంతో ఉన్న అతడు, అన్ని రాజులకు 'అన్ని సైన్యాలు బయలుదేరు!' అని ఆజ్ఞాపించాడు. వెంటనే, ఏకాగ్రతతో ఉన్న ఆ సైన్యాలు, ఏనుగులు, గుర్రాలు, కాలాళ్లు, రథాలతో వేగంగా బయలుదేరాయి.
ప్రహర్షయుక్తాని తు తాని రాజ- న్మహాన్తి నానావిధశస్త్రవన్తి। స్థితాని నాగాశ్వపదాతిమన్తి విరేజురాజౌ తవ రాజన్బలాని
ఆ మహా సైన్యాలు, రాజా! ఆనందంతో నిండినవి, ఎన్నో రకాల ఆయుధాలు పట్టుకున్నవి, ఏనుగులు, గుర్రాలు, కాలాళ్లతో నిలబడి, నీ సైన్యాలు ప్రకాశంగా మెరిసిపోయాయి.
శస్త్రాస్త్రవిద్భిర్నరవీరయోధై- రధిష్ఠితాః సైన్యగణాస్త్వదీయాః। రథౌఘపాదాతగజాశ్వసఙ్ఘైః ప్రయాద్భిరాజౌ విధివత్ప్రణున్నైః
నీ సైన్య విభాగాలు, ఆయుధ నిపుణులైన వీర యోధులతో నడిపించబడి, రథాలు, కాలాళ్లు, ఏనుగులు, గుర్రాల సమూహాలతో క్రమంగా ముందుకు సాగాయి.
సముద్ధతం వై తరుణార్కవర్ణం రజో బభౌ చ్ఛాదయత్సూర్యశ్మీన్। రేజుః పతాకా రథదన్తిసంస్థా వాతేరితా భ్రామ్యమాణాః సమన్తాత్
ఆ సమయంలో, యువ సూర్యుడి వర్ణంలా ఉన్న పొడి పైకి లేచి, సూర్యకిరణాలను ఆవరించగా, రథాలు, ఏనుగులపై ఉన్న జెండాలు గాలిలో ఎగురుతూ, చుట్టూ తిరుగుతూ ప్రకాశించాయి.
నానాలిఙ్గైః సమరే తత్ర రాజన్ మేఘైర్యుతా విద్యుతః ఖే యథైవ। వృన్దైః స్థితాశ్చాపి సుసంప్రయుక్తా- శ్చకాశిరే దన్తిగణాః సమన్తాత్
ఓ రాజా! ఆ యుద్ధరంగంలో వివిధ గుర్తులతో అలంకరించబడిన ఏనుగుల సమూహాలు చుట్టూ చుట్టూ మెరిసిపోతూ, ఆకాశంలో మెరుపులతో కూడిన మేఘాల వలె కనబడినవి.
ధనూంషి విష్ఫారయతాం నృపాణాం బభూవ శబ్దస్తుములోఽతిఘోరః। విమథ్యతో దేవమహాసురౌఘై- ర్యథార్ణవస్యాదియుగే తదానీమ్
రాజులు తమ విల్లు లాగినప్పుడు, అక్కడ భయంకరమైన గొప్ప శబ్దం ఉద్భవించింది. అది దేవతలు, మహాసురులు సముద్రాన్ని మథించినప్పుడు వచ్చిన శబ్దంలా అనిపించింది.
తదుగ్రనాగం బహురూపవర్ణం తవాత్మజానాం సముదీర్ణకోపమ్ । బభూవ సైన్యం రిపుసైన్యహన్త- యుగాన్తమేఘౌఘనిభం తదానీమ్
అప్పుడు నీ కుమారుల సైన్యం, భయంకరమైన, అనేక రూపాలు, రంగులతో ఉన్న ఏనుగులతో, కోపంతో ఉప్పొంగి, శత్రు సైన్యాన్ని నాశనం చేయడానికి సిద్ధంగా, యుగాంతంలో మేఘాల గుంపుల వలె కనిపించింది.
ప్రవృత్తమాత్రే సంగ్రామే నివృత్తే చ సుశర్మణి । భగ్నేషు చాపి వీరేషు పాణ్డవేన మహాత్మనా
యుద్ధం మొదలైన వెంటనే, సుశర్మణి వెనక్కి వెళ్లిపోయినప్పుడు, మహాత్ముడైన పాండవుడు వీరులను ఓడించినప్పుడు,
క్షుభ్యమాణే బలే తూర్ణం సాగరప్రతిమే తవ। ప్రత్యుద్యాతే చ గాఙ్గేయే త్వరితం విజయం ప్రతి
నీ సముద్రంలాంటి సైన్యం త్వరగా కలకలమై, గాంగేయుడు విజయం కోసం వేగంగా ముందుకు వచ్చినప్పుడు,
దృష్ట్వా దుర్యోధనో రాజా రణే పార్థస్య విక్రమమ్ । త్వరమాణః సమభ్యేత్య సర్వాంస్తానబ్రవీన్నృపాన్ ।। ేషాం తు ప్రముఖే శూరం సుశర్మాణం మహాబలమ్ । మధ్యే సర్వస్య సైన్యస్య భృశం సంహర్షయన్నివ
దుర్యోధనుడు యుద్ధంలో పార్థుని పరాక్రమాన్ని చూసి, త్వరగా అక్కడున్న రాజులందరిని దగ్గరకు వెళ్లి ఇలా అన్నాడు.
ఏష భీష్మః శాన్తనవో యోద్ధుకామో ధనఞ్జయమ్ । సర్వాత్మనా కురుశ్రేష్ఠస్త్యక్త్వా జీవితమాత్మనః
ఇక్కడ శాంతనువు కుమారుడు భీష్ముడు, తన ప్రాణాన్ని కూడా లెక్కచేయకుండా, ధనంజయుడితో యుద్ధం చేయాలని ఉత్సాహంగా ఉన్నాడు.
తం ప్రయాన్తం రణే వీరం సర్వసైన్యేన భారతమ్ । సంయత్తాః సమరే సర్వే పాలయధ్వం పితామహమ్
ఆ వీరుడు భీష్ముడు మొత్తం సైన్యంతో యుద్ధంలోకి వెళ్లినప్పుడు, మీరు అందరూ యుద్ధరంగంలో మా పెద్దవారిని రక్షించాలి.
బాఢమిత్యేవముక్త్వా తు తాన్యనీకాని సర్వశః । నరేన్ద్రాణాం మహారాజ సమాజగ్ముః పితామహమ్
'అలాగే' అని సమాధానం ఇచ్చి, మహారాజా! ఆ రాజుల సర్వసేనలు అన్నీ పెద్దవారి చుట్టూ చేరాయి.
తతః ప్రయాతః సహసా భీష్మః శాన్తనవోఽర్జునమ్ । రణే భారతమాయాన్తమాససాద మహాబలః
తర్వాత అకస్మాత్తుగా శాంతనువు కుమారుడు భీష్ముడు, మహాబలశాలి, యుద్ధంలోకి వస్తున్న అర్జునుడి దగ్గరకు వెళ్లాడు.
మహాశ్వేతాశ్వయుక్తేన భీమవానరకేతునా । మహతా మేఘనాదేన రథేనాతివిరాజతా
అర్జునుడు తెల్లగడ్డెలతో జోడించిన, భయంకరమైన వానరధ్వజంతో, మేఘగర్జన లాంటి శబ్దంతో, అత్యంత ప్రకాశవంతంగా ఉన్న రథంపై వచ్చాడు.
సమరే సర్వసైన్యానాముపయానం ధనఞ్జయమ్। అభవత్తుములో నాదో భయాద్దృష్ట్వా కిరీటినమ్
ధనంజయుడు, కిరీటధారి, యుద్ధంలో అన్ని సైన్యాలవైపు వచ్చేటప్పుడు, అతడిని చూసి భయంతో గొప్ప గోల వినిపించింది.
అభీశుహస్తం కృష్ణం చ దృష్ట్వాదిత్యమివాపరమ్ । మధ్యందినగతం సఙ్ఖ్యే న శేకుః ప్రతివీక్షితుమ్
అభీషుహస్తుడైన కృష్ణుణ్ని, మధ్యాహ్న సూర్యుడిలా యుద్ధంలో చూసినప్పుడు, వారు ఆయనను చూడలేకపోయారు.
తథా శాన్తనవం భీష్మం శ్వేతాశ్వం శ్వేతకార్ముకమ్ । న శేకుః పాణ్డవా ద్రష్టుం శ్వేతం గ్రహమివోదితమ్
అలాగే, పాండవులు కూడా శాంతనువు కుమారుడు భీష్ముడిని, తెల్లగడ్డెలు, తెల్ల విల్లు కలిగి ఉన్నవాడిని, ఉదయించిన తెల్ల గ్రహంలా చూడలేకపోయారు.
స సర్వతః పరివృతస్త్రిగర్తైః సుమహాత్మభిః । భ్రాతృభిః సహ పుత్రైశ్చ తథాఽన్యైశ్చ మహారథైః
ఆయన చుట్టూ త్రిగర్తులు, అతని సోదరులు, కుమారులు, ఇతర మహారథులు కలిసి అన్ని వైపులా వలయమేశారు.
భారద్వాజస్తు సమరే మత్స్యం వివ్యాధ పత్రిణా। ధ్వజం చాస్య శరేణాజౌ ధనుశ్చైకేన చిచ్ఛిదే
భారద్వాజుడు యుద్ధంలో మత్స్యరాజును పక్షిరేకాలతో కూడిన బాణంతో గాయపరిచాడు. మరో బాణంతో అతని జెండాను, మరో బాణంతో విల్లును కోసేశాడు.
తదపాస్య ధనుశ్ఛిన్నం విరాటో వాహినీపతిః । అన్యదాదత్త వేగేన ధనుర్భారసహం దృఢమ్
విరాటుడు తన కోసిన విల్లును పారేసి, వెంటనే మరొక బలమైన, భారాన్ని తట్టుకునే కొత్త విల్లు తీసుకున్నాడు.
శరాంశ్చాశీవిషాకారాజ్జ్వలితాన్పన్నగానివ । ద్రోణం త్రిభిశ్చ వివ్యాధ చతుర్భిశ్చాస్య వాజినః
అతడు మూడు అగ్నిలా ప్రకాశించే పాములవంటి బాణాలతో ద్రోణుణ్ని, నాలుగు బాణాలతో అతని గడ్డెలను గాయపరిచాడు.